Dồn lực chuẩn bị nguồn nhân lực cho các dự án điện hạt nhân trọng điểm

Nhu cầu nhân lực lên tới hàng nghìn người

TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ KH&CN) cho biết đây là những lĩnh vực đặt ra yêu cầu rất lớn về nhân lực, trong khi nguồn nhân lực hiện nay còn hạn chế.

Theo TS. Trần Chí Thành, có thể hình dung mỗi nhà máy điện hạt nhân sử dụng khoảng 600-700 người đối với công nghệ của phương Tây và gần 1.000 người đối với công nghệ của Nga.

Nếu các dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 được triển khai với tổng cộng 4 lò phản ứng, nhu cầu nhân lực sẽ lên tới hàng nghìn người. Vì vậy, đào tạo nhân lực là một trong những nhiệm vụ cần được chuẩn bị ngay từ bây giờ.

Trước hết, cần tập trung vào đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật làm việc trực tiếp tại các nhà máy. Đây là lực lượng có yêu cầu cao về chuyên môn, kỹ năng vận hành và khả năng làm việc trong môi trường công nghệ đặc thù.

Một trong những vấn đề được TS. Trần Chí Thành lưu ý là bài toán duy trì nguồn nhân lực sau đào tạo.

Trước đây, Việt Nam đã đào tạo gần 400 người tại Liên bang Nga và Nhật Bản phục vụ lĩnh vực điện hạt nhân. Tuy nhiên, sau khi trở về nước, nhiều người chuyển sang làm việc ở các lĩnh vực khác; số người tiếp tục làm việc trong lĩnh vực điện hạt nhân hiện chỉ còn khoảng 30%.

Theo TS. Trần Chí Thành, đây là vấn đề cần được tính đến khi xây dựng kế hoạch nhân lực mới. Bởi với lĩnh vực hạt nhân, quá trình đào tạo cần thời gian dài, đòi hỏi kiến thức chuyên sâu và chi phí lớn. Nếu nhân lực sau khi được đào tạo không tiếp tục làm việc trong lĩnh vực này, nguồn lực đầu tư cho đào tạo sẽ khó được phát huy đầy đủ.

Do đó, bài toán nhân lực cho điện hạt nhân không chỉ là đào tạo đủ số lượng kỹ sư, cán bộ kỹ thuật mà còn phải có giải pháp thu hút, sử dụng và giữ chân đội ngũ này.

Cùng với đào tạo, cần tạo điều kiện để nhân lực được đào tạo có môi trường làm việc phù hợp, được sử dụng đúng chuyên môn và có cơ hội phát triển nghề nghiệp trong lĩnh vực hạt nhân.

Theo TS. Trần Chí Thành, lĩnh vực hạt nhân đòi hỏi kiến thức sâu về toán, vật lý, hóa học và kỹ thuật, trong khi sức hấp dẫn của ngành đối với người học chưa thực sự cao. Do đó, cùng với mở rộng quy mô đào tạo, cần có chính sách đủ mạnh để thu hút người giỏi vào lĩnh vực hạt nhân, nhất là trong bối cảnh nhu cầu nhân lực dự kiến tăng nhanh trong những năm tới.

Đào tạo trong nước, đào tạo chuyên sâu ở nước ngoài

Trước mắt, Việt Nam vẫn cần tiếp tục gửi người đi đào tạo ở nước ngoài, nhất là những lĩnh vực chưa thể tự đào tạo trong nước. Tuy nhiên, về lâu dài, TS. Trần Chí Thành cho rằng cần xây dựng năng lực đào tạo trong nước, trong đó có thể nghiên cứu mở ngành Công nghệ kỹ thuật hạt nhân (Nuclear Engineering) tại một số trường đại học kỹ thuật có thế mạnh.

Không nhất thiết phải đào tạo đại trà mà có thể tập trung tại một hoặc 2 cơ sở ở Hà Nội và TPHCM, với chương trình được xây dựng theo chuẩn quốc tế, bảo đảm chất lượng tương đương các chương trình đào tạo ở nước ngoài.

Quan điểm đặt ra là những nội dung có thể đào tạo trong nước thì nên chủ động đào tạo trong nước; đối với những lĩnh vực chuyên sâu, đòi hỏi công nghệ và chuyên môn cao thì tiếp tục cử cán bộ đi đào tạo tại các cơ sở nghiên cứu, đào tạo hàng đầu thế giới. Cách làm này vừa giúp chủ động nguồn nhân lực, vừa từng bước hình thành đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có năng lực thực sự, thay vì phụ thuộc lâu dài vào nguồn nhân lực được đào tạo ở nước ngoài.

Bên cạnh đội ngũ kỹ sư và cán bộ kỹ thuật, Việt Nam cũng cần chuẩn bị nhân lực cho cơ quan quản lý nhà nước, quản lý an toàn hạt nhân, nghiên cứu và phát triển, cũng như các đơn vị hỗ trợ kỹ thuật. Đây là những nhóm nhân lực có yêu cầu chuyên môn khác nhau nhưng đều giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an toàn và vận hành hiệu quả chương trình điện hạt nhân.

Bài toán nhân lực vì vậy không chỉ dừng ở đào tạo cho các nhà máy điện hạt nhân, mà đã được đặt trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực hạt nhân dài hạn.

Theo ông Trần Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Quyết định số 438/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của lĩnh vực này.

Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu có khoảng 2.000 nhân lực phục vụ lĩnh vực năng lượng nguyên tử vào năm 2030 và 2.500 người vào năm 2035.

Nguồn nhân lực này bao gồm nhân lực cho quản lý nhà nước, nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ kỹ thuật và đặc biệt là đội ngũ phục vụ vận hành các nhà máy điện hạt nhân.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục phát huy đội ngũ hiện có, đồng thời tăng cường đào tạo nguồn nhân lực mới cả về số lượng, cơ cấu và năng lực chuyên sâu.

Để đáp ứng yêu cầu này, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt các đề án về đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phát triển điện hạt nhân và nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực hạt nhân.

Cùng với đó, việc tăng cường năng lực cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân cũng đang được triển khai. Trong thời gian qua, Cục đã tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, đồng thời cử một số cán bộ sang Liên bang Nga đào tạo, qua đó từng bước bổ sung kinh nghiệm và năng lực quản lý trong lĩnh vực điện hạt nhân.

Ông Trần Quang Tuấn cho rằng, bên cạnh nguồn nhân lực và năng lực kỹ thuật, sự đồng thuận xã hội cũng là một yếu tố quan trọng của hạ tầng hạt nhân. Vì vậy, cần tăng cường thông tin, tuyên truyền về ứng dụng và phát triển năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin về các yêu cầu bảo đảm an toàn trong quá trình ứng dụng năng lượng nguyên tử.

Chuẩn bị nguồn nhân lực cho điện hạt nhân vì vậy không chỉ là đào tạo thêm hàng nghìn kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, mà còn phải bảo đảm đội ngũ này được sử dụng đúng chuyên môn và có thể gắn bó lâu dài với ngành. Đây là yêu cầu quan trọng để Việt Nam chủ động nguồn nhân lực cho chương trình điện hạt nhân và các ứng dụng năng lượng nguyên tử trong thời gian tới.