Đòn bẩy quá lớn, hơn 1.2 triệu tài khoản chứng khoán Hàn Quốc bị margin call

Đòn bẩy quá lớn, hơn 1.2 triệu tài khoản chứng khoán Hàn Quốc bị margin call

Nhiều tháng qua, cơn sốt cổ phiếu AI tại Hàn Quốc đã tăng tốc như “một chiếc xe đua luôn ghì chặt chân ga”. Đến ngày 16/07, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) cuối cùng cũng phải “đạp phanh”. Vấn đề là thị trường chứng khoán khi đó đã tăng quá nóng. 

Ngày 16/07, BOK nâng lãi suất điều hành thêm 0.25 điểm phần trăm lên 2.75%, đánh dấu lần tăng đầu tiên trong hơn ba năm và cũng là lần đầu tiên dưới thời Thống đốc Shin Hyun-song, người nhậm chức vào tháng 4.

Động thái này phần lớn đã được thị trường dự báo trước. Tuy nhiên, thời điểm tăng lãi suất lại không thuận lợi khi chứng khoán Hàn Quốc đang trải qua những phiên biến động mạnh, dòng tiền tập trung quá mức vào nhóm cổ phiếu bán dẫn và nhà đầu tư cá nhân ngày càng sử dụng nhiều đòn bẩy.

BOK đã duy trì lãi suất ở mức 2.5% kể từ khi kết thúc chu kỳ nới lỏng vào tháng 5/2025. Theo Thống đốc Shin, sự bùng nổ của ngành bán dẫn không còn chỉ phản ánh ở lợi nhuận doanh nghiệp và xuất khẩu mà đang lan sang nền kinh tế trong nước, từ tiền lương, chi tiêu hộ gia đình đến đầu tư.

Điều đó làm gia tăng nguy cơ lạm phát duy trì ở mức cao ngay cả khi xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh.

Tại cuộc họp báo sau quyết định lãi suất, ông Shin cho biết sự lan tỏa của cơn sốt bán dẫn có thể khiến áp lực lạm phát cơ bản mạnh hơn và kéo dài hơn so với dự báo trước đây. Vì vậy, BÔK sẽ tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt cho đến khi tin tưởng rằng lạm phát đang quay trở lại mục tiêu 2% một cách bền vững.

Lạm phát tăng, đồng Won suy yếu

Các số liệu kinh tế phần nào lý giải quyết định của BOK.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Hàn Quốc trong tháng 6 tăng 3.2% so với cùng kỳ, là mức cao nhất kể từ tháng 12/2023 và cao hơn đáng kể mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương. Giá năng lượng toàn cầu tăng cũng tạo thêm áp lực đối với một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu.

BOK cũng chỉ ra rằng các khoản thưởng lớn được Samsung Electronics và SK Hynix chi trả cho nhân viên đang góp phần thúc đẩy thu nhập và tiêu dùng. Theo cơ quan này, lợi nhuận bùng nổ của ngành bán dẫn có thể nhanh chóng chuyển thành áp lực tăng lương, kích thích chi tiêu và khiến lạm phát trong nước kéo dài hơn.

Một yếu tố khác khiến BOK lo ngại là đồng Won.

Dù Hàn Quốc đang ghi nhận thặng dư tài khoản vãng lai ở mức kỷ lục, đồng Won vẫn mất khoảng 5% giá trị so với USD từ đầu năm, lùi về vùng thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và nằm trong nhóm đồng tiền suy yếu mạnh nhất châu Á.

Nguyên nhân là phần lớn nguồn ngoại tệ mà các doanh nghiệp xuất khẩu thu được không được chuyển đổi về trong nước mà tiếp tục giữ ở nước ngoài để tái đầu tư. Trong khi đó, các quỹ hưu trí, nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc cũng liên tục rót vốn vào chứng khoán nước ngoài.

Điều này khiến lượng ngoại tệ được bán ra để đổi sang đồng Won giảm đáng kể, khiến đồng nội tệ vẫn chịu áp lực mất giá dù cán cân thương mại và tài khoản vãng lai đều rất tích cực.

Một đồng Won yếu giúp hàng xuất khẩu của Hàn Quốc cạnh tranh hơn, nhưng đồng thời cũng làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng và nhiều loại hàng hóa khác. Cùng với giá bất động sản quanh Seoul tiếp tục leo thang và mức nợ hộ gia đình thuộc nhóm cao nhất trong các nền kinh tế phát triển, BOK đang phải đối mặt với bài toán khó giữa tăng trưởng, lạm phát và ổn định tài chính.

Nền kinh tế vẫn mạnh nhưng thị trường bắt đầu trả giá

Tuy nhiên, nền kinh tế Hàn Quốc không hề suy yếu.

Xuất khẩu tháng 6 tăng tới 70.9% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng mạnh nhất trong gần nửa thế kỷ nhờ nhu cầu chip nhớ phục hồi mạnh. Nền kinh tế cũng ghi nhận quý tăng trưởng mạnh nhất trong gần 6 năm, trong khi Chính phủ nâng dự báo tăng trưởng năm 2026 lên 3%, cao hơn mức 2.6% mà IMF đưa ra.

Tuy nhiên, thị trường tài chính luôn phản ánh kỳ vọng về tương lai nhiều hơn là những kết quả đã đạt được.

Sau quyết định tăng lãi suất, chỉ số Kospi lao dốc 6.4% trong ngày 16/07, xóa sạch mức hồi phục của phiên trước và quay trở lại vùng thị trường con gấu (bear market), thấp hơn khoảng 27% so với đỉnh tháng 6. Đà giảm quá mạnh khiến cơ chế ngắt mạch giao dịch (circuit breaker) được kích hoạt trên cả Kospi và Kosdaq, là lần ngắt mạch thứ 8 kể từ đầu năm.

