Doanh nghiệp phải chấp nhận minh bạch hóa lợi nhuận khi áp dụng IFRS

Doanh nghiệp phải chấp nhận minh bạch hóa lợi nhuận khi áp dụng IFRS

Việc áp dụng IFRS có thể khiến lợi nhuận trên báo cáo tài chính giảm, đồng thời tạo áp lực về chi phí, công nghệ và nhân sự. Tuy nhiên, đây là cái giá cần thiết để doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, tạo “tiếng nói chung” với nhà đầu tư quốc tế và tiếp cận dòng vốn toàn cầu.

Đó là những chia sẻ trọng tâm tại hội thảo với chủ đề “Triển khai IFRS tại Việt Nam – thách thức, cơ hội và bài học thực tiễn” tổ chức sáng ngày 22/05 tại TPHCM.

Lợi ích dài hạn lớn hơn nhiều chi phí đầu tư

Phát biểu mở đầu hội thảo, ông Nguyễn Quang Thương – Phó Tổng Giám đốc, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) cho biết năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với thị trường chứng khoán Việt Nam trong lộ trình nâng hạng và hội nhập quốc tế. Sau khi được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, Việt Nam đang tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm duy trì kết quả nâng hạng và hướng tới các tiêu chí cao hơn trong thời gian tới.

Theo đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là nâng cao tính minh bạch của thị trường, cải thiện chất lượng công bố thông tin và thúc đẩy doanh nghiệp quy mô lớn áp dụng chuẩn mực IFRS.

“Việc áp dụng IFRS không chỉ là yêu cầu về kế toán mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, tăng khả năng so sánh báo cáo tài chính, giảm bất cân xứng thông tin và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài” – ông Thương nói.

Đại diện VNX cho rằng để triển khai hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đồng thời nâng cao năng lực áp dụng trong doanh nghiệp và đẩy mạnh công tác đào tạo, truyền thông.

Ông Nguyễn Quang Thương – Phó Tổng Giám đốc, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) phát biểu mở đầu hội thảo

Tiếp nối hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Hà – Đại diện Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính) cho rằng việc áp dụng IFRS tại Việt Nam mang lại nhiều lợi ích quan trọng.

Cụ thể, quá trình này sẽ góp phần nâng cao niềm tin của cộng đồng nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường kinh doanh Việt Nam. Đây là yếu tố quan trọng giúp khơi thông dòng vốn.

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là công ty con của các tập đoàn xuyên quốc gia sẽ không còn phải thực hiện chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS để hợp nhất với công ty mẹ. Đối với các đơn vị có lợi ích công chúng, chuẩn mực mới sẽ hỗ trợ thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài thông qua các kênh đầu tư vốn, mua cổ phần, đáp ứng yêu cầu minh bạch của các quỹ đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh về một số tác động. Trước hết, về nguyên tắc, việc áp dụng IFRS không làm thay đổi nghĩa vụ thuế TNDN, bởi thuế được xác định theo quy định của pháp luật thuế. Tuy nhiên, chuẩn mực này yêu cầu áp dụng các mô hình đánh giá theo giá trị hợp lý và biến động thị trường, do đó việc điều chỉnh lợi nhuận kế toán để xác định thu nhập chịu thuế sẽ phức tạp hơn.

Ngoài ra, trong giai đoạn đầu áp dụng, nhiều khả năng lợi nhuận theo IFRS sẽ thấp hơn lợi nhuận theo VAS, do doanh nghiệp phải đánh giá suy giảm giá trị tài sản.

Từ những tác động đó, bà Hà cho rằng doanh nghiệp có thể đối mặt với một số thách thức khi áp dụng IFRS. Đầu tiên, việc yêu cầu tài sản và nợ phải trả được phản ánh theo giá thị trường, trong khi Việt Nam hiện mới chỉ cung cấp được một số thông tin cơ bản như giá cổ phiếu, giá giao dịch hàng hóa, nguyên liệu… Vì vậy, việc xác định giá trị hợp lý trong nhiều trường hợp còn gặp khó khăn.

Nguồn nhân lực cũng là vấn đề cần quan tâm, khi đội ngũ kế toán, kiểm toán tại Việt Nam hiện chưa được đào tạo chuyên sâu, số lượng chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế. Vấn đề ngôn ngữ cũng là một trở ngại đáng kể khi IFRS được ban hành bằng tiếng Anh. Một khó khăn nữa là sự khác biệt với cơ chế chính sách trong nước, đặc biệt tại doanh nghiệp Nhà nước, dẫn tới nguy cơ thiếu thống nhất trong quá trình áp dụng.

