IMF chỉ ra nhiều rủi ro có thể đẩy lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng sốc

IMF chỉ ra nhiều rủi ro có thể đẩy lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng sốc

Ngày 13/10, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo lợi suất trái phiếu Chính phủ có thể tăng đột biến và mất kiểm soát trong bối cảnh lạm phát gia tăng, nợ công phình to và các khoản vay phục vụ đầu tư AI tạo thêm áp lực lên thị trường trái phiếu chính phủ.

Lợi suất trái phiếu Chính phủ tại một số nền kinh tế phát triển đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Nguyên nhân đến từ chi phí năng lượng tăng do xung đột Trung Đông và kỳ vọng chính sách tiền tệ sẽ thắt chặt hơn khi các ngân hàng trung ương tìm cách kiềm chế lạm phát đang nóng trở lại.

Trong Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu mới nhất, IMF cảnh báo rủi ro trên thị trường trái phiếu chính phủ có thể gia tăng, dẫn đến “một đợt tăng mạnh của lợi suất trái phiếu Chính phủ”. Báo cáo được công bố trong ngày 13/10, trong khuôn khổ hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới diễn ra tại Bangkok, Thái Lan, tuần này, với hơn 18,000 đại biểu tham dự để thảo luận về tình hình kinh tế toàn cầu và hệ thống tài chính.

Theo báo cáo, gánh nặng nợ cao cùng rủi ro đảo nợ khiến thị trường trái phiếu “dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc tài khóa và lạm phát xảy ra thường xuyên hơn”. Tuần trước, IMF cảnh báo nợ công toàn cầu đã tiến gần mức cao nhất kể từ Thế chiến II và đang trên đà sớm vượt 100% GDP.

“Những tác động có thể rất nghiêm trọng, bởi thị trường trái phiếu chính phủ giữ vai trò nền tảng đối với hệ thống tài chính”, IMF nhận định trong ngày 13/10.

Một đợt tăng mạnh của lợi suất sẽ khiến giá trị tài sản suy giảm do tỷ lệ chiết khấu tăng, trong đó có các tài sản liên quan đến AI. Đồng thời, giá trị trái phiếu chính phủ được sử dụng làm tài sản thế chấp cũng sẽ giảm.

IMF cũng lưu ý hoạt động vay nợ của các doanh nghiệp AI đang tăng theo cấp số nhân, tạo thêm áp lực lên thị trường trái phiếu khi các doanh nghiệp này cạnh tranh với Chính phủ để thu hút dòng vốn của nhà đầu tư. Theo báo cáo, tỷ trọng của các tập đoàn công nghệ quy mô lớn, còn gọi là hyperscaler, trong tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp đạt chuẩn đầu tư được phát hành trên toàn cầu đã tăng lên 10%, từ mức dưới 1% kể từ năm 2024.

Làn sóng xây dựng hạ tầng AI trên toàn cầu khiến các tập đoàn công nghệ lớn như Google thuộc Alphabet, Meta Platforms, các hyperscaler và những phòng thí nghiệm AI huy động hàng trăm tỷ USD thông qua phát hành nợ trong năm nay.

Marc Seidner, Giám đốc đầu tư phụ trách các chiến lược phi truyền thống tại Pacific Investment Management, nhận định lượng trái phiếu liên quan đến AI, phần lớn có kỳ hạn dài, đã tăng đủ lớn để cạnh tranh với trái phiếu chính phủ trong việc thu hút vốn đầu tư, dù chưa phải động lực chi phối chính đối với lợi suất.

Rủi ro từ các quỹ phòng hộ

IMF cảnh báo lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ ngày càng lớn do các quỹ phòng hộ nắm giữ khiến thị trường dễ đối mặt với nguy cơ tháo gỡ vị thế đột ngột và “mất trật tự”.

Một phần các giao dịch chênh lệch giá sử dụng đòn bẩy đã được tất toán mà chưa gây áp lực đáng kể lên thị trường cho vay ngắn hạn. Tuy nhiên, IMF cho rằng mức đòn bẩy vẫn còn trong hệ thống tiếp tục là một mối lo ngại.