Diễn biến chỉ số Kospi

Nhưng theo giới phân tích, việc tăng lãi suất chỉ là chất xúc tác. Nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở lượng đòn bẩy rất lớn đã tích tụ trên thị trường.

Nhà chức trách bắt đầu siết các quỹ ETF có đòn bẩy

Ngay trong ngày 16/07, cơ quan quản lý tài chính Hàn Quốc đã triệu tập cuộc họp khẩn và công bố hàng loạt biện pháp nhằm hạ nhiệt thị trường ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu.

Ủy ban Dịch vụ Tài chính (FSC) quyết định tạm dừng cấp phép các ETF đòn bẩy mới, cấm công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ quảng bá các sản phẩm này, đồng thời nâng mức tiền ký quỹ tối thiểu đối với nhà đầu tư mới lên 30 triệu Won (khoảng 20,000 USD).

Các sản phẩm này chỉ mới được giới thiệu từ tháng 5 và chủ yếu mang lại mức sinh lời gấp đôi biến động hàng ngày của cổ phiếu Samsung Electronics và SK Hynix.

Do hai doanh nghiệp này chiếm khoảng một nửa vốn hóa chỉ số Kospi, hoạt động giao dịch sử dụng đòn bẩy chỉ cần tập trung vào một vài cổ phiếu cũng đủ tạo ra biến động đáng kể đối với toàn thị trường.

Trong phiên 16/07, cổ phiếu Samsung Electronics giảm 8.8%, trong khi SK Hynix lao dốc khoảng 12%. Dù vậy, cả hai vẫn ghi nhận mức tăng rất mạnh trước đó, với Samsung Electronics đã tăng hơn gấp đôi từ đầu năm, còn SK Hynix gần gấp ba.

Theo các chuyên viên phân tích, đây là hệ quả điển hình của giao dịch đòn bẩy. Khi thị trường đi lên, đòn bẩy khuếch đại lợi nhuận, tạo cảm giác thanh khoản dồi dào và việc kiếm lời trở nên dễ dàng. Tuy nhiên, khi xu hướng đảo chiều, cơ chế tái cân bằng danh mục hằng ngày của các quỹ ETF đòn bẩy lại khuếch đại áp lực bán, khiến đà giảm càng trở nên dữ dội.

Minh chứng rõ nét là quỹ ETF có đòn bẩy cao KORU, đã mất khoảng 70% giá trị kể từ đỉnh thiết lập ngày 01/06, qua đó quay trở lại vùng giá của cuối tháng 1/2026.

Diễn biến giá chứng chỉ quỹ ETF KORU

Hơn 1.2 triệu tài khoản bị margin call

Herald van der Linde, Trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu châu Á – Thái Bình Dương của HSBC, cảnh báo sự gia tăng của nhà đầu tư cá nhân, các ETF đòn bẩy và khoảng 23 tỷ USD dư nợ ký quỹ đang khiến rủi ro trên thị trường Hàn Quốc ngày càng lớn.

Trong ngày 16/07, cả nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức trong nước đều bán ròng cổ phiếu thuộc chỉ số Kospi, chủ yếu ở nhóm công nghệ. Khối ngoại bán khoảng 1 tỷ USD cổ phiếu công nghệ, trong khi tổ chức trong nước bán khoảng 1.6 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, nhà đầu tư cá nhân tiếp tục bắt đáy khi mua ròng khoảng 2.6 tỷ USD cổ phiếu công nghệ.

Theo các nhà phân tích, đây là chi tiết đáng chú ý nhất. Chiến lược mua vào khi khối ngoại bán ra chỉ hiệu quả nếu thanh khoản vẫn dồi dào và giá cổ phiếu chưa giảm đủ mạnh để kích hoạt các lệnh bán giải chấp. Nhưng điều đó đã bắt đầu xảy ra.

Theo Ioannis Blekos thuộc bộ phận giao dịch của Goldman Sachs, tính đến ngày 13/07, hơn 1.2 triệu tài khoản giao dịch đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân tại Hàn Quốc đã nhận yêu cầu bổ sung ký quỹ (margin call). Khoảng 320,000-360,000 tài khoản đã bị công ty chứng khoán bán giải chấp hoàn toàn.

Với khoảng 35.7 triệu người trong độ tuổi lao động, con số này tương đương cứ khoảng 30 người Hàn Quốc thì có một người bị margin call.

Theo các nhà phân tích, đây không còn đơn thuần là một đợt điều chỉnh của thị trường chứng khoán mà đã trở thành vấn đề ảnh hưởng đến bảng cân đối tài sản của các hộ gia đình.

Tiền gửi tại các công ty chứng khoán cũng giảm khoảng 30,000 tỷ Won xuống mức thấp nhất kể từ ngày 20/02, trong khi khoảng 5% tài khoản đã rơi vào diện bị margin call vào cuối tuần trước và tỷ lệ này được dự báo sẽ còn tăng khi nhóm cổ phiếu chip tiếp tục lao dốc.

Nhìn lại, Hàn Quốc đã trở thành tâm điểm của cơn sốt AI nhờ ngành chip nhớ, nhưng việc sử dụng quá nhiều đòn bẩy đã khuếch đại cả chiều tăng lẫn chiều giảm của thị trường.

Bài học rút ra không phải là chu kỳ AI đã kết thúc, mà là ngay cả một xu hướng tăng trưởng dài hạn cũng có thể bị gián đoạn khi nhà đầu tư trả mức giá quá cao và sử dụng quá nhiều đòn bẩy tài chính.

Vũ Hạo

FILI

– 14:30 17/07/2026