Minh bạch trở thành một phần của giá trị doanh nghiệp

Minh bạch trở thành một phần của giá trị doanh nghiệp

Khi thị trường vốn bước vào một chuẩn mực mới, IR không còn chỉ trả lời câu hỏi doanh nghiệp đã công bố gì, mà phải trả lời một câu hỏi khó hơn: thị trường đã hiểu đúng giá trị doanh nghiệp hay chưa?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một bước chuyển quan trọng. Việc FTSE Russell xác nhận lộ trình nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi, với thời điểm hiệu lực từ tháng 9/2026 và khả năng đón dòng vốn thụ động đầu tiên, sau những cải thiện về khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, không chỉ mang ý nghĩa về phân loại thị trường. Quan trọng hơn, đây là dấu hiệu cho thấy thị trường vốn Việt Nam đang tiến gần hơn tới một hệ sinh thái mà trong đó các tiêu chuẩn về khả năng tiếp cận, minh bạch và quản trị ngày càng tiệm cận các thông lệ quốc tế.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện Quan hệ nhà đầu tư (Investor Relations – IR) cũng cần được nhìn nhận lại. Nếu trước đây IR chủ yếu được gắn với công bố thông tin và quan hệ với cổ đông, thì trong một thị trường có mức độ hội nhập cao hơn, IR sẽ đóng vai trò rộng hơn và chuyên nghiệp hơn: làm thế nào để thông tin về doanh nghiệp được thị trường tiếp cận đầy đủ, được hiểu đúng và trở thành cơ sở cho quá trình phân tích và định giá doanh nghiệp?

Đây không đơn thuần là câu chuyện nâng cấp hoạt động truyền thông. Về bản chất, đó là câu chuyện về chất lượng của thị trường vốn và khả năng kết nối giữa giá trị kinh tế của doanh nghiệp với giá trị mà thị trường nhận diện.

Từ công bố thông tin đến giúp thị trường hiểu đúng

Một trong những thay đổi quan trọng khi thị trường tiến gần hơn tới chuẩn mực quốc tế là kỳ vọng đối với thông tin không còn dừng ở câu hỏi “doanh nghiệp có công bố hay không?”, mà ngày càng trở thành “thông tin có đầy đủ, kịp thời, nhất quán và hữu ích cho quyết định đầu tư hay không?”.

Đối với nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt nhà đầu tư ngoại, một bộ báo cáo tài chính được công bố đúng thời hạn đáp ứng yêu cầu tuân thủ. Nhưng đối với nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, giá trị của thông tin nằm nhiều hơn ở khả năng giúp họ hiểu được động lực kinh doanh và triển vọng dòng tiền trong tương lai.

Doanh thu tăng do sản lượng hay giá bán? Biên lợi nhuận cải thiện do tối ưu đòn bẩy hoạt động hay thay đổi cơ cấu sản phẩm, dịch vụ? Lợi nhuận tăng đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi hay các khoản mục bất thường? Tăng trưởng tương lai đòi hỏi bao nhiêu vốn? Dòng tiền có chuyển hóa tương ứng với lợi nhuận? Chính sách phân bổ vốn sẽ ưu tiên tăng trưởng, cổ tức, mua lại cổ phiếu hay giảm đòn bẩy?… Đây đều là những câu hỏi nằm phía sau các con số được công bố.

Vì vậy, IR trong giai đoạn mới cần dịch chuyển từ tư duy “công bố tuân thủ” sang “hướng đến nhu cầu thực tế của nhà đầu tư” tức là không cung cấp nhiều thông tin hơn một cách cơ học, mà cung cấp thông tin theo cách giúp thị trường hiểu rõ hơn những yếu tố thực sự quyết định giá trị doanh nghiệp.

