[Longform] Chuyên gia NHSV: Vì sao chất lượng IR quyết định mức định giá và khả năng thu hút vốn ngoại?

TẬP SAN IR AWARDS 2026: QUẢN TRỊ NIỀM TIN -
KIẾN TẠO GIÁ TRỊ

Chuyên gia NHSV: Vì sao chất lượng IR quyết định mức định giá và khả năng thu hút vốn ngoại?

Ngày 21/9/2026, cổ phiếu Việt Nam dự kiến được đưa vào các bộ chỉ số toàn cầu của FTSE Russell. Với phần lớn doanh nghiệp niêm yết, đó không chỉ là câu chuyện thu hút vốn ngoại, mà còn là bài toán giữ chân dòng vốn sau đó.

Niềm tin được quy đổi thành giá trị như thế nào?

Hai doanh nghiệp cùng ngành, cùng quy mô lợi nhuận, cùng triển vọng tăng trưởng, nhưng được thị trường trả hai mức giá khác nhau. Trong không ít trường hợp, khoảng chênh ấy không đến từ nhà máy, đơn hàng hay đội ngũ, mà nó đến từ lượng thông tin nhà đầu tư có thể tiếp cận được.

Khi đã không thể nắm chắc các vấn đề của doanh nghiệp, một số nhà đầu tư sẽ lựa chọn không mua, hoặc mua nhưng… với cái giá thấp hơn. Khoản khấu trừ đó là 1 phần trong cấu thành của phần bù rủi ro trong chi phí vốn của doanh nghiệp, chính là cái giá của sự thiếu chắc chắn.

Nếu như hai cấu phần còn lại của chi phí vốn là lãi suất phi rủi ro và khẩu vị rủi ro toàn cầu nằm ngoài tầm với của doanh nghiệp, thì phần bù này lại không. Trong các mô hình chiết khấu dòng tiền, chỉ một thay đổi rất nhỏ trong chi phí rủi ro cũng kéo theo khoảng cách định giá lớn hơn nhiều so với hình dung thông thường. Đó là lý do tôi cho rằng cách nhìn hữu ích nhất về quan hệ nhà đầu tư không chỉ đơn giản là “một hoạt động truyền thông”, mà còn là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến mức định giá của cổ phiếu.

Chất lượng IR còn ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu qua 3 con đường khác. Thứ nhất là độ chắc chắn của dự phóng. Đó là khi doanh nghiệp có định hướng rõ ràng, thông tin minh bạch, giúp nhà đầu tư bóc tách kết quả kinh doanh theo mảng, và giải thích chi tiết các khoản bất thường, dải kịch bản trong mô hình hẹp. Ngược lại, khi thông tin mỏng, người phân tích buộc phải mở rộng dải kịch bản, và theo nguyên tắc thận trọng, giá mục tiêu nghiêng về phía thấp.

Thứ hai là độ phủ phân tích. Khi doanh nghiệp khó tiếp cận và có ít báo cáo, ít nhà đầu tư biết đến, thanh khoản cũng có thể sẽ thấp hơn, qua đó khiến rủi ro thanh khoản cao, định giá ở mức thấp hơn.

Thứ ba là tốc độ hồi phục sau tin xấu. Khi một thông tin bất lợi xuất hiện, thị trường không phản ứng với bản thân thông tin mà với khoảng ước lượng về mức độ thiệt hại. Nếu doanh nghiệp im lặng, khoảng ước lượng đó được lấp đầy bằng phỏng đoán, và phỏng đoán trong trạng thái hoảng loạn luôn nghiêng về phía xấu nhất.

Bài kiểm tra thật nằm ở những phiên xấu nhất

Thị trường chứng khoán Việt Nam không thiếu phép thử: thông tin thanh tra và điều tra pháp lý diện rộng, áp lực bán ròng kéo dài của khối ngoại, hay tốc độ lan truyền tin đồn trên mạng xã hội vượt xa tốc độ phản ứng của quy trình công bố thông tin truyền thống.

Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân khiến thị giá một cổ phiếu lao dốc không nằm ở sự đổ vỡ của hoạt động kinh doanh, mà ở khoảng trống thông tin.

Cuối tháng 7/2026, khi kết luận thanh tra đối với một dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia được công khai, câu hỏi mà các quỹ đầu tư tổ chức gửi đến chúng tôi không phải là “doanh nghiệp có sai phạm hay không?”, mà là vấn đề rất cụ thể: phạm vi ảnh hưởng dừng ở gói thầu nào, giá trị liên quan là bao nhiêu, có phát sinh nghĩa vụ tài chính bổ sung hay không, tiến độ khai thác có bị ảnh hưởng không? Đó là những câu hỏi mà chỉ doanh nghiệp mới trả lời được, và mỗi giờ chậm trễ đều được thị trường quy đổi thành chiết khấu rủi ro.

