Doanh nghiệp Nhật trăm tuổi chao đảo: Vì sao những công ty từng vượt qua chiến tranh lại khó trụ nổi năm 2026?

Doanh nghiệp Nhật trăm tuổi chao đảo: Vì sao những công ty từng vượt qua chiến tranh lại khó trụ nổi năm 2026?

Thành lập năm 1858, Kadoya Sesame Mills, nhà sản xuất dầu mè Nhật Bản, đã chứng kiến đất nước này thay đổi qua nhiều thế hệ – vượt qua các cuộc thế chiến và cả thời kỳ bong bóng tài sản của Nhật.

Ảnh: Buddhika Weerasinghe/Getty Images

Hơn hai thập kỷ sau khi niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Jasdaq vào năm 2004, Kadoya hiện chuẩn bị rút khỏi sàn thông qua một đợt chào mua công khai được quỹ đầu tư tư nhân Nhật Bản Integral hậu thuẫn. Động thái này diễn ra trong bối cảnh công ty phải đối mặt với chi phí nguyên liệu tăng cao và rủi ro địa chính trị gia tăng.

Theo các chuyên gia được CNBC phỏng vấn, những doanh nghiệp lâu đời của Nhật Bản đang chịu sức ép từ nhiều yếu tố, từ thị trường nội địa thu hẹp, thiếu lao động cho đến bài toán kế nhiệm. Số vụ phá sản của các doanh nghiệp Nhật Bản có lịch sử hơn 100 năm đang tăng với tốc độ kỷ lục, lên 112 vụ trong 8 tháng đầu năm 2026, theo Teikoku Databank.

Shigeto Nagai, Trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics, cho rằng các doanh nghiệp trăm tuổi của Nhật Bản duy trì được sự thịnh vượng trong thời gian dài nhờ tư duy dài hạn được vun đắp từ mô hình sở hữu gia đình, mối liên kết chặt chẽ với cộng đồng địa phương và cách thức kinh doanh trong khả năng của mình.

Lịch sử hoạt động lâu dài cùng nhiều năm tích lũy vốn cũng giúp các doanh nghiệp này sở hữu bảng cân đối kế toán lành mạnh và biên lợi nhuận ổn định.

“Tuy nhiên, họ ngày càng lo ngại rằng mình không thể nhìn thấy một tương lai với mức lợi nhuận cao được duy trì trong thời gian dài, và sợ rằng doanh nghiệp sẽ dần rơi vào suy thoái”, Nagai nói.

Chi phí tăng, thị trường thu hẹp

Chi phí tăng và tình trạng thiếu lao động đã trở thành những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Nhật Bản trong môi trường kinh doanh hậu đại dịch, theo Harumi Taguchi, Chuyên gia kinh tế cấp cao tại S&P Global Market Intelligence.

“Mặc dù lạm phát khiến các doanh nghiệp dễ chuyển chi phí sang giá bán hơn so với thời kỳ giảm phát, nhiều doanh nghiệp vẫn không thể phản ánh đầy đủ mức chi phí gia tăng vào giá bán”, Taguchi chỉ ra.

Theo bà, các doanh nghiệp Nhật Bản quy mô nhỏ và tập trung vào thị trường nội địa đặc biệt khó hấp thụ chi phí tăng cao do nền tảng doanh thu yếu hơn. Vì vậy, khả năng tăng giá bán là yếu tố then chốt quyết định doanh nghiệp nào có thể thích nghi.

Theo Teikoku Databank, số vụ phá sản liên quan đến giá cả tăng cao tăng 23.8%, lên 556 vụ trong nửa đầu năm 2026, trong khi số vụ phá sản do thiếu lao động tăng 12.4%, lên 227 vụ.

Sube Shoten, một nhà sản xuất đậu phụ được thành lập năm 1877 trong thời kỳ Minh Trị của Nhật Bản, được cho là đã ngừng hoạt động vào tháng 5 và bắt đầu chuẩn bị nộp đơn phá sản, khi biên lợi nhuận thấp cùng đợt tăng mạnh gần đây của chi phí nguyên liệu khiến triển vọng kinh doanh trở nên u ám.

Một thách thức lớn khác là cạnh tranh trong nước ngày càng gay gắt và tình trạng thiếu lao động khi tỷ lệ sinh của Nhật Bản giảm và dân số già hóa, Nagai nói.

Mở rộng ra nước ngoài cũng là một thách thức khi thị trường nội địa, vốn từ lâu là nguồn doanh thu ổn định, tiếp tục thu hẹp. Tuy nhiên, Nagai cho rằng không có một công thức chung phù hợp với tất cả doanh nghiệp.

Bài toán kế nhiệm và sở hữu

Kế nhiệm cũng đang trở thành một thách thức ngày càng lớn. Theo Teikoku Databank, số vụ phá sản liên quan đến tình trạng không có người kế nhiệm tăng 16.9% so với một năm trước, lên 312 vụ trong nửa đầu năm 2026.

Đồng Yên suy yếu, các cải cách quản trị doanh nghiệp, sức ép từ các nhà đầu tư chủ động và bài toán kế nhiệm tại những doanh nghiệp do nhà sáng lập sở hữu đang thúc đẩy các chủ doanh nghiệp và hội đồng quản trị đánh giá lại những lựa chọn của mình. Những yếu tố này diễn ra song song với các sức ép rộng hơn như lạm phát, thuế quan, chi phí lao động và lãi suất, Paul Aversano, Giám đốc điều hành kiêm Trưởng bộ phận tư vấn giao dịch toàn cầu tại Alvarez & Marsal, cho biết.

“Chính sự kết hợp của những yếu tố đó, chứ không phải một vấn đề riêng lẻ nào, đang định hình các quyết định”, ông nói.

Vương Đông

FILI

– 09:25 05/10/2026