Tòa án Mỹ tuyên bố mức thuế toàn cầu 10% của ông Trump là bất hợp pháp

Tòa án Mỹ tuyên bố mức thuế toàn cầu 10% của ông Trump là bất hợp pháp

Ngày 07/05, một hội đồng thẩm phán liên bang cho rằng Tổng thống Donald Trump không có cơ sở pháp lý để áp mức thuế 10% đối với phần lớn hàng nhập khẩu, đánh dấu thêm một thất bại pháp lý của Nhà Trắng trong nỗ lực triển khai chính sách thương mại mà không có sự chấp thuận rõ ràng từ Quốc hội.

Tòa án Thương mại Quốc tế nhận định ông Trump đã viện dẫn sai một đạo luật thương mại có từ nhiều thập kỷ trước khi áp dụng các mức thuế này từ tháng 2/2026, sau khi các biện pháp thuế đối ứng bị Tòa án Tối cao bác bỏ trước đó.

Phán quyết này có thể đặt ra những giới hạn mới, ít nhất trong ngắn hạn, đối với quyền lực thương mại của Tổng thống – công cụ mà ông Trump đã sử dụng để tái định hình quan hệ với các đối tác, tăng nguồn thu và thúc đẩy sản xuất trong nước.

Dù tuyên bố các mức thuế là bất hợp pháp, phán quyết hiện chỉ trực tiếp ngăn việc thu thuế đối với các doanh nghiệp nhỏ và một số bang đã khởi kiện. Giới quan sát cho rằng chính quyền Trump nhiều khả năng sẽ kháng cáo, và cách Nhà Trắng diễn giải phán quyết vẫn còn chưa rõ ràng.

Động thái này diễn ra ngay trước chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào tuần tới, nơi ông dự kiến gặp Chủ tịch Tập Cận Bình để thảo luận về hàng rào thuế quan và thương mại. Quyết định của tòa án có thể làm suy yếu vị thế đàm phán của Mỹ trong các cuộc trao đổi sắp tới.

Quyết định này cũng làm gia tăng khả năng ông Trump phải hoàn trả số tiền đã thu từ các mức thuế bị coi là bất hợp pháp. Trước đó, các bên đã triển khai quy trình hoàn tiền đối với khoảng 166 tỷ USD thu từ các biện pháp thuế áp dụng theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Nhà Trắng và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức. Tuy nhiên, sau đó ông Trump đã chỉ trích các thẩm phán và phát tín hiệu rằng chính quyền sẽ không từ bỏ chiến lược thương mại. “Chúng tôi luôn có cách khác”, ông nói với báo giới. “Chúng tôi nhận một phán quyết, rồi sẽ triển khai theo hướng khác”.

Ngay từ đầu, chính quyền Trump đã coi các mức thuế diện rộng là giải pháp tạm thời nhằm tạo thời gian xây dựng một hệ thống thuế cao hơn và có cơ sở pháp lý vững chắc hơn. Quá trình này hiện đang được đẩy mạnh, với khả năng tận dụng các công cụ như đạo luật tình trạng khẩn cấp kinh tế để áp dụng lại các mức thuế tương tự trong tương lai.

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các biện pháp thuế vào tháng 2, Nhà Trắng nhanh chóng tìm cách khôi phục bằng cách viện dẫn Điều khoản 122 trong Đạo luật Thương mại năm 1974 – một điều khoản hiếm khi được sử dụng. Quy định này cho phép áp thuế tối đa 15% trong thời gian tối đa 150 ngày nhằm ứng phó với tình trạng “thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng” hoặc các vấn đề mang tính nền tảng liên quan đến thanh toán quốc tế.

Tuy nhiên, các khái niệm này được xây dựng trong bối cảnh lịch sử khi đồng USD còn neo với vàng. Trong điều kiện hiện nay, khi cơ chế đó không còn tồn tại, một liên minh các bang cùng nhóm doanh nghiệp nhỏ đã khởi kiện, cho rằng chính quyền Trump không đáp ứng đủ điều kiện pháp lý để áp mức thuế 10%.

Hai bên đã tranh luận gay gắt trong phiên điều trần kéo dài hơn 3 giờ vào tháng trước, khi các thẩm phán của Tòa án Thương mại Quốc tế gặp nhiều khó khăn trong việc diễn giải ý định của các nhà lập pháp năm 1974 cũng như phạm vi quyền lực mà Tổng thống có thể sử dụng gần nửa thế kỷ sau đó.

Trong phán quyết dài 53 trang, hai trong ba thẩm phán kết luận ông Trump không đáp ứng đủ điều kiện pháp lý để viện dẫn Điều khoản 122. Tòa viện dẫn lịch sử lập pháp, cho rằng quy định này phản ánh “nhiều nỗ lực nhằm giới hạn một cách thận trọng quyền tùy nghi của tổng thống” trong lĩnh vực thương mại.

“Điều khoản 122 được ban hành để ứng phó với một cuộc khủng hoảng lịch sử cụ thể, khi dự trữ vàng và tiền tệ của Mỹ suy giảm”, ông Jeffrey Schwab, Giám đốc phụ trách kiện tụng tại Liberty Justice Center – đơn vị đại diện cho các doanh nghiệp nhỏ trong vụ kiện – cho biết. “Đó không phải là bối cảnh hiện nay”.

Đây là chiến thắng pháp lý lớn thứ hai của Liberty Justice Center trước ông Trump, sau vụ việc trước đó đã được đưa lên Tòa án Tối cao. Dù các bang cũng tham gia vụ kiện, Tòa án Thương mại cho rằng phần lớn các bang không có đủ tư cách pháp lý để thách thức việc sử dụng Điều khoản 122.

“Chừng nào Tổng thống Trump còn tiếp tục cố gắng đánh thuế bất hợp pháp lên người dân Oregon, chúng tôi sẽ tiếp tục ra tòa để ngăn chặn ông ấy”, Tổng chưởng lý Oregon Dan Rayfield tuyên bố.

Ryan Majerus, đối tác tại hãng luật King & Spalding, cho biết tòa án “rõ ràng lo ngại về cách chính quyền diễn giải quá rộng Điều khoản 122”. Ông dự báo nếu quy trình hoàn tiền được triển khai, quá trình này có thể kéo dài đến năm 2027.

Trong khi đó, chính quyền Mỹ đang chuẩn bị cho các bước đi tiếp theo về thuế quan, dù các biện pháp mới chưa thể triển khai ngay. Hai cuộc điều tra thương mại theo Điều khoản 301 đã được đề xuất, liên quan đến các quy định toàn cầu về hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức và năng lực sản xuất của các quốc gia khác.

Các phiên điều trần về những biện pháp này đã diễn ra tại Washington trong tuần này và tuần trước. Tuy nhiên, trong khi mức thuế theo Điều khoản 122 ban đầu được kỳ vọng kéo dài đến tháng 7, các biện pháp thay thế nhiều khả năng sẽ cần thêm thời gian trước khi có thể áp dụng.

Theo ông Timothy C. Brightbill, luật sư tại Wiley Rein, phán quyết lần này là “một sự bác bỏ dứt khoát đối với việc Tổng thống sử dụng thuế quan theo Điều khoản 122”. Dù vậy, ông cũng lưu ý: “Gần như chắc chắn chính quyền sẽ kháng cáo, và ‘kế hoạch C’ đã sẵn sàng – các cuộc điều tra theo Điều khoản 301 nhiều khả năng sẽ dẫn tới các thông báo áp thuế mới vào tháng 7”.

Vũ Hạo

FILI

– 09:40 08/05/2026