Lợi suất trái phiếu Mỹ lên cao nhất nhiều thập kỷ, khủng hoảng tài khóa đã cận kề?

Lợi suất trái phiếu Mỹ lên cao nhất nhiều thập kỷ, khủng hoảng tài khóa đã cận kề?

Chi phí vay của Chính phủ Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, làm dấy lên lo ngại rằng gánh nặng nợ ngày càng lớn của nước này cuối cùng có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng tài khóa. Liệu điều đó có xảy ra?

Nguồn: CNBC

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm hiện đã duy trì vững trên 5%, trong khi chi phí lãi ròng của Chính phủ Mỹ được ước tính khoảng 1.05 ngàn tỷ USD trong 11 tháng đầu năm tài khóa 2026.

Các chuyên gia đang cảnh báo về vòng xoáy nguy hiểm giữa nợ tăng và lợi suất cao hơn. Maya MacGuineas, Chủ tịch Uỷ ban Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm, một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Mỹ, cảnh báo chi phí vay cao hơn có nguy cơ tự củng cố khi chi phí lãi ngày càng lớn buộc Chính phủ phải vay thêm.

“Mối đe dọa thực sự là vòng xoáy nợ. Khi chi phí lãi vay khiến nợ ngày càng phình to, gánh nặng nợ lại tiếp tục làm chi phí lãi tăng lên, cuối cùng nợ có thể mất kiểm soát. Một cuộc khủng hoảng tài khóa, từng là điều khó tưởng tượng, giờ đã trở thành một khả năng rõ ràng”, bà MacGuineas nói trong một tuyên bố hồi tháng trước, sau khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 5%.

Kịch bản đáng lo ngại khá dễ hình dung: Nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để cho Chính phủ đang nợ nần chồng chất vay tiền; lãi suất cao hơn khiến tiền trả lãi của Washington tăng lên; Chính phủ phải vay thêm để đáp ứng nghĩa vụ nợ; và nhà đầu tư lại yêu cầu lợi suất cao hơn nữa.

Tuy nhiên, một số chuyên gia thị trường trái phiếu cho rằng Mỹ vẫn còn cách khá xa điểm đổ vỡ tài khóa, đồng thời đợt tăng lợi suất gần đây có thể liên quan không kém đến một nền kinh tế bất ngờ duy trì sức mạnh, thay vì chỉ phản ánh lo ngại về nợ công.

“Ngày tận thế tài khóa vẫn chưa xảy ra”, các chiến lược gia Gennadiy Goldberg và Molly Brooks của TD Securities nhận định trong một báo cáo gần đây.

Ngân hàng này ước tính chi phí lãi vay của Mỹ trong năm tài khóa 2026 vào khoảng 1.1 ngàn tỷ USD và sẽ tiếp tục tăng nếu lãi suất duy trì ở mức cao. Theo dự báo của TD Securities, chi phí tài trợ có thể lên 1.4 ngàn tỷ USD trong năm tài khóa 2027, 1.5 ngàn tỷ USD vào năm 2028 và 1.6 ngàn tỷ USD vào năm 2029, nếu lợi suất duy trì quanh mức hiện tại.

Một yếu tố đệm quan trọng là Washington không phải ngay lập tức tái cấp vốn cho toàn bộ khối nợ ở mức lãi suất cao hiện nay, các chuyên gia của ngân hàng đầu tư này cho biết.

Kỳ hạn bình quân gia quyền của nợ Chính phủ Mỹ vào khoảng 5.9 năm, đồng nghĩa chi phí vay cao hơn sẽ chỉ dần truyền vào tổng chi phí nợ khi các trái phiếu hiện hữu đáo hạn và các khoản nợ mới được phát hành. Theo TD Securities, lãi suất coupon bình quân của các chứng khoán Kho bạc Mỹ, không bao gồm tín phiếu, hiện chỉ khoảng 3.1%.

Quan trọng hơn, lãi suất bình quân trên nợ Mỹ, khoảng 3.4%, vẫn thấp hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế tính theo giá trị danh nghĩa. Theo ước tính mới nhất của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), GDP danh nghĩa của Mỹ tăng với tốc độ 8.5% trong quý 2/2026 (theo cơ sở quy đổi hàng năm). Điều này giúp giữ gánh nặng nợ trong tầm kiểm soát ngay cả khi thâm hụt ngân sách vẫn ở mức lớn, TD Securities nhận định.