Ở chiều ngược lại, sự chủ động khi cổ phiếu chịu áp lực là thước đo bản lĩnh rõ nét nhất của một bộ phận IR chuyên nghiệp. Trường hợp một tập đoàn công nghệ hàng đầu là ví dụ nổi bật. Khi cổ phiếu bước vào giai đoạn điều chỉnh sâu do khối ngoại tái cơ cấu danh mục và thị trường lo ngại về sự chững lại của chu kỳ tăng trưởng gắn với làn sóng AI, bộ phận IR đã duy trì tần suất tiếp xúc thay vì thu hẹp. Họ cập nhật định kỳ các chỉ tiêu dẫn dắt như doanh số ký mới từ thị trường nước ngoài và tiến độ các hợp tác về trung tâm dữ liệu.

Việc minh bạch hóa những chỉ tiêu này cho phép các đơn vị phân tích tách bạch được biến động giá do dòng vốn dịch chuyển với biến động do nền tảng kinh doanh. Đây là sự phân biệt mà nhà đầu tư tổ chức đặc biệt coi trọng.

Điều này trái ngược với tư duy IR mang tính thời vụ vẫn còn phổ biến ở nhóm doanh nghiệp vốn hóa vừa và nhỏ giai đoạn 2022–2024: khi thuận lợi thì quảng bá rầm rộ, nhưng lúc gặp khó, chậm nộp báo cáo hoặc dòng tiền căng thẳng thì lập tức thu hẹp lịch tiếp xúc định kỳ. Hệ quả, các đơn vị phân tích buộc phải nâng biên độ chiết khấu rủi ro và hạ khuyến nghị.

Giá trị của IR trong việc thu hút vốn ngoại

Trong phạm vi thẩm quyền của mình, bộ phận IR có thể bắt đầu từ hai việc. Trước hết là chủ động ra ngoài thay vì chờ nhà đầu tư tìm đến. Thông lệ khu vực là mỗi năm doanh nghiệp sẽ tổ chức từ 2-4 đợt gặp gỡ nhà đầu tư, thường diễn ra sau khi có BCTC quý hoặc bán niên, kết hợp với các chuyến roadshow gặp quỹ đầu tư nước ngoài. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần chú ý đặc biệt đến các quỹ đang nắm giữ doanh nghiệp cùng ngành trong khu vực nhưng chưa có mặt trong cơ cấu cổ đông của chính mình.

Song song là việc nâng cao chuẩn mực đối thoại: một buổi công bố kết quả kinh doanh hằng quý có phần hỏi đáp mở và nội dung được công bố lại cho toàn thị trường, một bộ dữ liệu tóm tắt cập nhật đều đặn và lịch tiếp xúc được công bố trước. Đây là những hoạt động mà vẫn còn chưa nhiều doanh nghiệp niêm yết Việt Nam duy trì được.

Theo quan sát của tôi, doanh nghiệp thường chuẩn bị cho các buổi gặp nhà đầu tư nước ngoài bằng câu chuyện tăng trưởng và triển vọng ngành. Nhưng phần lớn thời gian của buổi gặp lại dành cho những câu hỏi mang tính kiểm chứng, vì quả thực, nhiều nhà đầu tư vẫn còn chưa có niềm tin vào câu trả lời từ bộ phận IR. Doanh nghiệp trả lời tốt, tạo ra được niềm tin với nhà đầu tư sẽ được đưa vào danh mục theo dõi; doanh nghiệp trả lời vòng vo, khiến cho nhà đầu tư đặt ra các nghi vấn về tính trung thực của các câu trả lời, thì dù câu chuyện tăng trưởng rất thuyết phục vẫn thường bị xếp lại để “theo dõi thêm một vài quý”.

Trong bối cảnh dòng vốn thụ động sắp được phân bổ theo lộ trình từ tháng 9/2026, khoảng thời gian “theo dõi thêm” đó có vai trò quyết định đối với việc doanh nghiệp có trở thành khoản nắm giữ dài hạn của các quỹ đầu tư chủ động hay không.

Cột mốc 21/09/2026 sẽ đưa thị trường Việt Nam vào tầm ngắm của một nhóm các nhà đầu tư mới. Dòng vốn thụ động đến theo lịch; nhưng phần vốn chủ động ở lại sau đó được phân bổ theo một tiêu chí hoàn toàn khác. Đó là mức độ mà nhà đầu tư tin rằng họ hiểu doanh nghiệp mình đang nắm giữ. Niềm tin thường không được tạo ra trong những quý thuận lợi. Nó chỉ thực sự hình thành ở những thời điểm doanh nghiệp phải giải trình một khoản lỗ, một dự án chậm tiến độ hay một kết luận thanh tra, và vẫn chọn ngồi xuống đối thoại.

Phạm Hải Hoàng – Trưởng phòng Phân tích Công ty (NHSV)

FILI