Thị trường tài chính dần quen với thế giằng co không có hồi kết ở Iran

Thị trường tài chính dần quen với thế giằng co không có hồi kết ở Iran

Ngày 28/08 đánh dấu tròn sáu tháng kể từ khi Mỹ và Israel phát động “các hoạt động tác chiến quy mô lớn” tại Iran, kéo theo những cuộc không kích trả đũa nhằm vào các mục tiêu trên khắp vùng Vịnh và châm ngòi cho một cuộc chiến mới ở Trung Đông.

Ban đầu, cuộc chiến được dự báo chỉ kéo dài vài tuần, nhưng nay đã chuyển thành một thế đối đầu mà các chuyên gia địa chính trị cho rằng chưa có dấu hiệu kết thúc. Tuy nhiên, tính chất của cuộc chiến cũng đã thay đổi, khi Nhà Trắng chuyển trọng tâm sang gia tăng sức ép tài chính đối với Iran và các đối tác thương mại của nước này. Tổng thống Donald Trump gọi chiến lược này là “Ngày D-Day về kinh tế”.

Dù vậy, diễn biến tiếp theo của cuộc xung đột vẫn rất khó đoán. Các tàu tìm cách đi qua eo biển Hormuz tiếp tục bị tấn công, các cuộc đàm phán hòa bình dường như đã đổ vỡ, trong khi vẫn chưa rõ chính quyền Trump có sẵn sàng áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp dự kiến đối với Trung Quốc – một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Iran – hay không.

Một quan chức Nhà Trắng nói với CNBC rằng Mỹ hiện “đang bước vào giai đoạn cuối” của cuộc chiến.

Thị trường dần quen với chiến tranh

Giá dầu vẫn biến động mạnh trong bối cảnh bất ổn kéo dài. Hợp đồng dầu Brent giao tháng gần nhất đã tăng gần 20% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, nhưng hiện đã giảm hơn 30% so với đỉnh hồi tháng 4, ở mức 126.41 USD/thùng.

Thị trường dầu vẫn đang ở trạng thái backwardation, tức các hợp đồng tương lai có thời điểm giao hàng ngay hoặc trong tương lai gần được giao dịch với mức giá cao hơn các hợp đồng giao xa hơn. Điều này cho thấy thị trường kỳ vọng giá dầu sẽ giảm theo thời gian.

Thị trường chứng khoán cũng phần lớn đã “miễn nhiễm” với những tác động tiềm tàng của cuộc xung đột. Chứng khoán toàn cầu tăng mạnh trong năm nay khi kỳ vọng tích cực về lợi nhuận doanh nghiệp lấn át những lo ngại về tác động của chiến tranh đối với kinh tế thế giới.

Chưa thấy đột phá giữa Mỹ và Iran

Khi cuộc chiến tiến gần mốc sáu tháng, các chuyên gia Trung Đông nhận định rằng dù tính chất của xung đột đã thay đổi, khả năng đạt được đột phá trong ngắn hạn để chấm dứt chiến tranh là rất thấp.

“Xung đột đã rơi vào thế giằng co, khi dường như không bên nào sẵn sàng leo thang hay nhượng bộ”, Gregory Brew, Chuyên gia cấp cao về Iran và năng lượng tại Eurasia Group, nhận định.

Brew cho rằng Mỹ đã giảm tốc độ các cuộc tấn công nhằm vào Iran, dường như bị ngăn cản bởi nguy cơ Iran trả đũa mạnh và lo ngại một vòng giao tranh dữ dội mới sẽ khiến kho đạn dược của Mỹ tiếp tục cạn kiệt.

“Thay vào đó, ông Trump đã lựa chọn chiến dịch gây sức ép và cách tiếp cận ‘chờ xem’, với hy vọng sức ép kinh tế sẽ buộc Iran phải khuất phục”, ông nói với CNBC qua email. Tuy nhiên, ông cho rằng “một đột phá dường như chưa thể xảy ra trong thời gian tới”.

“Khả năng thành công là thấp”, Brew nói về chiến lược “D-Day kinh tế” của ông Trump.

“Iran đã cho thấy khả năng chống chịu rất tốt trước sức ép kinh tế của Mỹ. Dù nước này đang đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất kể từ thập niên 1980, giới lãnh đạo Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục chống trả và leo thang thay vì chấp nhận các yêu cầu của Mỹ”, Brew nói thêm.

Will Todman, Chuyên gia cấp cao thuộc Chương trình Trung Đông của CSIS, cũng cho rằng Mỹ dường như đã chuyển sang một chiến lược mới.

“Thông báo về ‘D-Day’ và các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với Iran là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy chiến tranh kinh tế hiện là chiến lược được chính quyền Trump ưu tiên”, ông nói. “Tuy nhiên, có rất ít bằng chứng cho thấy chiến lược tập trung vào kinh tế sẽ buộc Iran phải khuất phục hoặc đưa ra những nhượng bộ đáng kể hơn trong các cuộc đàm phán”.

