Trung Quốc mở chiến dịch truy thu thuế toàn cầu, rà soát cả hồ sơ từ hơn 20 năm trước

Trung Quốc mở chiến dịch truy thu thuế toàn cầu, rà soát cả hồ sơ từ hơn 20 năm trước

Trung Quốc đang triển khai một chiến dịch truy thu thuế quy mô lớn đối với giới siêu giàu, rà soát các khoản thuế chưa nộp từ những khoản đầu tư ở nước ngoài trong nhiều thập kỷ nhằm bù đắp áp lực ngân sách ngày càng gia tăng.

Ảnh: FT

Theo Financial Times, giới chức Trung Quốc đã tăng cường kiểm tra thu nhập phát sinh từ các khoản đầu tư và tài sản ở nước ngoài, trong một số trường hợp truy ngược hồ sơ về tận năm 2000. Động thái này diễn ra song song với nỗ lực siết chặt kiểm soát dòng vốn chảy ra nước ngoài.

Theo các quan chức nước ngoài, cùng nhiều nhân viên ngân hàng và đơn vị quản lý tài sản gia đình (family office), các ngân hàng và tổ chức tài chính trong nước đã được yêu cầu rà soát danh mục đầu tư ở nước ngoài của khách hàng giàu có để xác định liệu các khoản thu nhập này đã được kê khai và nộp thuế đầy đủ hay chưa.

Chiến dịch là một phần trong gói cải cách thuế mới của Bắc Kinh, mở rộng sang cả các quỹ tín thác ở nước ngoài (offshore trust). Cơ quan thuế đang tập trung vào lợi nhuận từ bất động sản, cổ phiếu, kim loại quý, tiền mã hóa và nhiều loại tài sản khác.

Nhiều quan chức, chuyên gia tư vấn và ngân hàng cho biết việc truy thu mang tính hồi tố, với một số hồ sơ bị rà soát dữ liệu từ hơn 25 năm trước.

Một nhân viên ngân hàng tại miền Nam Trung Quốc cho biết các ngân hàng gần đây phối hợp chặt chẽ hơn với cơ quan thuế, trong đó có việc đóng băng tài khoản của khách hàng giàu có cho đến khi cơ quan chức năng xác nhận họ đã hoàn thành nghĩa vụ thuế đối với các khoản lãi từ tài sản, tài khoản và quỹ tín thác ở nước ngoài.

“Thông thường, những khách hàng này sẽ lập tức nộp tiền thuế và tiền phạt bằng tiền mặt để tài khoản được mở khóa trở lại”, người này cho biết.

Thời gian truy thu thuế không áp dụng thống nhất mà khác nhau tùy từng trường hợp. Người đứng đầu một văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office) tại Thâm Quyến cho biết một khách hàng của ông bị yêu cầu nộp thuế đối với lợi nhuận từ tài sản ở nước ngoài trong giai đoạn 2017-2022, song không được giải thích vì sao cơ quan thuế chỉ rà soát khoảng thời gian này.

Ảnh: FT

Theo ông Victor Shih, Giáo sư Kinh tế Chính trị Trung Quốc tại Đại học California San Diego, động lực của chiến dịch lần này “rõ ràng là vấn đề tài khóa”.

Nguồn thu ngân sách của Trung Quốc, vốn chủ yếu dựa vào thuế, gần như đi ngang kể từ sau đại dịch và giảm 1.7% xuống còn 21.6 ngàn tỷ Nhân dân tệ (khoảng 3.2 ngàn tỷ USD) trong năm 2025. Trong khi đó, nguồn thu từ bán đất, vốn là trụ cột tài chính của chính quyền địa phương, đã giảm hơn một nửa, từ mức đỉnh 8.7 ngàn tỷ Nhân dân tệ năm 2021 xuống còn 4.15 ngàn tỷ Nhân dân tệ, sau khi thị trường bất động sản lao dốc.

Song song với chiến dịch truy thu thuế, tháng trước Trung Quốc cũng ban hành quy định mới đối với tài sản chuyển vào quỹ tín thác ở nước ngoài (offshore trust), khép lại một kênh mà giới siêu giàu lâu nay sử dụng để chuyển tài sản ra nước ngoài và tối ưu nghĩa vụ thuế.

Theo quy định do Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế Trung Quốc ban hành, thu nhập phát sinh từ các quỹ tín thác ở nước ngoài sẽ chịu thuế 20% ở nhiều giai đoạn.

