Những “tinh hoa” sản xuất thiết bị vệ sinh, điều hòa, bột ngọt hội tụ trong chuỗi cung ứng chip AI

Những “tinh hoa” sản xuất thiết bị vệ sinh, điều hòa, bột ngọt hội tụ trong chuỗi cung ứng chip AI

Cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đẩy mọi ánh nhìn về phía các nhà thiết kế vi mạch như Nvidia hay xưởng đúc tiên tiến như TSMC. Nhưng nút thắt cổ chai của chuỗi cung ứng phần cứng AI còn nằm trong tay một vài thương hiệu tiêu dùng trăm tuổi ở Nhật Bản chuyên sản xuất bồn cầu, bột ngọt, chất tẩy rửa,…

Ảnh minh họa

Cú lột xác trên sàn chứng khoán

Ngày 01/05/2026, thị trường chứng khoán Tokyo chứng kiến cổ phiếu Toto của tập đoàn thiết bị vệ sinh trăm tuổi của Nhật Bản, tăng 18% chỉ trong một phiên giao dịch, chạm mức định giá cao nhất 5 năm.

Lực mua bùng lên ngay sau khi quỹ đầu tư chủ động Palliser Capital tại Anh Quốc công bố báo cáo gọi Toto là ẩn số cung cấp linh kiện bộ nhớ AI bị thị trường định giá thấp nhất.

Đợt mua vào này phản ánh việc giới tài chính bắt đầu nhận diện các động cơ lợi nhuận ẩn giấu bên trong những cỗ máy sản xuất truyền thống. Báo cáo tài chính của Toto (năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026) cho thấy sự lệch pha trong cơ cấu doanh thu. Mảng Gốm sứ Tiên tiến tạo ra 28.9 tỷ yên lợi nhuận hoạt động, chiếm tới 53.7% tổng lợi nhuận toàn tập đoàn.

Phân khúc này đạt biên lợi nhuận hoạt động 41%, cao gấp gần 6 lần so với mức 7.3% của mảng thiết bị vệ sinh cốt lõi. Mảng kinh doanh phụ trợ vốn ít người để ý đã thay thế ngành hàng truyền thống để trở thành trụ cột tài chính của cả tập đoàn.

Một hiện tượng tương tự cũng diễn ra tại Ajinomoto, tập đoàn gắn liền với sản phẩm bột ngọt quen thuộc ở Việt Nam cũng như nhiều nước châu Á. Từ đầu năm 2026 đến hết phiên 16/6, giá cổ phiếu Ajinomoto đã bật tăng 55%.

Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ mảng vật liệu điện tử, nơi Ajinomoto chuyển hóa các sản phẩm phụ của quy trình sản xuất axit amin thành vật liệu bán dẫn thiết yếu.

Vốn hóa tăng vọt của Toto và Ajinomoto xác nhận một quy luật kinh tế mới, đó là các sản phẩm ngách trong chuỗi cung ứng AI mang lại tỷ suất sinh lời vượt trội so với chính các thiết bị cao cấp cuối cùng. Bản chất của sự bứt phá này nằm ở tính độc quyền và nhu cầu thay thế liên tục của những vật liệu tiêu hao.

Doanh thu định kỳ từ vật liệu hao mòn

Lợi thế kinh tế của Toto bắt nguồn từ vị thế nhà sản xuất ngàm kẹp tĩnh điện lớn thứ hai thế giới. Linh kiện gốm alumina này đảm nhiệm việc giữ cố định phiến silicon trong các thiết bị khắc ion ở nhiệt độ siêu thấp của hãng thiết bị bán dẫn Lam Research.

Quy trình chế tạo chip nhớ 3D NAND cho AI đòi hỏi môi trường plasma khắc nghiệt ở nhiệt độ dưới -100°C để khoan các lỗ có tỷ lệ khung hình 50:1.

