Phát triển cấu trúc nhà đầu tư chứng khoán bền vững

Phát triển cấu trúc nhà đầu tư chứng khoán bền vững

Trải qua hơn 2 thập niên vận hành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đóng vai trò kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế với những chuyển biến về quy mô, chất lượng và cơ cấu dòng vốn tham gia. Thị trường phát triển đặt ra yêu cầu nâng tầm về chất và lượng, nhất là ở cấu trúc nhà đầu tư tham gia.

Thị trường của nhà đầu tư cá nhân

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào vận hành từ tháng 7/2000 với vỏn vẹn 2 mã cổ phiếu niêm yết là REE và SAM tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TPHCM (nay là HOSE). Giá trị giao dịch toàn thị trường khi đó chỉ đạt hơn 400 triệu đồng, với phương thức đặt lệnh thủ công hoàn toàn.

Sau 26 năm, diện mạo của thị trường đã thay đổi toàn diện về cả bề rộng lẫn bề sâu. Tổng giá trị vốn hóa từ mức sơ khai vài trăm tỷ đồng nay đã vượt mốc 8 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 80% – 90% GDP, trong đó xuất hiện nhiều doanh nghiệp niêm yết sở hữu vốn hóa vượt 10 tỷ USD.

Thanh khoản thị trường cũng ghi nhận bước tiến ngoạn mục. Nếu như giai đoạn 2000-2005, giá trị giao dịch trung bình mỗi phiên chỉ lấp đầy từ vài tỷ đến vài chục tỷ đồng, thì hiện nay con số này duy trì đều đặn ở mức 15,000 đến 25,000 tỷ đồng/phiên. Trong những giai đoạn thị trường thăng hoa, kỷ lục giao dịch từng bùng nổ lên tới 1.5 đến 2 tỷ USD (khoảng 35,000 – 45,000 tỷ đồng) mỗi ngày.

Song song với quy mô vốn hóa, bức tranh nhà đầu tư cũng có sự tăng trưởng vượt bậc về số lượng. Tổng số tài khoản giao dịch hiện đã cán mốc từ 13.8 đến 14.1 triệu tài khoản (cuối tháng 9/2026).

Trong cơ cấu này, nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm ưu thế tuyệt đối với 99% tổng số tài khoản và đóng góp từ 80% đến 85% giá trị giao dịch hàng ngày, theo thống kê của VCBF. Dù sự tham gia đông đảo của lực lượng cá nhân mang lại nguồn thanh khoản dồi dào, song cũng khiến biến động giá cổ phiếu thường xuyên chịu áp lực từ yếu tố tâm lý đám đông. Trong khi đó, khối ngoại với hơn 52,000 tài khoản cùng các nhà đầu tư tổ chức, dù chỉ chiếm 15% – 20% giao dịch hàng ngày, nhưng lại đóng vai trò là “mỏ neo” định giá và dẫn dắt xu hướng dài hạn cho toàn thị trường.

Ở nhóm tổ chức đầu tư chuyên nghiệp, ngành quản lý quỹ Việt Nam đã đạt tốc độ bứt phá khá nhanh trong hơn 1 thập niên qua. Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng giá trị tài sản quản lý (AUM) của toàn ngành đạt hơn 846,000 tỷ đồng, gấp 6.8 lần so với mức 124,000 tỷ đồng hồi cuối năm 2015, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm. Toàn thị trường hiện có 43 công ty quản lý quỹ đang vận hành 142 quỹ đầu tư chứng khoán (gấp 2.67 lần năm 2020), bao gồm 106 quỹ đại chúng. Sự đa dạng hóa thể hiện rõ qua sự phát triển của 82 quỹ mở, 21 quỹ ETF, 35 quỹ thành viên, 3 quỹ đóng và 1 quỹ bất động sản.

Tuy nhiên, xét về quy mô tương đối, ngành quỹ nội địa vẫn tồn tại khoảng cách khá xa so với các quốc gia trong khu vực. Mức AUM hiện tại của Việt Nam mới chỉ tương đương khoảng 6% GDP, khiêm tốn hơn rất nhiều so với tỷ lệ trên 31% của Thái Lan, 56% của Malaysia, 57% của Trung Quốc hay 84% của Hàn Quốc.

Nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nhà đầu tư giao dịch trên thị trường. Ảnh minh họa

Xây dựng cấu trúc nhà đầu tư dài hạn

Việc khoảng 80% giao dịch hằng ngày phụ thuộc vào nhóm nhà đầu tư cá nhân đang đặt ra bài toán cấp thiết về tính ổn định và chất lượng thị trường.

Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030 của Bộ Tài chính đã vạch ra các định hướng tái cấu trúc dài hạn nhằm xây dựng một thị trường vốn cân bằng và bền vững hơn. Hướng tới cột mốc năm 2030, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có những thay đổi rõ nét về cấu trúc nhà đầu tư. Khối lượng giao dịch nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 70%, nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 30%; và tăng trong các năm tiếp theo để đạt tỷ lệ tương ứng 60% và 40%. Số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư nước ngoài đạt 200 ngàn tài khoản đến năm 2030; và tăng trong các năm tiếp theo với tốc độ tăng 15%/năm. Nhà đầu tư được khuyến khích tham gia các loại hình đầu tư chuyên nghiệp. Số lượng nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ đạt 2.5 triệu nhà đầu tư đến năm 2030; và tăng trong các năm tiếp theo để đạt 5 triệu nhà đầu tư vào năm 2035. Số lượng quỹ đầu tư chứng khoán đạt 500 quỹ đến năm 2030; và tăng trong các năm tiếp theo với tốc độ tăng 25%/năm. Tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP vào năm 2030; và tăng trong các năm tiếp theo để đạt mức tăng 2 con số vào năm 2035.

Để đạt được mục tiêu kể trên, đề án đưa ra định hướng phát triển với từng nhóm nhà đầu tư.

Với các nhà đầu tư tổ chức trong nước, trọng tâm là triển khai giải pháp tái cấu trúc và thúc đẩy ngành quỹ phát triển. Đề án ưu tiên đa dạng hóa các loại hình quỹ, bộ chỉ số chứng khoán, mở rộng hạn mức đầu tư quỹ mở và phát triển kênh phân phối. Đồng thời, Nhà nước khuyến khích các dòng vốn tổ chức hướng vào các mục tiêu dài hạn như hạ tầng, bất động sản, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và các dự án tăng trưởng xanh.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, định hướng xuyên suốt là khuyến khích họ tham gia thị trường thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp nhằm tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu rủi ro cá thể. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý sẽ đẩy mạnh việc chuẩn hóa cơ sở dữ liệu nhà đầu tư và siết chặt công tác quản lý đối với người hành nghề chứng khoán.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, các cơ chế tiếp tục được cải thiện theo hướng từng bước đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản, quy trình giao dịch, chuyển đổi ngoại tệ và chuyển lợi nhuận về nước, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận thị trường theo lộ trình phù hợp.

Hành trình phát triển cơ sở nhà đầu tư không đơn thuần là việc gia tăng số lượng. Yếu tố cốt lõi nằm ở khả năng thiết kế các sản phẩm phù hợp với khẩu vị rủi ro, nâng cao năng lực quản trị công ty tạo dựng nguồn hàng hóa chất lượng cao. Đồng thời, nâng cao chất lượng nhà đầu tư, đưa tư duy từ đầu cơ chứng khoán trở thành đầu tư dài hạn, bền vững.

Chí Kiên

FILI

– 10:22 27/10/2026