Nâng chuẩn người hành nghề chứng khoán: Bước trưởng thành tiếp theo của thị trường

Nâng chuẩn người hành nghề chứng khoán: Bước trưởng thành tiếp theo của thị trường

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước những cột mốc lịch sử. Khi được nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi, một trong những mắt xích cốt lõi cần phải thay đổi chính là chất lượng nguồn nhân lực. Sự ra đời của Thông tư 135/2025 là một bước đi mang tính chiến lược, buộc toàn bộ hệ thống nhân sự ngành chứng khoán phải chuyển mình.

Từ chân “chạy lệnh” đến người hành nghề chuyên biệt

Nhìn lại giai đoạn sơ khai, định nghĩa về nghề chứng khoán tại Việt Nam khá đơn giản. Nhắc tới chứng khoán, dễ liên tưởng ngay tới người môi giới – những nhân sự tìm kiếm khách hàng, hỗ trợ mở tài khoản, “chạy lệnh” và tư vấn mã cổ phiếu dựa trên thông tin thị trường thuần túy.

Tuy nhiên, cùng với quy mô thanh khoản thị trường có những phiên vượt ngưỡng tỷ USD và sự bùng nổ của nền tảng số, từ “môi giới” không còn đủ sức gói gọn mọi vị trí công việc.

Thị trường đã phân hóa và chuyên biệt hóa một cách sâu sắc thành các mảng chuyên môn riêng biệt như: Môi giới đại chúng – những nhân sự tập trung vào quản trị danh mục và chăm sóc hệ thống khách hàng cá nhân. Chuyên viên tư vấn đầu tư thiết kế chiến lược tài chính dài hạn. Mảng quản lý tài sản chuyên phối hợp giữa chứng khoán, trái phiếu, và các sản phẩm cấu trúc phức tạp. Và không thể không kể tới những chuyên viên phân tích những người đánh giá thị trường, doanh nghiệp với những phân tích chuyên sâu để đưa ra các góc nhìn sắc nét về thị trường.

Bên cạnh nhu cầu của nhà đầu tư cá nhân, công ty chứng khoán trong vai trò như một ngân hàng đầu tư cũng chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ cho các tổ chức, quỹ đầu tư trong và ngoài nước.

Tới nay, hành nghề chứng khoán đã không còn đơn giản là giao dịch, đặt lệnh và khuyến nghị cổ phiếu đơn thuần như trước. Thị trường với các sản phẩm mới và cấu trúc nhà đầu tư phức tạp hơn đã nâng chuẩn của nhà đầu tư lên; từ đó, đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ nhân sự ngành chứng khoán về cả chất và lượng.

Khung pháp lý chuẩn hóa người hành nghề chứng khoán

Trước yêu cầu nâng cao chuẩn mực thị trường, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 135/2025 quy định về hành nghề chứng khoán. Đây được xem là bước đi mang tính bước ngoặt, đặt ngành chứng khoán Việt Nam trước một “bộ lọc” nhân sự gắt gao chưa từng có.

Thông tư mới quy định khắt khe hơn về điều kiện cấp, quản lý và gia hạn chứng chỉ hành nghề. Không còn câu chuyện “thi một lần, dùng cả đời”, người hành nghề bắt buộc phải tham gia các chương trình đào tạo liên tục, cập nhật kiến thức pháp luật và đạo đức nghề nghiệp định kỳ. Quy định mới cũng phân định rõ ràng phạm vi hoạt động của từng loại chứng chỉ, chấm dứt tình trạng “kiêm nhiệm” chồng chéo gây xung đột lợi ích.

Có thể thấy, quy định này đánh dấu sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý hoạt động hành nghề chứng khoán. Nếu trước đây, việc cấp chứng chỉ hành nghề chủ yếu gắn với điều kiện đầu vào, thì nay, Thông tư số 135/2025 đặt ra yêu cầu duy trì và cập nhật năng lực chuyên môn một cách liên tục trong suốt quá trình hành nghề.

Nhìn sang các thị trường phát triển, việc quản lý người hành nghề là điều kiện tiên quyết để giữ gìn sự minh bạch.

Tại Mỹ, cơ quan Quản lý Ngành Tài chính (FINRA) yêu cầu mọi nhân sự phải vượt qua các kỳ thi sát hạch gắt gao (như Series 7 cho môi giới chung, Series 63 cho quy định bang) và có hệ thống lưu vết vi phạm công khai (BrokerCheck) để nhà đầu tư tra cứu.

Tại Singapore, Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) áp dụng Khung bố cáo người đại diện (Representative Notification Framework – RNF) cùng bộ tiêu chuẩn Fit and Proper đối với người hành nghề trong lĩnh vực chứng khoán và tư vấn tài chính. Các tổ chức tài chính phải bảo đảm nhân sự đáp ứng yêu cầu về năng lực chuyên môn, tình trạng tài chính và tính liêm chính. Những cá nhân vi phạm nghiêm trọng có thể bị đình chỉ, cấm hành nghề thông qua các lệnh cấm của MAS, thậm chí đối mặt với các chế tài dân sự hoặc hình sự nếu hành vi vi phạm cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật Singapore.

Tựu trung, việc “siết” chuẩn nhân sự không nhằm mục đích tạo rào cản với người hành nghề mà là để tạo nền móng cho một thị trường lành mạnh. Nhà đầu tư được bảo vệ tốt hơn, tiếp cận dịch vụ tư vấn chất lượng cao, giảm thiểu rủi ro pháp lý và lừa đảo. Công ty chứng khoán giảm thiểu rủi ro vận hành và rủi ro danh tiếng; xây dựng đội ngũ tinh nhuệ và đáp ứng được nhu cầu thị trường. Thị trường chung sẽ tăng tính minh bạch, cải thiện điểm số đánh giá từ các tổ chức xếp hạng quốc tế (MSCI, FTSE Russell), thu hút dòng vốn lớn từ các quỹ ngoại.

Thông tư 135 là một trong những bước đi hợp thời, mang tính nền tảng để thay đổi cơ cấu thị trường chứng khoán Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp hơn. Tuy nhiên, chặng đường phía trước chắc chắn sẽ không trải đầy hoa hồng.

Trong ngắn hạn, thị trường sẽ phải đối mặt với một giai đoạn làm quen đầy áp lực. Sẽ có một làn sóng thanh lọc tự nhiên: Những môi giới yếu kém, quen cách làm việc chụp giật sẽ bị đào thải. Các công ty chứng khoán sẽ phải chấp nhận chi phí đầu tư lớn hơn cho việc đào tạo và tái cấu trúc nhân sự.

Nhưng đây là cái giá xứng đáng và phải trả. Một đội ngũ nhân sự chứng khoán “vững chuyên môn, chuẩn đạo đức” chính là bảo chứng vàng để thị trường chứng khoán Việt Nam cất cánh, vươn tầm trở thành trung tâm vốn uy tín của khu vực.

Chí Kiên

FILI

– 10:14 26/06/2026