Bài học về margin vẫn còn nguyên giá trị

Bài học về margin vẫn còn nguyên giá trị

Nhiều nhà đầu tư sử dụng margin như lối tắt để thúc đẩy lợi nhuận, nhưng lại chưa hiểu rõ cơ chế vận hành cũng như các rủi ro đi kèm. Điều này khiến họ dễ rơi vào bẫy đòn bẩy – nơi lợi nhuận kỳ vọng không đủ bù đắp cho mức độ rủi ro phải gánh chịu.

Bài học về margin vẫn còn nguyên giá trị

Khép lại quý 1/2026, quy mô cho vay của ngành chứng khoán thiết lập cột mốc mới gần 423.7 ngàn tỷ đồng. Trong môi trường lãi suất tăng, doanh thu từ mảng kinh doanh này tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ, đạt hơn 11.2 ngàn tỷ đồng.

Trao đổi với người viết, ông Trần Đức Anh – Giám đốc Kinh tế Vĩ mô & Chiến lược thị trường, Chứng khoán KBSV – cho rằng, việc thị trường liên tục trồi sụt trong quý 1, điển hình do các thông tin từ Nghị quyết 79, xung đột tại Trung Đông, hay một số ngân hàng hạ lãi suất, đã kích thích hoạt động giao dịch ngắn hạn của nhà đầu tư, qua đó tăng nhu cầu sử dụng vốn từ nguồn vay ký quỹ (margin).

Dư nợ margin vẫn tiếp tục tăng lên, kèm theo nỗi lo của nhà đầu tư về rủi ro cho thị trường nói chung và trên danh mục của bản thân nói riêng. Bởi lẽ, việc kiểm soát số dư margin cũng chính là khâu kiểm soát lòng tham của chính mình.

Lợi nhuận nhân đôi, rủi ro cũng gấp bội

Dùng margin là hình thức nhà đầu tư vay tiền từ công ty chứng khoán để mua cổ phiếu, với tài sản đảm bảo chính là danh mục đang nắm giữ. Nhờ đó, nhà đầu tư có thể gia tăng quy mô giao dịch vượt quá số vốn thực có. Chính cơ chế “đòn bẩy” này khiến margin trở nên đặc biệt hấp dẫn trong những giai đoạn thị trường tăng trưởng mạnh, khi lợi nhuận ngày càng nhiều và sức mua cũng nở thêm.

Tuy nhiên, margin không chỉ khuếch đại lợi nhuận mà còn phóng đại thua lỗ. Khi cổ phiếu giảm giá, tài sản đảm bảo suy giảm, nhà đầu tư có thể rơi vào tình trạng bị gọi ký quỹ (call margin), tức phải nộp thêm tiền hoặc bán cổ phiếu để đưa tỷ lệ an toàn về mức quy định. Nặng hơn, tình trạng các công ty chứng khoán bán tự động cổ phiếu theo giá sàn (force sell) sẽ xuất hiện.

Thị trường chứng khoán khó đoán và lại hay “xuống bằng thang máy” sau khi mất nhiều thời gian “leo thang bộ”, kéo theo hiệu ứng bán giải chấp dồn dập và khó xử lý hơn. Bài học nhãn tiền là pha rơi tự do sau cú sốc thuế quan tháng 4/2025 và chuỗi ngày giảm mạnh trong tháng 3/2026 vừa qua gắn với bất ổn tại Trung Đông. Với quy mô dư nợ margin hàng trăm ngàn tỷ đồng trên toàn thị trường lúc này, áp lực từ đòn bẩy là không hề nhỏ.

Công cụ mạnh nhưng không dành cho người chủ quan

Một trong những rủi ro lớn nhất khi sử dụng margin là yếu tố tâm lý. Khi thị trường tăng, nhà đầu tư dễ rơi vào trạng thái hưng phấn, liên tục gia tăng đòn bẩy với kỳ vọng lợi nhuận cao hơn. Ngược lại, khi thị trường giảm, áp lực thua lỗ khiến nhiều người đưa ra quyết định thiếu tỉnh táo, bán tháo ở vùng giá thấp. Thanh khoản thị trường đột biến trong những giai đoạn điểm số biến động mạnh là minh chứng rõ nét cho tâm lý này.

* Những quyết định vội vàng trong các phiên tăng sốc – giảm sâu

Mang trong mình rủi ro cao, nhưng không thể phủ nhận rằng margin là một công cụ tài chính rất mạnh. Trong một thị trường ngày càng biến động và khó lường, việc hiểu rõ bản chất và vận dụng nó một cách hợp lý sẽ là yếu tố then chốt giúp nhà đầu tư tồn tại lâu dài.

Để hạn chế rủi ro, nhà đầu tư chỉ nên sử dụng margin khi có kinh nghiệm, chiến lược rõ ràng và biết kiểm soát danh mục. Trong quá trình sử dụng, việc duy trì tỷ lệ đòn bẩy an toàn và luôn theo dõi sát diễn biến thị trường là việc nên làm, bởi margin đòi hỏi sự chủ động và phản ứng nhanh trước các biến động giá.

Không chỉ với nhà đầu tư, việc sử dụng margin cũng là vấn đề nan giải với các nhà tư vấn chứng khoán, bởi lẽ không một ai muốn chứng kiến khách hàng của mình phải vò đầu bứt tóc nhìn quy mô danh mục vơi đi mỗi ngày trong các đợt giảm.

Theo ông Nguyễn Hữu Anh Khoa – Giám đốc Tư vấn đầu tư, Chứng khoán Kafi – việc tư vấn chiến lược tài sản cho khách hàng, bao gồm cách sử dụng margin trong từng giai đoạn, rất quan trọng nhưng đôi khi bị ngó lơ.

Khi nhận định và đánh giá xu hướng thị trường, những thời điểm thị trường hay cổ phiếu tiệm cận vùng đỉnh và có dấu hiệu đảo chiều, người tư vấn phải chủ động khuyến nghị khách hàng ưu tiên bảo toàn tài sản. Trong đó, việc dịch chuyển phần lớn tài sản sang các sản phẩm thu nhập cố định (fixed income) là một hướng đi có thể cân nhắc.

“Dù thị trường vừa qua giảm sốc và tình trạng call margin diễn ra rất nhiều, nhưng bản thân tôi cũng như khách hàng lại không chịu nhiều áp lực do đã có những biện pháp phòng vệ chủ động” – ông Khoa chia sẻ.

Hay dưới góc nhìn nhà đầu tư tổ chức, ông Lưu Chí Kháng – Trưởng phòng Tự doanh, Chứng khoán Kiến Thiết (CSI) – cho biết, hoạt động tự doanh chứng khoán của CSI không hề sử dụng margin, mà chỉ dùng vốn tự có để đầu tư. Trong khi đó, margin chủ yếu cung cấp cho khách hàng, doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư cá nhân.

Huy Khải

FILI

– 12:00 28/05/2026