Pháo đài phòng thủ của Fed và ông Powell trước áp lực từ Nhà Trắng

Pháo đài phòng thủ của Fed và ông Powell trước áp lực từ Nhà Trắng

Các cựu Chủ tịch Fed thường kết thúc nhiệm kỳ để bước vào giới học thuật hoặc những chuyến diễn thuyết triệu đô. Jerome Powell đã chọn ở lại, bám trụ tại Hội đồng Thống đốc Fed đến năm 2028, điều này vừa để tạo lá chắn phòng thủ cho bản thân, vừa bảo vệ Fed trước các cuộc công kích từ Chính phủ.

Jerome Powell, thành viên Hội đồng Thống đốc Fed, phát biểu ngày 01/06/2026 – Ảnh: AP.

Ngày 01/06/2026, tại một sự kiện ở thành phố Boston, cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell bước lên sân khấu và cho hay Fed đang trải qua một “bài kiểm tra áp lực” (stress test) từ nhánh hành pháp. Phát biểu diễn ra chỉ vài tuần sau khi người kế nhiệm Kevin Warsh tuyên thệ nhậm chức và Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) buộc phải khép lại cuộc điều tra hình sự nhắm vào ông Powell.

Điều nghịch lý nhất ở đây chính là sự hiện diện của ông Powell. Thay vì từ chức và rút lui về cuộc sống thường dân như thông lệ 78 năm qua kể từ thời Chủ tịch Marriner Eccles (1948), ông tiếp tục ngồi tại Hội đồng Thống đốc cho đến khi nhiệm kỳ 14 năm chính thức kết thúc vào 31/01/2028.

Quyết định phá vỡ tiền lệ này là chiến thuật phòng thủ được tính toán kỹ lưỡng của ông Powell – người hiểu rõ nhất các điểm yếu và điểm mạnh trong kiến trúc pháp lý của thể chế mà ông đang bảo vệ.

Khối nợ 39 ngàn tỷ USD và bài toán mà Fed không thể giải

Áp lực nhắm vào Fed không xuất phát từ bất đồng chính sách thông thường, mà bắt nguồn trực tiếp từ sự bế tắc của các cân đối kinh tế vĩ mô. Ngày 18/03/2026, tổng nợ công liên bang Mỹ vượt qua mốc 39 ngàn tỷ USD. Chi phí thanh toán lãi vay hàng năm chạm 1 ngàn tỷ USD, cao gấp ba lần thời điểm trước đại dịch và chính thức vượt toàn bộ ngân sách quốc phòng. Cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran bùng nổ, tiêu tốn khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày, đẩy thâm hụt ngân sách vượt 1 ngàn tỷ USD chỉ trong 5 tháng đầu năm tài khóa 2026.

Ở phía đối diện, cỗ máy điều hành của Fed rơi vào thế kẹt hoàn toàn. Cú sốc năng lượng từ cuộc chiến tại Iran đẩy giá xăng nội địa tăng 50%, kéo lạm phát CPI tháng 4/2026 lên 3.8%, mức cao nhất trong ba năm. Chỉ số lạm phát ưa thích của Fed là PCE lõi được dự báo ở mức 2.7% cho cả năm 2026, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2%.

Tỷ lệ thất nghiệp nhích lên 4.3-4.4%, cho thấy thị trường lao động hạ nhiệt nhưng chưa đủ yếu để kích hoạt nới lỏng khẩn cấp. Fed buộc phải duy trì biên độ lãi suất mục tiêu 3.50-3.75%.

Không có công cụ chính sách tiền tệ thông thường nào có thể giải quyết được nghịch lý tài khóa này: nhánh hành pháp cần lãi suất thấp để đảo nợ rẻ hơn, nhưng Fed không thể hạ lãi suất khi lạm phát chưa về 2%.

Khi Đạo luật Dự trữ Liên bang ngăn Tổng thống sa thải các thành viên Hội đồng Thống đốc chỉ vì bất đồng chính sách, giới chính trị buộc phải tìm một “điểm mềm” khác để tấn công.

Khi tòa án trở thành vũ khí

Điểm mềm của một thể chế vững chắc chính là sinh mệnh pháp lý của những cá nhân điều hành nó. Ngày 10-11/01/2026, Đại bồi thẩm đoàn liên bang dưới sự sắp xếp của Công tố viên Jeanine Pirro đã tống đạt trát hầu tòa hình sự nhắm vào Powell, lấy lý do điều tra liệu ông có khai gian trước Quốc hội về dự án cải tạo trụ sở Fed trị giá 2.5 tỷ USD hay không. Powell ngay lập tức công khai thông tin và gọi thẳng đây là cái cớ chính trị để ép hạ lãi suất, không phải nỗ lực tìm kiếm sự thật về chi phí xây dựng.

Bản chất của đòn tấn công này là nhằm tạo ra áp lực tâm lý và tài chính đủ lớn để bẻ gãy ý chí kháng cự của các quan chức Fed. Chi phí tự bảo vệ trước một cuộc điều tra hình sự lên đến hàng triệu USD, đè bẹp mức lương 246,000 USD/năm của một Chủ tịch Fed. Cùng thời điểm, dự án cải tạo Cánh Đông Nhà Trắng của ông Trump đội vốn từ 200 triệu lên 400 triệu USD trong 6 tháng mà không hề vấp phải bất kỳ giám sát hình sự nào, bộc lộ tiêu chuẩn kép rõ ràng đằng sau cuộc điều tra.

Mũi nhọn thứ hai nhắm vào cấu trúc của Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC). Ngày 25/08/2025, Tổng thống tuyên bố sa thải Thống đốc Lisa Cook qua mạng xã hội Truth Social, dựa trên cáo buộc gian lận hồ sơ vay thế chấp từ năm 2021.

