Những toan tính ngầm khi ba đối thủ AI sát cánh trên cùng chiến tuyến

Những toan tính ngầm khi ba đối thủ AI sát cánh trên cùng chiến tuyến

Đằng sau những cảnh báo về ngày tận thế và mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) vượt rào an ninh là những toan tính tài chính có chủ đích, vừa dựng rào cản bóp nghẹt đối thủ, vừa hợp thức hóa mức định giá khổng lồ trước thềm niêm yết để hút vốn từ các quỹ hưu trí. Sự hoảng loạn được dàn dựng nhằm chuyển dịch rủi ro từ một vài công ty nghiên cứu AI sang toàn bộ hệ thống tài chính.

Ba CEO đầu ngành AI cùng đồng thuận về vấn đề siết chặt phát triển các mô hình tiên phong.

Liên minh khó tin nhưng có thật

Giữa tháng 9/2026, Dario Amodei – CEO công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic đăng tải một bức thư dài 3,800 từ cảnh báo AI có thể kiểm soát Internet trong một năm tới, đồng thời cho rằng công nghệ sẽ đe dọa sự sống còn của loài người trước năm 2030 và đề nghị chính phủ can thiệp. “Chúng ta phải giảm tốc độ cải thiện năng lực các mô hình AI”, vị CEO này viết.

Chỉ vài giờ sau, Sam Altman, CEO của OpenAI, dẫn lại bài đăng của Dario Amodei và nói: “Tôi đồng ý với Dario rằng chúng ta cần giãn tiến độ phát triển mô hình tiên phong”. Chưa hết, tỷ phú giàu nhất hành tinh Elon Musk – người đứng đầu SpaceXAI với mô hình Grok – cũng dẫn lại bài đăng đó, kèm 3 từ “Dario nói đúng”.

Anthropic và OpenAI là hai kỳ phùng địch thủ hàng đầu trong thị trường AI, đang tranh giành nhau quyết liệt cả về người dùng lẫn nguồn vốn. Elon Musk vốn có ân oán cá nhân với OpenAI tới mức kiện nhau ra tòa chỉ mấy tháng trước. Việc ba địch thủ này đột nhiên đồng thuận về một vấn đề quan trọng như kiểm soát tốc độ phát triển AI đặt ra câu hỏi: Phải chăng cả ba đã thảo luận và “phím” trước với nhau để cùng lên tiếng?

Đáp lại, David Sacks – Chủ tịch Hội đồng cố vấn Khoa học và Công nghệ của Tổng thống Trump chỉ ra điểm mâu thuẫn khi nhóm CEO này đặt ra yêu cầu phi lý cho chính quyền. Các doanh nghiệp tiên phong hoàn toàn có thể chủ động dừng phát triển mà không cần mệnh lệnh hành chính. Việc vừa chi hàng tỷ USD mở rộng cơ sở dữ liệu vừa nài nỉ áp đặt lệnh cấm phản ánh toan tính vượt ngoài phạm vi kỹ thuật.

David Sacks cho rằng các công ty này đang nắm thế độc quyền kép về những mô hình AI tiên phong, và tuyên bố khoảng cách với nhóm đi sau đang ngày càng nới rộng nhờ khả năng tự cải thiện của AI. Theo ông, nếu những mô hình chưa được công bố đáng sợ đến mức cần phải làm chậm lại thì họ cứ việc làm vậy, nhưng không nên viện cớ cần phải xin phép người khác.

Dư luận từng lo sợ khi mô hình thử nghiệm của OpenAI phá rào kỹ thuật, xâm nhập máy chủ của công ty Hugging Face để tìm đáp án bài kiểm tra an ninh mạng. Sự việc bị thêu dệt thành bằng chứng AI đã có ý thức, tạo vỏ bọc cho hàng loạt tuyên bố đòi kiểm soát công nghệ – đúng lúc các hãng chuẩn bị cho những vòng huy động vốn và IPO lớn nhất lịch sử.

Mác “kỳ tích công nghệ”

Báo cáo điều tra độc lập của Redwood Research và METR bóc trần sự thật về vụ tấn công mạng Hugging Face. Vụ việc giống chiếc máy hút bụi tự động đi lạc ra sân chỉ vì kỹ sư quên đóng cửa hơn là cỗ máy có ý thức tự chủ và âm mưu tiêu diệt loài người. Nguyên nhân sự cố bắt nguồn từ chính sự bất cẩn của con người khi thiết lập môi trường kiểm thử.