Kinh tế Iran chịu sức ép

Steven A. Cook, Chuyên gia cấp cao về Trung Đông và châu Phi tại Council on Foreign Relations, cho rằng Mỹ nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng quân sự nếu bất kỳ tàu hoặc nhân sự Mỹ nào bị tấn công. Tuy nhiên, ông cho rằng giới lãnh đạo Iran đã chuẩn bị tinh thần để chịu đựng rất nhiều khó khăn, đồng thời chấp nhận gây ra nhiều tổn thất cho chính người dân nước này.

“Điều đó cho thấy họ sẽ không dễ dàng từ bỏ hay thỏa hiệp. Không ai biết cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu. Tổng thống từng nghĩ chiến tranh sẽ kéo dài 4-6 tuần. Ông ấy chưa bao giờ dự đoán Iran sẽ chống trả hiệu quả đến vậy. Giờ đây, người Iran đã nhận ra sức mạnh từ vị trí địa lý của mình và dường như không muốn từ bỏ quyền kiểm soát hoặc quản lý eo biển Hormuz”, ông nói.

Dennis Ross, cựu nhà ngoại giao Mỹ từng giữ chức điều phối viên đặc biệt về Trung Đông dưới thời Tổng thống Bill Clinton, cho rằng hiện tại khá rõ ràng ông Trump không muốn nối lại các hoạt động quân sự toàn diện.

“Cách tiếp cận mới của ông ấy là siết chặt vòng vây kinh tế quanh Iran”, ông Ross nói.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng trong nhiều năm qua, chính quyền Iran đã “trở nên rất giỏi trong việc tìm cách né tránh và lách các lệnh trừng phạt”.

“Nhưng sự kết hợp giữa phong tỏa và khả năng các biện pháp trừng phạt được thực thi chặt chẽ hơn sẽ gây thêm sức ép lên một nền kinh tế Iran vốn đang lao dốc”, ông nói. “Dù vậy, giới lãnh đạo Iran không ngại để người dân chịu khó khăn và tin rằng họ có thể cầm cự lâu hơn tổng thống Mỹ.”

Nếu cách tiếp cận mới thành công trong việc gây sức ép mạnh hơn lên nền kinh tế Iran, Ross cho rằng khả năng Tehran leo thang quân sự hoặc tìm cách làm gián đoạn khả năng xuất khẩu của các nước láng giềng sẽ tăng lên.

Trong ngày 26/08, ông Trump nói với Al Jazeera rằng ông sẵn sàng tiếp tục cuộc chiến với Iran “chừng nào cần thiết”. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Washington chưa xác định rõ mục tiêu cuối cùng khiến việc đánh giá thế nào là “hoàn thành nhiệm vụ” trở nên rất khó.

Khó đo lường thành công của cuộc chiến Iran

“Chính quyền Trump vẫn chưa xác định chiến thắng của Mỹ sẽ trông như thế nào, dù đã đưa ra những mục tiêu rất rộng”, Todman của CSIS nói.

Các mục tiêu đó bao gồm chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, mở cửa eo biển Hormuz và thay đổi chế độ. Vì vậy, theo ông, rất khó xác định liệu Mỹ có thể giành chiến thắng hay không.

Todman cho rằng khả năng Iran đưa ra những nhượng bộ mà ông Trump yêu cầu là rất thấp.

“Họ cảm thấy được tiếp thêm tự tin bởi khả năng chống chọi với cuộc chiến kéo dài sáu tháng với Mỹ và Israel, dù năng lực quân sự kém xa hai đối thủ”, ông nhận định.

Michael O’Hanlon, Giám đốc nghiên cứu chương trình Chính sách Đối ngoại tại Brookings Institution, cho rằng ông Trump đã “mắc sai lầm khi tham chiến với những kỳ vọng phi thực tế về quy mô và thời gian của cuộc chiến”, trước khi chuyển sang lựa chọn “ít tệ nhất”.

“Dù chúng ta thắng hay thua Iran theo nghĩa tổng bằng 0, có ba vấn đề then chốt mà chúng ta cần quan tâm và không được rời mắt khỏi mục tiêu: giảm, hạn chế hoặc chấm dứt bạo lực; mở cửa trở lại eo biển Hormuz; và kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran trong dài hạn”, O’Hanlon, chuyên gia về chiến lược quốc phòng Mỹ, sử dụng vũ lực và an ninh quốc gia Mỹ, nói.

“Nếu đạt được những điều đó, các mục tiêu chiến lược cốt lõi của chúng ta sẽ được hoàn thành – bất kể chúng ta có thể tuyên bố mình đã ‘thắng’ cuộc chiến hay không”.

Vương Đông

FILI

– 13:59 28/08/2026