Xử lý nợ xấu gặp nhiều trở ngại

Nút thắt trong quá trình xử lý nợ xấu

Tại Tọa đàm “Kiểm soát nợ xấu toàn hệ thống trong bối cảnh mới” chiều 15/4, ông Nguyễn Quốc Hùng – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam – cho biết, quy mô nợ xấu hiện nay là rất lớn nếu tính cả nợ nội bảng, nợ đã xử lý rủi ro nhưng chưa thu hồi và các khoản nợ tiềm ẩn.

Theo ước tính sơ bộ, một nguồn lực tài chính khổng lồ đang bị “đóng băng” trong hệ thống. “Nếu được xử lý hiệu quả và quay trở lại lưu thông, dòng vốn này sẽ góp phần giảm chi phí cho hệ thống ngân hàng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn”, ông Hùng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo ông Hùng, quá trình xử lý nợ xấu hiện vẫn gặp nhiều trở ngại, đặc biệt là các vướng mắc pháp lý kéo dài. Sau khi cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 42 hết hiệu lực, việc thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm gặp khó khăn hơn, dù luật mới đã trao thêm quyền cho các tổ chức tín dụng.

Một điểm nghẽn lớn nằm ở quy trình xử lý tài sản bảo đảm. Từ thu giữ, đấu giá đến sang tên tài sản đều mất nhiều thời gian, thậm chí phát sinh tranh chấp. Có những trường hợp tranh chấp mang tính trì hoãn, gây khó khăn cho quá trình thu hồi nợ.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan như thi hành án, chính quyền địa phương và ngân hàng chưa đồng bộ, khiến tiến độ xử lý nợ xấu bị kéo dài.

Ông Hùng cũng lưu ý, trong bối cảnh nhu cầu vốn gia tăng , áp lực lên hệ thống ngân hàng ngày càng lớn. Tăng trưởng tín dụng trong quý I đạt trên 3%, trong khi huy động vốn chưa đến 1%, cho thấy sự mất cân đối nguồn vốn đang hiện hữu.

“Nếu nợ xấu không được xử lý kịp thời, dòng vốn sẽ bị ách tắc, làm gia tăng chi phí và hạn chế khả năng giảm lãi suất cho doanh nghiệp”, ông nói.

Ở góc độ cơ quan xử lý nợ, ông Đặng Đình Thích – Quyền Tổng Giám đốc Công ty Quản lý tài sản (VAMC) – cho rằng, nợ xấu hiện nay không còn là vấn đề mang tính kỹ thuật mà đã trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới ổn định tài chính và tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Thích, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, lãi suất duy trì ở mức cao và tổng cầu suy giảm, nợ xấu đang có xu hướng gia tăng trở lại.

Đáng chú ý, nợ xấu tiềm ẩn và các khoản nợ đã được cơ cấu vẫn còn lớn, trong khi nợ cần chú ý gia tăng – đây là tín hiệu cảnh báo sớm đối với hệ thống ngân hàng. Rủi ro nợ xấu hiện tập trung ở một số lĩnh vực như bất động sản, xây dựng và xuất khẩu – những ngành chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động kinh tế.

Ông Thích cho biết, Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam vẫn giữ vai trò là công cụ quan trọng của Nhà nước trong xử lý nợ xấu. Những năm gần đây, VAMC đã chuyển từ mô hình xử lý mang tính kỹ thuật sang tiếp cận theo cơ chế thị trường, tham gia sâu hơn vào tái cơ cấu khoản nợ và xử lý tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp nhiều vướng mắc do khung pháp lý chưa đồng bộ, đặc biệt là trong xử lý tài sản bất động sản và các thủ tục tố tụng kéo dài. Trong thời gian tới, theo định hướng từ Nghị quyết 79 , VAMC sẽ được nâng tầm vai trò, không chỉ xử lý nợ mà còn góp phần khơi thông nguồn lực tài chính cho nền kinh tế.

“Nếu được xử lý hiệu quả, nợ xấu hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển, thay vì là gánh nặng”, ông Thích nhấn mạnh.

Thị trường mua bán nợ: Mảnh ghép còn thiếu

Liên quan đến xử lý nợ xấu, ông Cấn Văn Lực – chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV – cho rằng đây vẫn là nút thắt lớn của hệ thống tài chính. Với tổng dư nợ tín dụng hiện khoảng 19 triệu tỷ đồng, chỉ cần tỷ lệ nợ xấu ở mức 2% cũng tương đương quy mô khoảng 380.000 tỷ đồng. Nếu tính cả nợ xấu tiềm ẩn, con số này còn lớn hơn đáng kể.

Tuy nhiên, thị trường mua bán nợ tại Việt Nam vẫn phát triển chậm. Khung pháp lý chưa đồng bộ, thiếu tiêu chuẩn định giá, thông tin về tài sản đảm bảo còn thiếu minh bạch. Hoạt động mua bán nợ hiện chủ yếu diễn ra qua đàm phán trực tiếp hoặc đấu giá, nhưng hiệu quả còn hạn chế.

Một vấn đề đáng chú ý là số lượng nhà đầu tư tham gia thị trường còn rất ít, chủ yếu là các ngân hàng, công ty quản lý tài sản và một số tổ chức nhà nước. Sự thiếu vắng nhà đầu tư tư nhân khiến thị trường kém sôi động và chưa huy động được nguồn lực xã hội.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Lực cho rằng cần cho phép mua bán nợ theo giá thị trường, kể cả dưới giá sổ sách, nhằm thúc đẩy giao dịch và luân chuyển dòng vốn. Đồng thời, cần phát triển các công cụ như chứng khoán hóa nợ và xây dựng sàn giao dịch chuyên biệt. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền cho các chủ thể tham gia, tăng minh bạch thông tin và phát triển thị trường thứ cấp là những yếu tố then chốt.

“Nếu không có cải cách mạnh mẽ, áp lực nợ xấu sẽ tiếp tục gia tăng và ảnh hưởng đến an toàn hệ thống tài chính”, ông Lực cảnh báo.