Trụ sở Chứng khoán BETA trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, phường Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh

Kỳ vọng của nhà đầu tư đang thay đổi

Sự tham gia ngày càng lớn của các định chế đầu tư khiến tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp cũng thay đổi. OECD cho biết, các nhà đầu tư tổ chức hiện nắm giữ khoảng 47% tổng vốn hóa cổ phiếu trên toàn cầu. Đối với nhóm này, quyết định đầu tư thường không được xây dựng từ một vài chỉ tiêu tài chính riêng lẻ. Họ đánh giá doanh nghiệp thông qua một hệ thống các biến số, gồm chất lượng tăng trưởng, khả năng sinh lời trên vốn, cấu trúc vốn, dòng tiền, quản trị, rủi ro và đặc biệt là khả năng thực hiện chiến lược kinh doanh. Điều đó khiến “kỳ vọng thị trường” trở thành một tài sản mà doanh nghiệp cần quản trị.

Quản trị kỳ vọng không có nghĩa là IR phải đưa ra dự báo giá cổ phiếu hay cam kết một mức lợi nhuận cụ thể. Ngược lại, điều quan trọng là doanh nghiệp phải xây dựng một thông điệp kinh doanh nhất quán: chiến lược là gì, các động lực tăng trưởng nằm ở đâu, những giả định quan trọng là gì, đâu là rủi ro có thể khiến kế hoạch thay đổi và ban lãnh đạo sẽ phản ứng như thế nào trước những thay đổi đó.

Ở chiều ngược lại, IR cũng cần đưa thông tin từ thị trường trở lại doanh nghiệp. Nhà đầu tư đang đặt câu hỏi gì? Những yếu tố nào khiến họ áp dụng mức chiết khấu cao hơn khi định giá doanh nghiệp? Đâu là những khoảng trống thông tin khiến thị trường có cách hiểu khác với ban lãnh đạo?

Khi đó, IR không còn chỉ là “đầu ra” của quá trình công bố thông tin. IR trở thành vòng phản hồi hai chiều giữa doanh nghiệp và thị trường vốn. Điều này cho thấy, IR, xét về bản chất, đang ngày càng gắn với quản trị doanh nghiệp chứ không chỉ là kênh thông tin.

IR và bài toán định giá: Không phải “đẩy giá”, mà là giúp thị trường định giá đúng hơn

Một trong những kỳ vọng phổ biến nhưng cần được nhìn nhận thận trọng là IR có thể giúp cải thiện định giá cổ phiếu. Trên thực tế, IR không thể và cũng không nên đặt mục tiêu kiểm soát thị giá.

Giá cổ phiếu được hình thành bởi nhiều yếu tố: triển vọng lợi nhuận, dòng tiền, lãi suất, khẩu vị rủi ro, thanh khoản, cung cầu và kỳ vọng của nhà đầu tư. Tuy nhiên, có một yếu tố mà IR có thể tác động trực tiếp hơn: chất lượng và khả năng tiếp cận thông tin doanh nghiệp.

Trong một thị trường mà thông tin không hoàn toàn đối xứng, nhà đầu tư có thể áp dụng những giả định thận trọng hơn, thậm chí một mức chiết khấu nhất định, đối với những thông tin mà họ chưa hiểu rõ hoặc còn thiếu hụt. Khi đó, khoảng cách giữa giá trị nội tại và giá thị trường không nhất thiết phản ánh việc doanh nghiệp đang bị thị trường định giá sai, mà một phần đến từ việc thị trường chưa có đủ thông tin để đánh giá đầy đủ, từ đó đưa thêm phần bù rủi ro vào các dòng tiền và lợi nhuận trong tương lai.

Điều này đòi hỏi IR phải hiểu cách nhà đầu tư định giá doanh nghiệp như thế nào. Một doanh nghiệp có thể nói về tăng trưởng doanh thu, nhưng nhà đầu tư sẽ chuyển tăng trưởng đó thành EBITDA, EBIT, FCF và cuối cùng là giá trị doanh nghiệp. Một kế hoạch mở rộng có thể tạo ra doanh thu lớn hơn, nhưng câu hỏi tiếp theo sẽ là ROIC bao nhiêu, nhu cầu vốn lưu động thế nào và lợi nhuận gia tăng có cao hơn chi phí vốn hay không…IR gắn với chiến lược vốn: Khi doanh nghiệp phải cạnh tranh cho dòng vốn quốc tế

Nâng hạng thị trường mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng không có nghĩa mọi doanh nghiệp niêm yết đều tự động trở nên hấp dẫn hơn. Nhà đầu tư nước ngoài có nhiều lựa chọn, và doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh với những cơ hội đầu tư khác trên các thị trường mới nổi.