Cuối cùng, việc phải đầu tư cho đào tạo nhân sự, nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và phần mềm kế toán sẽ dẫn đến chi phí đầu tư ban đầu cũng là thách thức lớn. Tuy nhiên, đại diện Bộ Tài chính đánh giá lợi ích dài hạn từ việc minh bạch hóa thông tin và nâng cao năng lực quản trị sẽ lớn hơn rất nhiều so với chi phí ban đầu.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà – Đại diện Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính)phát biểu tại hội thảo

Về vấn đề đào tạo nguồn nhân lực, theo ông Phạm Ngọc Hoàng Thanh – Tổng Giám đốc Smart Train Academy, từ kinh nghiệm quốc tế, khâu này không chỉ diễn ra trước khi áp dụng mà là quá trình liên tục. Tại Singapore hay Malaysia, dù IFRS đã được áp dụng từ hàng chục năm trước, các hiệp hội nghề nghiệp vẫn thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu theo từng chuẩn mực và không ngừng cập nhật.

Đại diện Smart Train cho rằng Việt Nam không nên quá lo lắng về việc nhân lực chưa hoàn thiện mới triển khai IFRS. Theo ông, quá trình áp dụng và đào tạo cần diễn ra song song. Điều quan trọng là cần có thông điệp và lộ trình rõ ràng từ cơ quan quản lý để thúc đẩy việc áp dụng, qua đó tạo động lực cho doanh nghiệp và người lao động đầu tư nghiêm túc vào đào tạo và chuyển đổi.

Không phải công cụ “làm đẹp” báo cáo tài chính

Việc áp dụng IFRS sẽ kéo theo lợi nhuận suy giảm trên báo cáo tài chính lập tức thu hút nhiều sự quan tâm tại hội thảo. Về vấn đề này, ông Phạm Thái Hùng – Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Kiểm toán, Công ty TNHH PwC (Việt Nam) nhấn mạnh IFRS chưa bao giờ là công cụ để “làm đẹp” báo cáo tài chính, mà mục tiêu cốt lõi là phản ánh trung thực và hợp lý tình hình tài chính.

Dẫn ví dụ về Pakistan, sau khi áp dụng IFRS thị trường chứng khoán nước này từng tăng trưởng mạnh nhưng rồi lại đi xuống, khiến nhiều người cho rằng IFRS là nguyên nhân. Tuy nhiên, vấn đề thực chất nằm ở nội tại nền kinh tế chứ không phải do chuẩn mực kế toán. Còn với Việt Nam, nền tảng kinh tế và chất lượng doanh nghiệp vẫn tốt.

Sự khác biệt chủ yếu nằm ở việc sử dụng các chuẩn mực khác nhau, dẫn đến cách đo lường khác nhau. Vì vậy, doanh thu hay lợi nhuận có thể giảm khi chuyển sang IFRS, nhưng điều tích cực là doanh nghiệp sẽ có được tính minh bạch và “tiếng nói chung” với nhà đầu tư quốc tế.

Từ trái sang: Ông Phạm Thái Hùng – Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Kiểm toán, Công ty TNHH PwC (Việt Nam) , ông Cang Thái – Giảng viên Smart Train Academy và ông Phạm Ngọc Hoàng Thanh – Tổng Giám đốc Smart Train Academy trả lời các câu hỏi trong phần thảo luận

Khi chuyển đổi từ VAS sang IFRS, sự thay đổi thường được ghi nhận trực tiếp vào vốn chủ sở hữu, chủ yếu là lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. Điều này có thể làm giảm nguồn lợi nhuận dùng để chia cổ tức.

Trả lời thắc mắc về vấn đề này, ông Cang Thái – Giảng viên Smart Train Academy, Kế toán trưởng tại một doanh nghiệp niêm yết cho biết hiện nay việc chia cổ tức tại Việt Nam vẫn dựa trên báo cáo tài chính theo VAS. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn cần cân nhắc kỹ chính sách cổ tức trong quá trình chuyển đổi.

Về việc doanh nghiệp vẫn phải vận hành song song VAS và IFRS, ông Cang Thái lấy ví dụ từ chính doanh nghiệp ông đang làm việc, rằng kế toán vẫn phải vận hành cùng lúc hai hệ thống, bao gồm một bộ báo cáo theo VAS để phục vụ yêu cầu pháp lý trong nước và một bộ IFRS để phục vụ nhà đầu tư. Điều này đòi hỏi đội ngũ kế toán phải liên tục phân tích các chênh lệch nhằm đảm bảo tính kịp thời khi ban lãnh đạo hoặc nhà đầu tư yêu cầu báo cáo tài chính.

Huy Khải

FILI

– 17:51 22/05/2026