Toto kiểm soát điện trở khối của gốm trong khoảng từ 10¹⁰ đến 10¹³ ohm-cm, đảm bảo phiến silicon không bị biến dạng và không sinh ra hạt vi bụi. Do hoạt động ở môi trường bào mòn liên tục, mỗi ngàm kẹp tĩnh điện có tuổi thọ dưới hai năm.

Đặc tính tiêu hao nhanh này tạo ra một mô hình doanh thu định kỳ, bảo đảm dòng tiền ổn định cho Toto bất chấp các chu kỳ thăng trầm của ngành điện tử.

Trong khi đó, tình trạng thiếu hụt nguồn cung trao cho Ajinomoto quyền lực định giá tuyệt đối của khâu đóng gói vi mạch tiên tiến. Tập đoàn này hiện kiểm soát 95% thị phần toàn cầu đối với màng cách điện ABF, đối thủ lớn nhất là tập đoàn Sekisui Chemical chỉ nắm giữ 5%.

Màng ABF cung cấp khả năng cách nhiệt và chống thất thoát điện vượt trội, trở thành vật liệu bắt buộc cho đế cắm FC-BGA kết nối CPU và GPU với bo mạch.

Việc chuyển sang các kiến trúc chip AI thế hệ mới như Blackwell và Rubin của Nvidia đẩy nhu cầu sử dụng màng ABF từ 4-6 lớp đối với chip máy tính cá nhân lên 8-16 lớp.

Mỗi lớp bổ sung đều cần một lượng vật liệu mà chỉ Ajinomoto có khả năng cung ứng ở quy mô công nghiệp. Goldman Sachs dự báo tỷ lệ thâm hụt nguồn cung ABF sẽ đạt 10% vào nửa cuối năm 2026, nới rộng lên 21% vào năm 2027 và chạm ngưỡng 42% vào năm 2028.

Ngoài ra, các doanh nghiệp hóa chất Nhật Bản cũng thiết lập rào cản gia nhập nhờ khả năng làm sạch và xử lý bề mặt phiến bán dẫn tới từng lớp phân tử.

Tập đoàn hàng tiêu dùng Kao ghi nhận doanh thu mảng tẩy rửa bán dẫn tăng 40% nhờ dung dịch CLEANTHROUGH, sản phẩm loại bỏ hạt mài ceria dư thừa sau quy trình mài nhẵn cơ-hóa học mà không làm suy giảm cấu trúc màng Si3N4.

Tập đoàn điều hòa không khí Daikin ứng dụng công nghệ flo để phát triển dung môi DAISAVE SS-49. Dung môi này có điểm sôi 49°C, phục vụ hệ thống làm mát nhúng trực tiếp cho máy chủ trung tâm dữ liệu. Với hệ số làm nóng toàn cầu (GWP) dưới 20 và không có điểm chớp cháy, sản phẩm này đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn nhiệt lượng khắt khe nhất của trung tâm dữ liệu AI.

Mức kiểm soát thị phần gần như tuyệt đối đối với các vật liệu này bắt nguồn từ một triết lý sản xuất đặc thù đã kéo dài nhiều thập kỷ của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Toto, công ty sản xuất toilet cao cấp, cũng chính là nhà cung ứng vật liệu công nghệ cao cho ngành chế tạo chip AI tiên tiến của thế giới – Ảnh: Toto.

Triết lý Monozukuri va chạm thế lực đồng tiền phương Tây

Rào cản độc quyền của các doanh nghiệp Nhật Bản trong chuỗi cung ứng chip hôm nay được bồi đắp từ triết lý Monozukuri, nghĩa là tập trung vào quá trình tinh chỉnh vật liệu kéo dài liên tục qua nhiều thập kỷ.

Daikin bắt đầu nghiên cứu hóa chất flo từ năm 1935, còn Toto phát triển công nghệ gốm tĩnh điện từ những năm 1980. Thay vì gia công sản phẩm điện tử cuối cùng, các tập đoàn này lựa chọn kiểm soát tri thức quy trình ở thượng nguồn.

