Ngồi trên mỏ vàng 250 tấn, quốc gia này trao quyền khai thác 1,4 triệu hecta cho doanh nghiệp Trung Quốc, các công ty phương Tây ngậm ngùi đứng nhìn

Mỏ vàng “khủng” giữa Trung Mỹ

Vàng là nguồn ngoại tệ sống còn của Nicaragua. Năm ngoái, kim loại quý này mang về khoảng 1,97 tỷ USD, chiếm 22,7% kim ngạch xuất khẩu, bất chấp các lệnh trừng phạt từ Mỹ và phương Tây. Công ty tư vấn Metals Focus ước tính trữ lượng vàng còn lại của nước này khoảng 250 tấn.

Theo phân tích dữ liệu chính phủ Nicaragua của Financial Times (FT), 80 giấy phép cấp cho doanh nghiệp Trung Quốc từ năm 2023 bao phủ khoảng 1,4 triệu hecta, xấp xỉ diện tích Bắc Ireland. Người nhận là 16 công ty, chủ yếu thuộc nhóm vừa và nhỏ, với số giấy phép mới nhiều hơn tất cả các công ty khai khoáng khác cộng lại.

Tổ chức môi trường Fundación del Río cũng đưa ra con số tương tự: doanh nghiệp Trung Quốc đang nắm quyền khai thác tổng diện tích khoảng 1,28 triệu hecta, gần 1/10 lãnh thổ, qua 84 lô mỏ trao cho 22 công ty từ năm 2021. Trong đó, 62 lô chồng lấn lên vùng đất của cộng đồng bản địa và người gốc Phi. Ngoài vàng, các lô này còn chứa đồng, coban, niken và urani.

Theo South China Morning Post (SCMP), Nicaragua vừa trao cho Linze Excelente Mineria quyền thăm dò, khai thác vàng trong 25 năm tại lô Jade, rộng 262 km² rừng nhiệt đới. Công ty này có chung người đại diện pháp luật với Nicaragua Xinxin Linze Mineria Group, doanh nghiệp bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hồi tháng 4. Washington cho biết Xinxin Linze đã nhận hàng chục nghìn mẫu Anh đất từ chính phủ Nicaragua và xuất sang Mỹ lượng vàng trị giá hơn 25 triệu USD chỉ trong nửa đầu năm 2025.

Quyết định cấp phép lô Jade được đưa ra cuối tháng 6, khoảng 10 tuần sau lệnh trừng phạt, nhưng đến đầu tháng 9 mới được đăng công báo. Do bản thân Linze Excelente chưa bị chỉ định trừng phạt, ngân hàng Mỹ vẫn có thể xử lý thanh toán và nhà máy tinh luyện vẫn có thể mua vàng của công ty này. Mức phí năm đầu chỉ 25 cent Mỹ mỗi hecta, tổng cộng khoảng 6.550 USD, chưa bằng giá 50 gram vàng.

Quan hệ với Bắc Kinh ngày càng khăng khít

Phía Mỹ cáo buộc ngành khai khoáng Nicaragua đã được tổ chức lại từ năm 2020 thành một mạng lưới công ty bình phong nhằm tạo ngoại tệ và rửa tài sản bị trừng phạt.

Trong khi đó, các nhà sản xuất vàng lớn nhất Nicaragua như Equinox Gold, Mako Mining của Canada và Hemco của Colombia gần như không nhận thêm nhượng quyền đáng kể nào trong những năm gần đây. Một lãnh đạo ngành khai khoáng phương Tây cho biết từ khi Managua và Bắc Kinh khôi phục quan hệ, doanh nghiệp không phải của Trung Quốc gần như không còn được cấp phép.

Trung Quốc hiện là nước sản xuất vàng lớn nhất thế giới và coi vàng là tài sản chiến lược nhờ vai trò dự trữ tại các ngân hàng trung ương. Theo bà Helen Amos, nhà phân tích của BMO, Bắc Kinh đã thực hiện khoảng 18 tỷ USD thương vụ vàng ở nước ngoài được công bố kể từ năm 2004.

Việc Mỹ trừng phạt chính quyền Tổng thống Daniel Ortega từ năm 2017 đã khiến Managua quay sang Bắc Kinh. Nicaragua đã nhận hơn 1 tỷ USD tài trợ từ Trung Quốc cho hạ tầng, năng lượng và viễn thông. Doanh nghiệp Trung Quốc tham gia nâng cấp sân bay Punta Huete trị giá 500 triệu USD gần thủ đô Managua và xây cảng biển trên cả bờ Thái Bình Dương lẫn Đại Tây Dương.

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết đang theo dõi sát hoạt động của Trung Quốc tại Nicaragua, kể cả lĩnh vực khai mỏ, và sẽ không để các đối thủ ngoài khu vực giành quyền kiểm soát tài sản chiến lược ở châu Mỹ. Giáo sư Evan Ellis thuộc Trường Cao đẳng Chiến tranh Lục quân Mỹ cho rằng mối quan hệ này đặt ra lo ngại chiến lược nếu Mỹ và Trung Quốc xảy ra xung đột.

Về phía mình, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói không nắm chi tiết về các giấy phép, đồng thời phản đối việc chính trị hóa hợp tác thương mại bình thường.

Tham khảo: FT, SCMP