Tài sản phi rủi ro của thế giới cũng phải chào giá để tìm người mua

Tài sản phi rủi ro của thế giới cũng phải chào giá để tìm người mua

Phiên đấu thầu 70 tỷ USD trái phiếu kỳ hạn 5 năm của Bộ Tài chính Mỹ ngày 23/09 phải chấp nhận lợi suất cao hơn kỳ vọng 3.1 điểm cơ bản, mức chênh gần cao nhất lịch sử. Khi Trung Quốc, Nhật Bản và các định chế lớn đồng loạt giảm mua, cơ chế hấp thụ nguồn cung vốn vận hành êm ả suốt hai thập kỷ bắt đầu lộ giới hạn. Tuần này, gần 120 tỷ USD trái phiếu mới sẽ kiểm chứng liệu cú sốc tháng 9 là sự cố đơn lẻ hay khởi đầu của một xu hướng.

Chiều ngày 23/09, Bộ Tài chính Mỹ bán 70 tỷ USD trái phiếu kỳ hạn 5 năm ở lợi suất 5.033%, mức cao nhất kể từ tháng 6/2006. Ngay trước giờ đấu thầu, lợi suất giao dịch trên thị trường trước phát hành chỉ ở 5.002%. Khoảng cách 3.1 điểm cơ bản gấp hơn 5 lần mức trung bình 0.6 điểm cơ bản của sáu phiên trước.

Tỷ lệ đặt mua trên lượng chào bán chỉ đạt 2.21 lần, thấp hơn mức trung bình 2.33 lần. Nhóm nhà đầu tư gián tiếp, gồm các ngân hàng trung ương và quỹ nước ngoài, chỉ nhận 54.31% lượng phát hành so với mức trung bình 65.2%. Phần còn lại dồn về các nhà tạo lập thị trường sơ cấp, nhóm buộc phải nhận 15.77% thay vì mức thông thường 12.9%.

Mức chênh 3.1 điểm cơ bản đồng nghĩa người mua đòi hỏi mức bù cao hơn hẳn những gì thị trường đã định giá chỉ vài phút trước đó. Phiên đấu thầu này góp phần châm ngòi cho đợt tăng lợi suất mạnh nhất kể từ tháng 4/2025. Đến ngày 30/09, lợi suất trái phiếu 10 năm neo quanh 5.23%, gần mức cao nhất kể từ năm 2007, trong khi lợi suất kỳ hạn 30 năm có lúc chạm 5.62%, cao nhất kể từ năm 2002.

Phiên đấu thầu “nhàm chán” bắt đầu nhận được nhiều hơn chú ý

Vì sao một con số vài điểm cơ bản lại gây chú ý, cần nhìn vào cách Bộ Tài chính Mỹ bán nợ. Toàn bộ trái phiếu được phân bổ ở một mức lợi suất duy nhất, là mức cao nhất cần thiết để bán hết lượng chào bán. Nếu cầu dồi dào, lợi suất trúng thầu thấp hơn hoặc bằng mức giao dịch trước phát hành; nếu cầu yếu, lợi suất phải bị đẩy lên cao hơn.

Cơ chế này có một tầng bảo hiểm: các nhà tạo lập thị trường sơ cấp có nghĩa vụ đặt mua ở mọi phiên. Khi người mua cuối cùng rút lui, họ phải ôm phần trái phiếu dư thừa vào bảng cân đối kế toán. Lượng hàng tồn này sau đó được bán dần ra thị trường thứ cấp, tạo áp lực tăng lợi suất kéo dài nhiều ngày sau phiên đấu thầu.

Lợi suất và giá trái phiếu biến động ngược chiều. Mỗi phiên đấu thầu yếu vì vậy không chỉ làm tăng chi phí vay của Chính phủ Mỹ, mà còn khiến các nhà đầu tư đang nắm giữ trái phiếu cũ chịu lỗ theo giá thị trường. Phiên sau buộc phải định giá ở mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro đó.

Diễn biến ngày 23/09 không phải ngẫu nhiên. Phiên đấu thầu kỳ hạn 2 năm một ngày trước đó cũng chỉ đạt mức trung bình dù lợi suất đã tăng mạnh, cho thấy mức lợi suất danh nghĩa cao chưa đủ để kéo người mua quay lại. Hiện tượng này là kết quả trực tiếp từ việc nhóm người mua truyền thống thu hẹp, kết hợp cùng nguồn cung nợ mới liên tục phình to.

Bắc Kinh rút lui, Tokyo quay về

Trung Quốc là bên rời đi rõ rệt nhất. Theo dữ liệu Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 16/09, lượng trái phiếu Chính phủ Mỹ do nhà đầu tư Trung Quốc nắm giữ tại các ngân hàng lưu ký Mỹ giảm 15.4 tỷ USD trong tháng 7, xuống 618 tỷ USD. Đây là mức thấp nhất kể từ tháng 8/2008, chưa bằng một nửa đỉnh 1,300 tỷ USD hồi tháng 11/2013.

Khác với các đợt bán trước đây, xu hướng lần này diễn ra song song với việc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc liên tục tăng dự trữ vàng. Một phần trái phiếu của Trung Quốc được cho là nằm tại các tổ chức lưu ký ở Bỉ, nhưng lượng nắm giữ ghi nhận tại Bỉ cũng giảm xuống 470.7 tỷ USD trong tháng 7. Tổng lượng trái phiếu Mỹ do nước ngoài nắm giữ giảm 50.4 tỷ USD xuống 9,250 tỷ USD, tháng giảm thứ hai liên tiếp.