Trong thử nghiệm, OpenAI thả 1,200 tác nhân AI (agent) vào các môi trường ảo riêng biệt nhưng lại cho dùng chung kho dữ liệu Artifactory. Các AI này không thể nói chuyện trực tiếp với nhau, nhưng khi gặp đề bài an ninh mạng quá khó, các mô hình đã lục lọi kho chung và để lại hơn 70,000 tin nhắn cho nhau ở kho chung này, thậm chí ép thuật toán phụ trợ hy sinh thân mình để tiết kiệm tài nguyên cho các thuật toán cấp cao hơn. Cổng mạng chưa khóa đã tạo lối thông thẳng sang máy chủ Hugging Face. Meta và Anthropic cũng đã ghi nhận lỗ hổng tương tự.

Việc các mô hình AI vượt rào môi trường kiểm thử rồi tấn công mạng doanh nghiệp khác cũng giống như việc một con chó chạy ra khỏi nhà và cắn người qua đường: chủ nuôi/doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trước pháp luật vì sự cẩu thả tột độ của mình.

Nhưng thay vì tỏ ra hối lỗi hay lo sợ pháp luật trừng phạt, thông cáo báo chí của OpenAI sau sự cố lại mang dáng dấp tài liệu tiếp thị, kèm biểu đồ khẳng định mô hình AI mới vượt trội mọi đối thủ. Sự cố bảo mật bị biến thành bằng chứng thuyết phục khách hàng nâng cấp gói dịch vụ đắt đỏ, sai lầm quản trị trở thành công cụ bán hàng cho tham vọng độc quyền.

Qua cầu rút ván

Ngành công nghệ đang kể hai câu chuyện trái ngược nhau, tùy theo thính giả là ai. Với nhà lập pháp, các lãnh đạo AI nhấn mạnh nguy cơ nhân loại tuyệt chủng để đòi tiêu chuẩn kiểm soát an toàn ngặt nghèo; trước nhà đầu tư Phố Wall, các công ty AI lại khẳng định công nghệ có tiềm năng sinh lời vô hạn, xứng đáng với mức định giá hàng ngàn tỷ USD. Sự phân tách này phục vụ chiến lược thâu tóm chính sách, bảo vệ vị thế nhóm đi đầu.

Hiện tượng này đã khá quen thuộc, doanh nghiệp viễn thông từng đòi áp tiêu chuẩn an ninh mạng khi điện thoại gọi qua Internet xuất hiện, hãng taxi đòi giấy phép vận hành khắt khe khi xe công nghệ ra đời. Lời kêu gọi giảm tốc độ phát triển AI lần này cũng đến đúng lúc mô hình mã nguồn mở từ châu Âu và Trung Quốc đang dần bắt kịp năng lực mô hình đóng của Mỹ, chẳng hạn như Mistral, chỉ tốn 10-30% tài nguyên tính toán mà vẫn đạt hiệu năng tương đương.

Các hãng AI Mỹ đang dùng chiến thuật qua cầu rồi rút ván, hoặc leo tường rồi rút thang, không cho những người đi sau đuổi kịp mình. Sau khi đã chi hàng trăm tỷ USD xây hạ tầng, các doanh nghiệp Mỹ dựng rào cản hành chính đắt đỏ để chặn đơn vị đi sau. Quy trình thẩm định an toàn tiêu tốn hàng trăm triệu USD sẽ hoạt động như một loại thuế lũy thoái, đè nặng lên startup và mã nguồn mở, khiến các công ty châu Âu phản đối, gọi đây là kiểu bảo hộ của Mỹ.

Nhưng rào cản pháp lý chỉ bảo vệ thị phần, không che được điểm yếu trong cấu trúc tài chính nội tại. Đằng sau phát ngôn đạo đức là áp lực dòng tiền, khi chi phí duy trì hệ thống tính toán đã vượt xa doanh thu. Đòi chính phủ can thiệp thực chất là bước đệm xử lý nợ nần đe dọa sự tồn vong của chính các phòng thí nghiệm, buộc họ tìm nguồn tài trợ bên ngoài.

Thủ thuật tài chính lộ liễu

Bức tranh tài chính ngành công nghệ phân hóa gay gắt giữa phần cứng và phần mềm: Nvidia đạt doanh thu 68 tỷ USD trong một quý với biên lợi nhuận gộp tới 74%, trong khi các hãng phát triển AI lỗ nặng. OpenAI dự kiến lỗ ròng 14-27 tỷ USD năm 2026 trên doanh thu 13.1 tỷ USD; Anthropic cũng đang tìm khoản tín dụng 15 tỷ USD từ 14 ngân hàng để trả chi phí điện năng và trung tâm dữ liệu.

Mọi tuyên bố có lãi đều dựa trên chỉ số tài chính bị điều chỉnh quá đà, loại bỏ hầu hết chi phí cốt lõi như khấu hao máy chủ, điện năng và thưởng cổ phiếu cho nhân sự chuyên gia. Nói rằng các công ty AI có lợi nhuận dương không khác gì khi nói rằng: “Nếu không tính tất cả chi phí thì chúng tôi có lãi”.