Đây là lần đầu tiên trong 113 năm lịch sử Fed, một Tổng thống đương nhiệm đơn phương ra lệnh sa thải Thống đốc đang tại vị. Vụ kiện Trump vs Cook lên đến Tối cao Pháp viện, nơi các thẩm phán thuộc phe bảo thủ cũng bày tỏ sự hoài nghi về quyền hạn sa thải tùy tiện.

Tuy nhiên, chiến dịch công kích bằng hệ thống tư pháp đã vấp phải hai tường lửa. Tháng 3/2026, Chánh án liên bang khu vực James Boasberg bác bỏ toàn bộ trát hầu tòa, khẳng định chính phủ không đưa ra được bằng chứng nào ngoài việc Powell “làm mất lòng Tổng thống”.

Tại Thượng viện, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis tuyên bố đình chỉ quá trình phê chuẩn ứng viên Kevin Warsh cho đến khi Bộ Tư pháp (DOJ) hủy bỏ cáo buộc chống lại ông Powell. Ngày 24/04/2026, DOJ buộc phải khép lại điều tra và chuyển hồ sơ sang Tổng Thanh tra nội bộ Michael Horowitz. Chiến thuật cưỡng chế bằng trát hầu tòa thất bại hoàn toàn.

Pháo đài Fed: Khi bám trụ là cách phòng thủ tốt nhất

Trước đòn tấn công toàn diện từ nhánh hành pháp, ông Powell thực thi một chiến thuật phòng thủ dựa trên thiết kế của thể chế mà ông đang bảo vệ. Sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch vào 15/05/2026, ông từ chối rời đi và tiếp tục giữ ghế Thống đốc đến hết nhiệm kỳ 14 năm vào 31/01/2028. Chiến thuật này vận hành theo ba cơ chế đồng thời.

Thứ nhất, tư cách Thống đốc đương nhiệm tạo cho ông một “pháo đài pháp lý” với nhiều lớp bảo vệ như quyền tiếp cận hồ sơ, tài liệu nội bộ và đặc biệt là đội ngũ tư vấn pháp lý của Fed trong suốt cuộc điều tra hành chính của Tổng Thanh tra Michael Horowitz. Powell tuyên bố tại họp báo ngày 29/04/2026 rằng ông sẽ không rời vị trí cho đến khi cuộc điều tra về dự án xây dựng được giải quyết minh bạch, dứt khoát và công bằng.

Thứ hai, ông Powell giữ ghế đồng nghĩa với việc Nhà Trắng không có chỗ trống để đề cử nhân sự thân hữu vào Hội đồng Thống đốc Fed, bảo toàn cơ cấu biểu quyết độc lập tại FOMC.

Thứ ba, hành động bám trụ chuyển hóa cuộc chiến cá nhân thành biểu tượng bảo vệ thể chế, kéo theo sự can thiệp lưỡng đảng từ Quốc hội.

Ngày 13/05/2026, Thượng viện phê chuẩn Kevin Warsh làm Chủ tịch Fed với tỷ lệ 54-45, mức đồng thuận thấp nhất trong lịch sử phê chuẩn chức vụ này kể từ năm 1977. Mối liên hệ gia đình mật thiết của Warsh với chính quyền khiến thị trường và các thành viên FOMC liên tục đặt câu hỏi về khả năng ông sẽ thỏa hiệp với áp lực chính trị. Fed bước vào cấu trúc quyền lực kép chưa từng có: Warsh làm tân Chủ tịch, trong khi cựu Chủ tịch Powell vẫn làm Thống đốc.

Tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh kết hôn với con gái của Ronald Lauder – bạn lâu năm và đồng minh thân cận của Tổng thống Trump – Ảnh: Nhà Trắng.

Cuộc họp FOMC ngày 28-29/04/2026 ghi nhận 4 phiếu bất đồng, mức chia rẽ cao nhất kể từ tháng 10/1992. Ba thống đốc phe diều hâu là Lorie Logan, Beth Hammack và Neel Kashkari phản đối ngôn từ xu hướng nới lỏng; một thống đốc phe bồ câu là Miran yêu cầu cắt giảm ngay 25 điểm cơ bản.

Cơ chế phòng thủ chủ động của Powell nằm ở chỗ: nếu Warsh nhượng bộ Nhà Trắng để hạ lãi suất khi lạm phát chưa được kiềm chế, lá phiếu bất đồng của Powell sẽ phát tín hiệu ngay lập tức tới thị trường trái phiếu. Nhà đầu tư bán tháo trái phiếu dài hạn, đẩy lợi suất tăng, thắt chặt điều kiện tài chính và tăng chi phí đảo nợ của chính phủ, hoàn toàn đi ngược mục tiêu mà Nhà Trắng muốn đạt được.

Uy tín của Fed không phải là một khái niệm trừu tượng mà là mỏ neo giữ cho hàng chục ngàn tỷ USD trên thị trường trái phiếu, thị trường ngoại hối và thị trường tín dụng vận hành theo một hệ quy chiếu ổn định. Nếu một Tổng thống có thể bãi nhiệm Chủ tịch Fed vì bất đồng chính sách, hoặc dùng trát hầu tòa để bẻ gãy ý chí điều hành chính sách tiền tệ, phần bù rủi ro mà thị trường yêu cầu khi mua trái phiếu chính phủ Mỹ sẽ tăng lên. Chi phí đảo nợ sẽ cao hơn, trái ngược với mục tiêu của Nhà Trắng.

Đức Quyền

FILI

– 18:00 03/06/2026