Đằng sau chuyện Tổng thống Mỹ Trump đột ngột thôi dùng chuyên cơ Qatar tặng

Chiếc Boeing 747-8 mà Qatar tặng Tổng thống Mỹ Donald Trump không được trang bị đủ biện pháp phòng vệ, vì thế có thể gặp rủi ro khi hoạt động ở nước ngoài. Đó là lý do ông Trump đưa ra quyết định bất ngờ hôm 8/7, khi ông rời Thổ Nhĩ Kỳ bằng chuyên cơ cũ, theo kiến nghị của Cơ quan Mật vụ Mỹ.

Diễn biến này càng gây chú ý về chuyện ông Trump đã yêu cầu nhanh chóng nâng cấp chiếc Boeing 747 mà Qatar tặng để thay thế đội chuyên cơ tổng thống đã cũ.

Các nghị sĩ Mỹ yêu cầu chính quyền công bố thông tin về quá trình nâng cấp chiếc máy bay của Qatar xem có đáp ứng đầy đủ yêu cầu an ninh hay không. An toàn của máy bay không chỉ quan trọng đối với tổng thống mà cả đội ngũ đông đảo gồm nhân viên Nhà Trắng, Mật vụ, phóng viên và các khách mời cùng đi trên chuyên cơ.

Nhà Trắng không trả lời trực tiếp các câu hỏi về chiếc máy bay mới, nhưng khẳng định chuyên cơ này vẫn an toàn.

“Không lực Một mới là máy bay hiện đại, được trang bị các thiết bị đảm bảo an ninh ở mức cao để bảo đảm an toàn cho tổng thống và đội ngũ của ông. Như tổng thống đã nói gần đây, nước Mỹ có nhiều kẻ thù đang nhắm vào ông và chúng tôi sử dụng mọi công cụ sẵn có để đối phó với những mối đe dọa đó”, Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung cho biết trong một tuyên bố.

Không quân Mỹ từ chối bình luận chi tiết về hệ thống an ninh trên chiếc máy bay của Qatar.

Tuy nhiên, trong tuyên bố khẳng định chiếc máy bay sẵn sàng phục vụ tổng thống, Không quân Mỹ thừa nhận chuyên cơ tạm thời này không có đủ các trang thiết bị như chuyên cơ chuẩn.

“Không có sự đánh đổi nào liên quan đến an ninh, an toàn hay hệ thống thông tin liên lạc phục vụ nhiệm vụ. Tuy nhiên, nhóm thực hiện đã phải cắt giảm một số năng lực nhiệm vụ ít được sử dụng hơn mà Boeing sẽ cung cấp cho đội chuyên cơ phục vụ trong 40 năm tới”, tuyên bố của Không quân Mỹ ngày 19/6 nêu rõ.

Không quân Mỹ không giải thích cụ thể “các năng lực nhiệm vụ ít được sử dụng” là gì.

Tuy nhiên, một số quan chức nắm được thông tin về quá trình cải hoán chiếc máy bay Qatar cho biết phương tiện này không được trang bị các hệ thống phòng vệ tương tự mẫu Không lực Một trước đây.

Gây bất ngờ

Hai cựu quan chức Không quân Mỹ từng tham gia chương trình thay thế đội Không lực Một cũ cho biết, họ bất ngờ khi thấy ông Trump sử dụng chiếc máy bay mới trong chuyến công du tới Ankara, nơi phải đối mặt với nguy cơ an ninh cao hơn. Thổ Nhĩ Kỳ có chung biên giới với Iran.

Hai cựu quan chức này cho rằng tiến độ quá gấp nên không đủ thời gian để hoàn thành toàn bộ nâng cấp an ninh đủ tiêu chuẩn.

“Trong bối cảnh căng thẳng với Iran, điều này có thể đáng lo ngại. Thành thật mà nói, tôi ngạc nhiên khi thấy chiếc máy bay này được sử dụng bên ngoài nước Mỹ”, ông Frank Kendall – cựu Bộ trưởng Không quân Mỹ, nói với New York Times .

Ông Andrew P. Hunter – cựu Trợ lý Bộ trưởng Không quân phụ trách chương trình Không lực Một dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, cho biết cần hơn 1 năm để hoàn thành việc cải tạo chiếc Boeing 747 thành Không lực Một.

Một ngày trước khi ông Trump lên đường tới Thổ Nhĩ Kỳ, các thượng nghị sĩ Dân chủ đã gửi thư cho Không quân Mỹ yêu cầu giải trình việc nâng cấp chiếc máy bay Qatar và chất vấn liệu nó đã được trang bị đầy đủ các hệ thống an ninh cần thiết hay chưa.

Các phiên bản Không lực Một trước đây được trang bị hệ thống phòng thủ có khả năng đánh chặn tên lửa tầm nhiệt. Theo 3 cựu quan chức Lầu Năm Góc, hệ thống này cũng sẽ được lắp đặt trên 2 chiếc Boeing mới đang được chế tạo.

Một số bộ phận của hệ thống phòng thủ này có thể dễ dàng quan sát trên chiếc Không lực Một cũ, nằm dưới cánh và ở phần đuôi máy bay. Tuy nhiên, các chi tiết này không xuất hiện trong những bức ảnh chụp chiếc Boeing của Qatar.

Mặc dù hệ thống phòng thủ tên lửa trên Không lực Một hầu như chưa từng sử dụng trong lịch sử, nó vẫn luôn được coi là thành phần thiết yếu bảo đảm an ninh cho chuyên cơ tổng thống.

Các thông số kỹ thuật do Lầu Năm Góc công bố về 2 chiếc Boeing mới đang được chế tạo cho thấy chúng sẽ được trang bị “hệ thống tự vệ” và “hệ thống thông tin liên lạc phục vụ nhiệm vụ”, cùng nhiều nâng cấp khác nhằm giúp tổng thống thực hiện vai trò nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ và tổng tư lệnh quân đội.

Các quan chức Mỹ cho biết ông Trump trở thành mục tiêu của Iran kể từ khi ông ra lệnh tiến hành vụ tấn công bằng máy bay không người lái khiến tướng Qassem Soleimani thiệt mạng năm 2020. Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, Mật vụ Mỹ tăng cường bảo vệ ông Trump do có thông tin tình báo về nguy cơ ám sát.

Dù các nhà hoạch định chính sách Mỹ không tin Tehran đang có kế hoạch nhắm vào ông Trump trong giai đoạn này, nhưng Mật vụ Mỹ vẫn lo ngại về việc ông Trump ở quá gần Iran khi tới Ankara. Vì vậy, họ kiến nghị tổng thống đổi sang chiếc Không lực Một cũ để rời Thổ Nhĩ Kỳ.