Một chuyên gia ngân hàng tại Singapore chuyên quản lý tài sản cho khách hàng Trung Quốc cho biết quy định mới đã “gây sốc” cho nhiều người.

“Có những người lập quỹ tín thác cho các tài sản công khai như cổ phiếu niêm yết. Trong thời kỳ bùng nổ IPO, việc thiết lập đúng cấu trúc quỹ tín thác giúp họ tránh được thuế thu nhập. Quy định mới đã chấm dứt lợi thế đó”, ông nói.

Các chuyên gia nhận định dù một số cấu trúc tài chính phức tạp vẫn có thể giảm tác động của quy định mới, nhiều chủ sở hữu quỹ tín thác sẽ phải nộp một khoản thuế lớn một lần và có thể buộc phải bán bớt tài sản để có tiền thanh toán.

Trong khi đó, truyền thông Trung Quốc hôm thứ Tư đưa tin cơ quan thuế đã bắt đầu thu thuế suất 20% đối với cổ tức và tiền lãi phát sinh từ các hợp đồng bảo hiểm ở nước ngoài.

Thông tin về quy định thuế mới đã tác động mạnh tới nhóm cổ phiếu tài chính có hoạt động lớn tại Trung Quốc. Có thời điểm, cổ phiếu Prudential lao dốc 13% tại London, trong khi HSBC giảm hơn 6% trước khi thu hẹp đà giảm.

Theo các chuyên gia, cùng với hàng loạt cải cách gần đây, hệ thống thuế của Trung Quốc đang dần tiến gần mô hình của Mỹ, nơi người nộp thuế phải kê khai và đóng thuế đối với toàn bộ thu nhập phát sinh trên toàn cầu.

Ông Ye Yongqing, luật sư thuế tại Anli Partners (Thượng Hải), cho biết Bắc Kinh đang từng bước siết chặt kiểm soát dòng vốn xuyên biên giới, việc kê khai thu nhập ở nước ngoài và quản lý ngoại hối, qua đó thu hẹp khả năng chuyển tài sản ra nước ngoài hoặc sử dụng các cấu trúc offshore để tối ưu thuế.

Ông cũng nhận định Trung Quốc đang áp dụng cách tiếp cận ngày càng giống Mỹ đối với các quỹ tín thác ở nước ngoài khi không còn chấp nhận việc cư dân thuế sử dụng các cấu trúc này để trì hoãn hoặc né tránh nghĩa vụ thuế.

Các số liệu chính thức cho thấy chiến dịch tăng cường thu thuế đối với giới giàu đã bắt đầu phát huy hiệu quả. Năm 2025, thu từ thuế thu nhập cá nhân tăng 11.5%, vượt xa mức tăng 0.8% của tổng thu ngân sách từ thuế, nhờ các biện pháp siết thu trước đó như đánh thuế đối với các giao dịch chứng khoán tại Hồng Kông.

Theo người đứng đầu một công ty tư vấn di trú có văn phòng tại Trung Quốc và New York, nhóm bị nhắm đến đầu tiên là những người Trung Quốc giàu có đầu tư vào cổ phiếu Mỹ thông qua Hồng Kông hoặc các cấu trúc đầu tư ở nước ngoài. Bà cho rằng cơ quan thuế sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi sang các cá nhân nắm giữ lượng lớn tài sản tài chính tại các ngân hàng nước ngoài, đặc biệt ở Hồng Kông, trước khi tiến tới các loại tài sản offshore khác như bất động sản.

Một yếu tố khác làm gia tăng áp lực là quy định về cư trú thuế. Ngay cả những người sống tại Trung Quốc dưới 183 ngày/năm vẫn có thể bị coi là cư dân thuế của nước này, bất kể đã có hộ chiếu hoặc quyền cư trú ở quốc gia khác, trừ khi chính thức từ bỏ quốc tịch Trung Quốc và không còn sinh sống phần lớn thời gian trong nước.

Ông David Lesperance, luật sư chuyên tư vấn cho các gia đình siêu giàu tại Hồng Kông và Trung Quốc, cho rằng AI đang giúp cơ quan thuế phân tích dữ liệu đầu tư nhanh hơn và với chi phí thấp hơn nhiều so với trước. Theo ông, từ đầu năm đến nay đã có ít nhất 6 khách hàng siêu giàu người Trung Quốc quyết định xúc tiến kế hoạch rời khỏi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Vũ Hạo

FILI

– 16:09 06/08/2026