Nhật Bản, chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ, đang đối mặt với một lực kéo khác. Lượng nắm giữ của nước này giảm từ 1,239.3 tỷ USD vào tháng 2/2026 xuống 1,116.7 tỷ USD vào tháng 6/2026. Nguyên nhân nằm ở chính thị trường trái phiếu trong nước, nơi lợi suất 10 năm của trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB) lên 3.015% hồi đầu tháng 9, cao nhất kể từ tháng 9/1996.

Giá trị của trái phiếu Mỹ với một định chế Nhật Bản bằng lợi suất trái phiếu Mỹ trừ đi chi phí phòng hộ tỷ giá, vốn xấp xỉ chênh lệch lãi suất ngắn hạn giữa USD và JPY. Khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất nhanh hơn Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), chi phí phòng hộ phình to và ăn mòn gần hết phần lợi suất vượt trội. Một số tổ chức tài chính cho rằng, sau phòng hộ, trái phiếu Mỹ 10 năm hiện mang lại lợi suất thấp hơn JGB cùng kỳ hạn.

Ngay cả khi không phòng hộ, khoảng cách hấp dẫn cũng đã thu hẹp mạnh. Chênh lệch lợi suất 10 năm giữa hai nước khoảng 360 điểm cơ bản đầu năm 2025, hiện chỉ còn quanh 220 điểm cơ bản khi lấy mức 5.23% của Mỹ trừ đi khoảng 3% của Nhật Bản. HSBC ước tính các ngân hàng Nhật Bản đã bán khoảng 70 tỷ USD trái phiếu nước ngoài từ đầu năm, trong khi năm ngoái mua ròng 35 tỷ USD.

Washington nhận thức rõ rủi ro này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng cho biết một lý do Mỹ tham gia cùng Tokyo mua vào đồng yên ngày 31/07, lần can thiệp chung đầu tiên kể từ năm 1998, là giảm nhu cầu Nhật Bản phải bán tài sản Mỹ. Sự rút lui đồng thời của hai chủ nợ lớn nhất đã đẩy gánh nặng hấp thụ sang những người mua nhạy cảm với giá hơn.

Khối nợ 39,000 tỷ USD và cuộc săn người mua mới

Cú sốc từ phía cầu trùng với thời điểm Fed đảo chiều chính sách. Ngày 16/09, Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) bỏ phiếu 12-0 nâng lãi suất 25 điểm cơ bản lên biên độ 3.75%-4.00%, lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023. Biểu đồ dot plot cho thấy mức trung vị lãi suất cuối năm 2026 ở 4.1%, hàm ý thêm ít nhất một lần tăng nữa.

Fed nâng dự báo lạm phát PCE năm 2026 lên 3.7%, trong bối cảnh giá năng lượng neo cao do căng thẳng tại eo biển Hormuz. Theo dữ liệu thị trường kỳ hạn, nhà đầu tư hiện đặt cược khoảng 64-70% khả năng Fed tăng tiếp 25 điểm cơ bản tại cuộc họp ngày 27-28/10. Thị trường phản ánh mức tăng gần 1 điểm phần trăm trong 12 tháng tới.

Nợ công liên bang Mỹ đã tiến sát 39,000 tỷ USD từ tháng 5, thâm hụt ngân sách tháng 7 đạt kỷ lục 432 tỷ USD và Bộ Tài chính dự kiến vay 628 tỷ USD chỉ riêng trong quý 4/2026. Phần lớn trái phiếu 5 năm đang đáo hạn được phát hành năm 2021, khi lợi suất chỉ quanh 1%, nghĩa là chi phí tái cấp vốn cho cùng khoản nợ tăng gấp khoảng 5 lần.

Các công cụ hỗ trợ cũng bộc lộ giới hạn. Trong đợt mua lại ngày 24/09, Bộ Tài chính Mỹ chỉ mua được 4.078 tỷ USD trái phiếu kỳ hạn 20-30 năm, thấp hơn kế hoạch 6 tỷ USD, dù lượng chào bán từ nhà đầu tư lên tới 10.47 tỷ USD.

Tuần này là phép thử trực tiếp. Bộ Tài chính Mỹ chào bán 58 tỷ USD trái phiếu 3 năm hôm thứ Ba, 39 tỷ USD trái phiếu 10 năm hôm thứ Tư và 22 tỷ USD trái phiếu 30 năm hôm thứ Năm, tổng cộng gần 120 tỷ USD. Đây là đợt phát hành ngoài tín phiếu đầu tiên sau hai tuần, và là lần đầu thị trường kiểm chứng sức cầu kể từ cú sốc cuối tháng 9.

Các chỉ số cần theo dõi đã rõ: mức chênh giữa lợi suất trúng thầu và lợi suất trước phát hành, tỷ trọng của nhà đầu tư gián tiếp và phần dồn về nhà tạo lập thị trường. Hai phiên yếu liên tiếp sẽ khiến giả thuyết về sự suy giảm cầu mang tính cấu trúc khó bị bác bỏ.

Kết quả đấu thầu tháng 9 cho thấy thị trường trái phiếu Chính phủ Mỹ đang bước vào giai đoạn định giá lại mức bù kỳ hạn. Đây không phải kịch bản khủng hoảng thanh khoản, bởi mọi phiên đấu thầu vẫn bán hết và tỷ lệ đặt mua vẫn trên 2 lần. Tuy nhiên, cái giá để bán hết đang tăng lên sau mỗi phiên.

Chu Tuấn Phong

FILI

– 10:00 10/10/2026