Matthew Reese, Trưởng bộ phận chiến lược trái phiếu toàn cầu tại L&G Asset Management, cũng cho rằng những lo ngại về một cuộc khủng hoảng tài khóa sắp xảy ra tại Mỹ là “bị thổi phồng”.

“Có những lo ngại chính đáng rằng Mỹ, cùng nhiều nền kinh tế phát triển khác, sẽ phải đối mặt với vòng phản hồi tiêu cực khi chi phí lợi suất cao hơn làm tăng gánh nặng tài khóa trong quá trình tái cấp vốn cho nợ và tài trợ thâm hụt ngân sách”, ông nói với CNBC qua email.

“Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì phần lớn ‘đặc quyền quá mức’ (exorbitant privilege) của đồng USD, cùng vị thế là nền kinh tế có tính thanh khoản cao nhất và vẫn được xếp hạng tín nhiệm ở mức cao. Vì vậy, chúng ta vẫn còn cách khá xa một cuộc khủng hoảng tài khóa”.

Chưa phải khủng hoảng, ít nhất là lúc này

Theo Reese, vòng phản hồi tiêu cực sẽ trở nên nguy hiểm hơn khi tăng trưởng kinh tế danh nghĩa giảm xuống mức thấp, khiến tỷ lệ nợ so với quy mô nền kinh tế liên tục tăng.

Tuy nhiên, nợ cao tự thân không nhất thiết dẫn đến khủng hoảng.

“Điều quan trọng cần lưu ý là những quốc gia như Nhật Bản đã xoay xở với mức nợ cao hơn đáng kể so với Mỹ, trong bối cảnh tăng trưởng danh nghĩa rất thấp, mà không rơi vào khủng hoảng tài khóa”, Reese nói.

Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), nợ liên bang do công chúng nắm giữ được dự báo tương đương khoảng 101% GDP trong năm tài khóa 2026.

Dù quỹ đạo này đủ để khiến nhà đầu tư lo ngại, TD Securities không cho rằng một cuộc khủng hoảng tài khóa đang cận kề.

Và tình trạng tài chính của Chính phủ thậm chí có thể không phải là nguyên nhân chính khiến lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng mạnh như vậy.

TD Securities chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế mạnh hơn, kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất, giá dầu cao hơn, lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành gia tăng và hoạt động tái cơ cấu danh mục của các nhà đầu tư ngắn hạn cũng góp phần đẩy lợi suất tăng, bên cạnh những lo ngại về tài khóa.

Ian Lyngen, Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại BMO Capital Markets, cũng cho rằng sức chống chịu của nền kinh tế Mỹ là một yếu tố quan trọng thúc đẩy lợi suất trái phiếu tăng.

“Nếu các yếu tố khác không đổi, nhà đầu tư hài lòng với diễn biến của nền kinh tế thực và chia sẻ mối lo ngại của Fed về lạm phát”, Lyngen viết. Ông cho rằng số liệu việc làm mới nhất nhiều khả năng sẽ “xác nhận khả năng chống chịu của thị trường lao động trước tình trạng lạm phát dai dẳng và chi phí vay cao”.

Lyngen nói thêm rằng đà tăng của lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài “phần lớn là câu chuyện về lãi suất thực”, khi nhà đầu tư viện dẫn tăng trưởng kinh tế thực tế và dự kiến mạnh hơn, cùng nhiều yếu tố khác, để lý giải diễn biến này.

Trong khảo sát của BMO, chỉ 1% số người được hỏi cho rằng thị trường lao động sẽ là lĩnh vực đầu tiên xuất hiện dấu hiệu căng thẳng rõ rệt do lãi suất thực tăng. Nhà ở đứng đầu với 42%, tiếp theo là cổ phiếu với 26% và tín dụng doanh nghiệp với 21%.

Tuy nhiên, bức tranh có thể thay đổi nếu lãi suất cao cuối cùng bắt đầu gây tổn thương đáng kể cho nền kinh tế hoặc thị trường tài chính. Lyngen cho rằng “rào cản bền vững duy nhất đối với việc lợi suất trái phiếu tiếp tục tăng cao sẽ là bằng chứng không thể phủ nhận rằng nền kinh tế hoặc các tài sản rủi ro đang chao đảo dưới áp lực của chi phí vay cao”.

Vũ Hạo

FILI

– 10:55 05/10/2026