Theo số liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) được IMF dẫn lại, tỷ trọng trái phiếu Kho bạc Mỹ do các quỹ phòng hộ nắm giữ đã tăng lên khoảng 9% vào năm 2025, từ mức khoảng 4% năm 2022. Phần lớn lượng nắm giữ này gắn với các chiến lược giao dịch chênh lệch giá có mức độ sử dụng đòn bẩy cao.

Caio Ferreira, phó trưởng bộ phận giám sát và quản lý tài chính của IMF, cho biết rủi ro xuất phát từ việc các quỹ phòng hộ gia tăng đòn bẩy và ngày càng nắm giữ những vị thế tương tự nhau. Điều này có nghĩa nhiều quỹ cùng thực hiện một loại giao dịch, khiến tác động lên thị trường có thể bị khuếch đại nếu họ đồng loạt đóng vị thế.

Ở chiều tích cực, IMF cho biết thanh khoản vẫn được duy trì tại Mỹ, châu Âu và Anh. Nhật Bản là ngoại lệ: thanh khoản trên thị trường trái phiếu chính phủ nước này “tiếp tục suy giảm” khi biến động lợi suất gia tăng kể từ sau khi chính sách kiểm soát đường cong lợi suất chấm dứt.

IMF khuyến nghị các cơ quan quản lý nợ kéo dài kỳ hạn vay, đồng thời cảnh báo rủi ro đảo nợ có thể tăng lên nếu chính phủ trên diện rộng thay thế nợ dài hạn bằng các khoản vay ngắn hạn.

IMF cảnh báo mô hình tài trợ AI “xoay vòng”

IMF cũng phát đi cảnh báo về mạng lưới các thỏa thuận tài trợ “xoay vòng” giữa những doanh nghiệp AI.

Kể từ năm 2023, có 14 thỏa thuận đã được công bố, trong đó các nhà đầu tư, chủ yếu là những hyperscaler, rót khoảng 300 tỷ USD vốn cổ phần vào các doanh nghiệp AI có nền tảng tài chính yếu hơn, bên cạnh 650 tỷ USD nợ. Đổi lại, các nhà đầu tư nhận được những cam kết doanh thu trong tương lai trị giá 1.4 ngàn tỷ USD thông qua các hợp đồng dịch vụ hoặc đơn đặt hàng chip, theo IMF.

Jason Wu, trợ lý giám đốc bộ phận thị trường tiền tệ và vốn của IMF, cho biết tại buổi họp báo hôm thứ Ba rằng các cam kết doanh thu tương lai là yếu tố khiến những thỏa thuận này khác biệt.

“Điều khiến các thỏa thuận này có phần bất thường so với những thương vụ trước đây chính là các cam kết doanh thu trong tương lai, từ đó tạo ra tính tuần hoàn”, ông nói.

Nếu quá trình thương mại hóa AI không đạt kỳ vọng, các khoản thua lỗ có thể xuất hiện đồng thời trên nhiều mặt trận.

“Nếu xuất hiện nghi ngờ về khả năng tạo doanh thu từ AI, giá trị các khoản đầu tư vốn cổ phần sẽ suy giảm, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc trả nợ, còn những cam kết doanh thu trong tương lai có thể không thành hiện thực”, Wu nói, mô tả đây là cú đánh giáng xuống doanh nghiệp từ ba phía cùng lúc.

Theo báo cáo, các khoản tài trợ quy mô lớn và cam kết doanh thu này tập trung tại một số ít doanh nghiệp AI. Do mức độ tập trung cao, “có những công ty và mắt xích đặc biệt dễ bị tổn thương”, Wu nói. “Nếu những thực thể đó gặp vấn đề, tính tuần hoàn trong các thỏa thuận tài trợ có thể trở thành rủi ro đối với thị trường”.

Vương Đông

FILI

– 14:19 13/10/2026