Tri thức quy trình là kinh nghiệm xử lý vật liệu không thể số hóa thành tài liệu, đòi hỏi các đối thủ cạnh tranh phải mất hàng chục năm thử-và-sai mới có thể đạt được.

Cơ chế phòng thủ cấu trúc này được giới học thuật gọi là chiến lược bất khả thay thế, và đang giúp các nhà cung cấp Nhật Bản duy trì biên lợi nhuận cao bất chấp sự trỗi dậy của các trung tâm sản xuất giá rẻ. Đây là một rào cản mà vốn đầu tư đơn thuần hay lực lượng nhân công dồi dào không thể vượt qua.

Tuy nhiên, tốc độ mở rộng công suất chậm chạp của hệ thống Monozukuri đang tạo ra độ trễ nghiêm trọng so với nhu cầu cấp bách của hạ tầng AI.

Ajinomoto cần đến năm 2032 mới có thể đưa nhà máy ABF thứ ba tại Gifu vào vận hành, bất chấp khoản phân bổ ngân sách ít nhất 250 tỷ Yên nhằm tăng 50% công suất đến năm 2030. Toto cũng phải chờ đến tháng 1/2027 mới hoàn thành lò nung mới tại Fukuoka thông qua khoản đầu tư 30 tỷ yên, tương đương 190 triệu USD.

Độ trễ của việc mở rộng nguồn cung vật lý này không đáp ứng kịp chu kỳ phát triển 12-18 tháng của các kiến trúc vi mạch mới.

Mâu thuẫn giữa văn hóa kinh doanh truyền thống và sức ép tối đa hóa dòng tiền ngắn hạn đã châm ngòi cho sự can thiệp của giới đầu tư phương Tây. Cuối tháng 3/2026, quỹ Palliser Capital, với vai trò cổ đông lớn, đã công khai gây áp lực buộc Ajinomoto tăng giá bán màng ABF thêm hơn 30%.

Đến tháng 5/2026, Ajinomoto chính thức xác nhận việc điều chỉnh tăng giá thông qua quá trình đàm phán riêng lẻ với từng khách hàng. Cách tiếp cận này phá vỡ cấu trúc hợp tác B2B truyền thống của Nhật Bản, vốn ưu tiên cung ứng ổn định và duy trì một mặt bằng giá để bảo vệ hệ sinh thái chung.

Sự can thiệp của các quỹ chủ động cho thấy hệ thống sản xuất vật liệu Nhật Bản đang bị buộc phải điều chỉnh theo các quy tắc khắt khe của thị trường tài chính toàn cầu.

Việc duy trì biên lợi nhuận cao của các vật liệu hiện tại đồng thời kích thích sự ra đời của những công nghệ thay thế.

Giới hạn vật lý của vật liệu hữu cơ ABF đang thúc đẩy Intel, Samsung và hãng vật liệu Corning tăng tốc thương mại hóa công nghệ đế thủy tinh, vốn cung cấp độ ổn định kích thước vượt trội, giảm thiểu độ cong vênh đối với các gói chip kích thước lớn và hỗ trợ đường tuyến vi mạch ở mức dưới 2 µm.

Dự báo cho thấy hoạt động sản xuất số lượng lớn đế thủy tinh sẽ diễn ra vào nửa cuối thập kỷ này, đặt ra rủi ro hiện hữu đối với mức định giá hiện tại của các nhà cung cấp Nhật Bản.

Dù các chỉ số sinh lời đang tích cực, Toto và Ajinomoto buộc phải tìm điểm cân bằng giữa chu kỳ sản xuất chậm rãi của truyền thống Monozukuri và sức ép tối ưu hóa dòng tiền từ giới đầu tư phương Tây. Chính sức ép tài chính và bước ngoặt công nghệ sẽ quyết định liệu vị thế độc quyền ấy có thể trụ vững qua chu kỳ tiếp theo hay không.

Đức Quyền

FILI

– 07:42 20/06/2026