PGS. TS Trần Đình Thiên: TPHCM đứng trước “siêu cơ hội”, nhưng cũng cần “siêu năng lực” để chuyển hoá

 

PGS. TS Trần Đình Thiên: TPHCM đứng trước “siêu cơ hội”, nhưng cũng cần “siêu năng lực” để chuyển hoá

Trong phần tham luận tại Hội thảo “Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ – Động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM” vào sáng ngày 16/10, PGS.TS Trần Đình Thiên – nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đã nhấn mạnh vào vị thế đặc biệt của TPHCM.

PGS. TS Trần Đình Thiên trình bày tại Hội thảo “Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ – Động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM”. Đây là Hội thảo được phối hợp tổ chức bởi Báo Tiền Phong và Sở Xây dựng TPHCM – Ảnh: Báo Tiền Phong

Theo vị chuyên gia, việc sáp nhập ba trung tâm phát triển lớn thành một cụm đã mở ra không gian phát triển lớn khác thường, đưa TPHCM trở thành nơi quan trọng bậc nhất trong bài toán tăng trưởng và cạnh tranh quốc tế của cả nước. Tuy nhiên, để chuyển biến tiềm năng thành hiện thực, tất cả các bên tham gia cần nỗ lực, ngay trước hết là chuyển đổi tư duy về những không gian có thể phát triển.

TS Trần Đình Thiên cho biết, mọi nỗ lực phát triển hiện nay của TPHCM vẫn chủ yếu tập trung vào không gian mặt đất, trong khi các không gian khác nhìn chung chỉ mới bắt đầu được đặt lên bàn cân. Vì vậy, TPHCM cần chuyển đổi tư duy, thoát khỏi cách tiếp cận truyền thống để mở rộng một loạt không gian phát triển từ biển, bầu trời, lòng đất cho đến cả không gian số, không gian văn hoá.

Trong các không gian mới, TS Thiên đặc biệt nhấn mạnh không gian biển, nơi mở ra cơ hội rất lớn cho TPHCM và cả nước. Theo ông, Thành phố cần khai thác lợi thế của tuyến hải hành quốc tế phía Bắc thông qua việc phát triển Cảng quốc tế Cần Giờ, kết hợp với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. Đây được xem là tọa độ chiến lược hàng đầu để tạo động lực cạnh tranh toàn cầu.

Phân tích bối cảnh kinh tế thế giới, ông cho biết các tuyến hải hành và vận tải biển hiện đang có xu hướng dịch chuyển. Tuyến truyền thống từ châu Á qua vùng biển Nam bán cầu, đi qua kênh đào Suez để đến châu Âu đang gặp vấn đề do xung đột và chiến tranh. Trong khi đó, tuyến qua vùng biển cực Bắc lại dần được mở ra nhờ tình hình băng tan do biến đổi khí hậu, cũng như công nghệ phá băng ngày càng cải thiện.

Chuyển biến này tạo nên cơ hội để khu vực Cần Giờ, Cái Mép – Thị Vải nắm bắt và thực hiện kế hoạch trở thành cụm cảng trung chuyển lớn của thế giới. “Trong bối cảnh Trung Quốc đang gặp các vấn đề tranh chấp thương mại, thì đây sẽ là cơ hội rất lớn” – TS Thiên nhận định.

Không gian cho một siêu đô thị

Nhìn rộng ra, PGS. TS Trần Đình Thiên khẳng định TPHCM đang đứng trước một không gian phát triển ở tầm cỡ “siêu đô thị” chứ không còn là đô thị thông thường. Theo ông, cấu trúc đô thị mới sẽ thay đổi và đẩy nhanh các cấu trúc công việc liên quan, nhưng tiềm năng chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh nếu được hiện thực hóa.

“Muốn vậy, quy hoạch hạ tầng phải bám sát tinh thần này, với tiến độ và thứ tự ưu tiên khác trước, không chỉ ở cảng biển mà ở toàn bộ hạ tầng công nghiệp và đô thị. Ngoài ra, các không gian như bầu trời, không gian số và văn hóa cũng chứa nhiều cơ hội.”

Về quy hoạch, ông đánh giá Thành phố đã định hình được những bước đi lớn trong tầm nhìn 100 năm, với triển vọng “rất đáng tin cậy”, dù tính khả thi cụ thể còn cần thêm các điều kiện. Trước mắt, cách quy hoạch thông thoáng hơn này được cho là sẽ tạo cảm hứng để thu hút đầu tư.

Khi so sánh với thế giới, ông nhắc rằng TPHCM dự kiến sẽ là đô thị đầu tiên của Việt Nam đạt tầm vóc quốc tế, với quy mô có thể lớn hơn Thượng Hải và lớn hơn Singapore nhiều lần. Bản thân Singapore đã vươn lên nhờ cảng trung chuyển quốc tế, từ đó kéo theo hàng không và các dịch vụ khác. Vì vậy, TS Thiên nhấn mạnh vai trò của cảng biển trung chuyển quốc tế: nếu không phân tích đầy đủ về thời cơ và điều kiện, Thành phố có thể chậm và lỡ nhịp.

Tích hợp 3 trung tâm Công nghiệp – Dịch vụ – Kinh tế biển

Một bài toán lớn mà TS Trần Đình Thiên nêu ra là việc tích hợp 3 trung tâm, bao gồm TPHCM cũ (dịch vụ, thương mại), Bình Dương (công nghiệp, công nghệ cao) và Bà Rịa – Vũng Tàu (du lịch, kinh tế biển). Thách thức theo đó nằm ở không gian địa lý và quỹ đất, cùng với đó là nguy cơ hai thủ phủ cũ mất đi động lực khi mọi thứ tập trung về trung tâm, gây lãng phí.

TS Thiên lưu ý rằng, các tuyến hạ tầng kết nối nhìn trên bản đồ có thể trông rất tốt, nhưng năng lực thực sự nằm ở triển khai ngoài đời sống. Theo ông, dù có nhiều dự án đột phá, điều quan trọng hơn là các trục và tuyến kết nối phải đồng bộ. Nếu chỉ tập trung vào từng dự án mà thiếu cân đối kết nối thì hiệu quả sẽ suy giảm.

Ông cho rằng một thách thức lớn nữa là thể chế, và Thành phố đang có 2 công cụ để xử lý vấn đề này. Thứ nhất là quy hoạch chất lượng tốt, và thứ hai là luật phát triển đô thị mới – vốn trao quyền và tạo thế cho Thành phố. Khi nhìn nhận được vấn đề, cộng đồng doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý luật này. Song song đó, chính quyền Thành phố cũng rất cần thu thập ý kiến từ phía doanh nghiệp, chuyên gia vì không thể làm một mình.

Tại phần tham luận, TS Thiên cũng đưa ra ba lưu ý. Thứ nhất, hạ tầng phải tính đến biến đổi khí hậu và nước biển dâng, kể cả nguy cơ “chìm đô thị” nêu trong quy hoạch, nếu không nhiều dự án làm xong có thể trở thành vô tác dụng. Thứ hai, mô hình tăng trưởng cần phải được đổi mới toàn bộ, nhưng khi dựa vào công nghệ thì vẫn cần lượng vốn rất lớn nên các dự án hạ tầng cần tính toán khôn ngoan về hiệu quả và tiến độ. Thứ ba, các dự án tồn đọng cần được kịp thời tháo gỡ, và đây là lĩnh vực mà TPHCM nên đi đầu để tạo động lực cho cả nước.

Thừa Vân

FILI

– 16:01 16/10/2026