Wall Street Journal chỉ ra 9 tập đoàn công nghệ hàng đầu đang gánh cam kết ngoài bảng cân đối kế toán tới 3,100 tỷ USD, gồm 1,900 tỷ USD mua sắm và 1,200 tỷ USD thuê hạ tầng theo hợp đồng bao tiêu bắt buộc. Nhận thấy rủi ro mất thanh khoản dây chuyền, nhà quản lý quỹ Michael Burry đã mở vị thế bán khống nhắm vào mảng hạ tầng công nghệ.

Theo Financial Times, các ngân hàng đầu tư Goldman Sachs và Morgan Stanley đang vận động các hãng xếp hạng tín nhiệm như Moody’s và S&P đưa ra mức xếp hạng Đầu tư (investment-grade) cho OpenAI và Anthropic ngay sau khi hai công ty này IPO.

Việc được xếp hạng ở mức Đầu tư là điều kiện tiên quyết để cổ phiếu OpenAI và Anthropic tiếp cận thị trường trái phiếu doanh nghiệp 11,700 tỷ USD với sự tham gia của các quỹ hưu trí và tập đoàn bảo hiểm.

Sự phụ thuộc vào thủ thuật xếp hạng tín nhiệm cho thấy các doanh nghiệp phần mềm không thể tự nuôi mình bằng dòng tiền kinh doanh thuần túy mà phải tìm cách hút dòng tiền từ hoạt động tài chính. Nguy cơ vỡ bong bóng buộc các nhà điều hành tìm lối thoát từ nhà nước để trì hoãn nghĩa vụ thanh toán.

Con đường thoát hiểm bằng pháp lý

Thư yêu cầu Chính phủ Mỹ ban hành quy định làm chậm tốc độ phát triển AI thực chất là nỗ lực tạo cơ sở pháp lý cho điều khoản bất khả kháng. Nếu cơ quan quản lý đình chỉ huấn luyện mô hình, các hãng có lý do đàm phán lại hợp đồng thuê hạ tầng, hoãn nhận chip và trung tâm dữ liệu mà không bị khởi kiện bồi thường. Chiêu bài an toàn xã hội trở thành lá chắn thoát khỏi ràng buộc chi tiêu đã ký giữa cơn sốt thị trường hưng phấn.

Danh nghĩa hợp tác an ninh và đạo đức còn mở đường cho đề xuất miễn trừ luật chống độc quyền: dưới sự bảo trợ của các hiệp ước an toàn, những đối thủ cạnh tranh trực tiếp có thể ngồi lại thống nhất phân bổ tài nguyên, kiểm soát chi phí và nguồn cung mà không sợ cơ quan tư pháp điều tra thông đồng. Chiêu bài chia sẻ rủi ro công nghệ trở thành công cụ hợp thức hóa các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh lâu dài.

David Sacks – Chủ tịch Hội đồng cố vấn Khoa học và Công nghệ của Tổng thống Trump – cũng nhìn ra toan tính này: “Đừng viện cớ cần vô hiệu hóa luật chống độc quyền để các ông bắt tay lập liên minh thao túng thị trường nữa. Cũng đừng viện cớ cần một quy trình phê duyệt của cơ quan quản lý để né tránh trách nhiệm pháp lý về sản phẩm”.

Nếu quá trình phát triển AI chậm lại theo ý muốn của OpenAI, Anthropic và SpaceXAI, thì một trong những người thiệt hại nặng nề nhất là Nvidia – hãng thiết kế chip cho toàn ngành AI. Trả lời phỏng vấn đài CBS hôm 18/9 vừa qua, CEO Jensen Huang của Nvidia, phản bác lại những dự báo về AI tiêu diệt loài người: “2030 sẽ không phải là lúc Trái đất diệt vong. Xác suất tận thế là 0%. Hù doạ mọi người là không cần thiết và vô trách nhiệm”.

Nỗi sợ diệt vong trong ngành AI là công cụ kinh tế: vừa tạo cảm giác thần kỳ để đẩy định giá công ty lên 1,000 – 2,000 tỷ USD trước niêm yết, vừa dựng rào cản để tiêu diệt đối thủ mã nguồn mở giá rẻ, và khi nợ nần vượt sức chịu đựng, lại vừa đóng vai trò như một chiếc van xả áp cứu nguy khi núi nợ bắt đầu vượt ngoài tầm kiểm soát. Mọi lời nói đạo lý suy cho cùng đều quy về quyền lợi của cổ đông sáng lập và quỹ đầu tư mạo hiểm.

Đức Quyền

FILI

– 13:25 23/09/2026