Doanh nghiệp cần giải thích được logic đằng sau quyết định sử dụng vốn: tại sao lựa chọn đầu tư thay vì trả cổ tức, tại sao tăng vốn thay vì tăng đòn bẩy, hoặc tại sao ưu tiên giảm nợ trong một giai đoạn nhất định… Khi những quyết định này được giải thích bằng một logic tài chính nhất quán, nhà đầu tư có cơ sở tốt hơn để đánh giá chất lượng quản trị và triển vọng tạo giá trị dài hạn.

Một góc làm việc tại Chứng khoán BETA

Áp lực nâng chuẩn có thể trở thành đòn bẩy tái định vị IR

Việt Nam hiện không chỉ đứng trước câu chuyện nâng hạng, mà còn đứng trước quá trình nâng chất lượng của chính thị trường vốn. Tháng 2/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và IFC đã công bố Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam 2026, với mục tiêu tiếp tục đưa thực hành quản trị doanh nghiệp Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Một IR hiện đại cần nằm ở giao điểm của bốn năng lực: tài chính, chiến lược, thị trường vốn và truyền thông. Người làm IR cần hiểu mô hình kinh doanh đủ sâu để giải thích nguồn tạo giá trị, hiểu tài chính đủ tốt để kết nối chiến lược với lợi nhuận và dòng tiền, hiểu thị trường đủ sâu để nhận diện kỳ vọng của nhà đầu tư, và đủ kỷ luật trong truyền thông để bảo đảm thông tin nhất quán và công bằng giữa các nhóm cổ đông.

Quan trọng hơn, IR cần trở thành một chức năng cung cấp thông tin và gợi mở cho quá trình phân bổ vốn của ban lãnh đạo. Nếu nhà đầu tư liên tục đặt câu hỏi về chất lượng dòng tiền, đó không chỉ là vấn đề truyền thông. Nếu thị trường áp dụng mức chiết khấu cao cho một dự án do thiếu thông tin về khả năng sinh lời, đó không chỉ là vấn đề định giá. Nếu nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến quản trị, bảo vệ lợi ích cổ đông thiểu số hay phân bổ vốn, đó cũng không đơn thuần là một yêu cầu cung cấp thông tin của IR, mà đó là những tín hiệu mà ban lãnh đạo cần sử dụng để hiểu cách thị trường đang nhìn nhận doanh nghiệp như thế nào.

Kỷ nguyên mới của IR

Nâng hạng thị trường vốn có thể tạo ra một bước tiến về khả năng kết nối Việt Nam với dòng vốn quốc tế. Nhưng ở cấp độ doanh nghiệp, lợi ích cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc từng doanh nghiệp có đủ khả năng đáp ứng những tiêu chuẩn mới hay không.

Trong bối cảnh đó, IR không nên được đặt câu hỏi theo cách “làm thế nào để cổ phiếu được thị trường định giá cao hơn?”, mà là “làm thế nào để thị trường có đủ thông tin, đủ khả năng tiếp cận và đủ cơ sở phân tích để đánh giá doanh nghiệp một cách hợp lý?”.

Đó cũng là điểm chuyển dịch quan trọng nhất của IR trong kỷ nguyên mới, từ công bố thông tin đến giúp thị trường hiểu đúng giá trị; từ truyền tải thông tin đến chủ động tương tác với nhà đầu tư; và từ một chức năng hỗ trợ quan hệ cổ đông, IR đang ngày càng trở thành một bộ phận gắn chặt với quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư và việc thị trường nhận diện đúng giá trị nội tại của doanh nghiệp.

Tiêu chuẩn thị trường cao hơn có thể tạo áp lực cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu. Nhưng nếu được thực thi đúng cách, chính áp lực ấy có thể trở thành đòn bẩy để IR tiến gần hơn tới vai trò chiến lược: giúp doanh nghiệp nói đúng về giá trị mình tạo ra, giúp nhà đầu tư hiểu đúng những yếu tố quyết định giá trị đó, và qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Ông Hoàng Thanh Bình –  Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BETA

FILI

– 10:00 26/08/2026