6 tuổi tự học toán đại học, 25 tuổi lấy bằng tiến sĩ, thần đồng rời Mỹ về nước cống hiến, làm giáo sư ở tuổi 28

Hai năm trước, nhà toán học Trung Quốc Mã Tiêu (Ma Xiao) đã góp phần tìm ra lời giải cho một bài toán tồn tại suốt hơn một thế kỷ, được biết đến với tên gọi bài toán thứ sáu của Hilbert. 

Bài toán này từng khiến nhiều thế hệ nhà toán học và vật lý lý thuyết đau đầu, với trọng tâm là tìm ra mối liên hệ giữa chuyển động hỗn loạn của các hạt ở cấp độ vi mô và những quy luật có thể dự đoán được của dòng chảy chất lỏng.

Bước đột phá được công bố trên tạp chí khoa học danh tiếng Annals of Mathematics, góp phần giúp cộng sự của Mã Tiêu là Đặng Vũ (Deng Yu) giành Huy chương Fields năm 2026 – giải thưởng được xem là danh giá nhất trong lĩnh vực toán học. Thành tựu này cũng giúp Mã Tiêu có được vị trí giảng viên đáng mơ ước tại Đại học Michigan của Mỹ.

Thành công đó cho thấy Mã Tiêu đang trên con đường xây dựng sự nghiệp lâu dài ở lĩnh vực toán học. Thế nhưng, ở tuổi 28, anh lại quyết định thử sức với một lĩnh vực hoàn toàn mới: trí tuệ nhân tạo.

Mã Tiêu rời công việc tại Mỹ và trở về Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) ở thành phố Hợp Phì, nơi anh từng theo học.

Theo thông báo được USTC công bố cuối tuần qua, Mã Tiêu đảm nhận vị trí giáo sư kiêm nhiệm tại Viện Trí tuệ nhân tạo tổng quát mới thành lập và Viện Hình học và Vật lý của trường.

Quyết định trở về Trung Quốc đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của nhà toán học trẻ. Mã Tiêu lựa chọn nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), với niềm tin rằng các khám phá toán học trong tương lai có thể được thực hiện bằng những hệ thống tự động.

Năng khiếu toán học của Mã Tiêu bộc lộ từ rất sớm. Sinh ra tại thành phố Tân Hương, tỉnh Hà Nam, miền trung Trung Quốc, anh được cho là bắt đầu say mê toán học từ năm lớp 6 và tự học kiến thức giải tích ở trình độ đại học.

Khác với những thần đồng như Đặng Vũ lựa chọn con đường thi Olympic toán học, Mã Tiêu theo học Trường Thiếu niên Tài năng thuộc USTC vào năm 2014, khi mới 16 tuổi.

Được thành lập năm 1978, ngôi trường này mỗi năm chỉ tuyển khoảng 40 học sinh đặc biệt xuất sắc trên khắp Trung Quốc, dù các em chưa hoàn thành chương trình trung học phổ thông. Khoảng 90% học sinh sau đó tiếp tục học tập và nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu trong và ngoài nước.

Sau khi tốt nghiệp cử nhân tại USTC năm 2018, Mã Tiêu sang Mỹ theo học chương trình tiến sĩ tại Đại học Princeton. Đến năm 2022, anh bắt đầu nghiên cứu bài toán thứ sáu của Hilbert.

Trong quá trình này, Mã Tiêu hợp tác với Đặng Vũ, người hướng dẫn và cộng tác nghiên cứu với anh trong giai đoạn sau tiến sĩ.

Năm 2023, Mã Tiêu nhận bằng tiến sĩ toán học, sau đó tiếp tục nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Michigan và được bổ nhiệm làm trợ lý giáo sư nghiên cứu Donald J. Lewis.

Anh tiếp tục hợp tác với Đặng Vũ và đến năm 2024, nhóm nghiên cứu đạt được bước đột phá trong việc giải quyết bài toán thứ sáu của Hilbert. Kết quả nghiên cứu sau đó được tạp chí toán học hàng đầu thế giới Annals of Mathematics chấp nhận đăng tải.

“Nếu không có sự tham gia của Mã Tiêu, chúng tôi có lẽ đã phải đi đường vòng rất xa”, Đặng Vũ chia sẻ với báo Xinxiang Daily hồi tháng 7, sau khi giành Huy chương Fields.

Giờ đây, Mã Tiêu đang bước vào thử thách mới khi tập trung nghiên cứu AI tại USTC.

“Trong 2–3 năm tới, nhiều khả năng tôi sẽ chuyển trọng tâm nghiên cứu sang các tác nhân AI”, anh nói với trang DeepTech hồi tháng 7.

Không chỉ nghiên cứu AI, Mã Tiêu còn khuyến khích sinh viên làm quen với các công cụ công nghệ mới.

“Tôi hướng dẫn sinh viên dùng Codex, Claude Code cùng Git là những công cụ họ bắt buộc phải biết sử dụng. Nếu không biết dùng chúng, rất có thể bạn sẽ trở thành người ‘mù chữ' trong thời đại mới”, anh nhấn mạnh.

Theo SCMP