Vì sao lưu lượng tàu qua eo Hormuz khó phục hồi nhanh dù có lệnh ngừng bắn?

Vì sao lưu lượng tàu qua eo Hormuz khó phục hồi nhanh dù có lệnh ngừng bắn?

Thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đã làm dấy lên kỳ vọng rằng việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz có thể chấm dứt cú sốc nguồn cung năng lượng đang đe dọa nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia vận tải và hàng hải cho rằng lưu lượng qua tuyến huyết mạch năng lượng này sẽ chưa thể sớm trở lại bình thường.

Ngày 07/04, Tổng thống Donald Trump cho biết rằng thỏa thuận ngừng bắn phụ thuộc vào việc “mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn” eo biển Hormuz, nơi thường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu.

Ngày kế đó (08/04, Phó Tổng thống JD Vance cũng nhấn mạnh rằng lãnh đạo Iran đã đồng ý mở lại eo biển.

Tuy nhiên, Iran cho biết việc mở lại sẽ có điều kiện, phụ thuộc vào sự phối hợp với lực lượng vũ trang nước này cũng như các hạn chế kỹ thuật.

Thỏa thuận ngừng bắn mong manh vẫn chưa đủ để khôi phục niềm tin của các tàu chở dầu khi đi qua eo biển, đặc biệt khi có dấu hiệu thỏa thuận có thể đổ vỡ do Israel gia tăng các cuộc tấn công vào Lebanon.

Lưu lượng qua eo Hormuz vẫn chưa có sự phục hồi đáng kể, với chỉ 4 chuyến tàu được ghi nhận trogn ngày 08/04, theo S&P Global Market Intelligence.

“Các tàu dường như vẫn đang sử dụng tuyến đi thay thế ở phía tây đảo Larak”, tổ chức này cho biết.

Hơn 400 tàu chở dầu và hàng chục tàu chở LNG, LPG vẫn đang neo đậu bên ngoài Vịnh Ba Tư, chờ tín hiệu được phép đi qua, theo dữ liệu từ MarineTraffic.

Số liệu thực tế có thể cao hơn do nhiều tàu tắt thiết bị định vị để tránh bị nhắm mục tiêu, nhưng lưu lượng vẫn chỉ ở mức rất thấp so với trước chiến tranh.

Điều kiện vận chuyển, cơ chế thu phí và khung pháp lý cho việc đi qua vẫn chưa rõ ràng, khiến các chủ tàu do dự, theo công ty nghiên cứu hàng hải Windward.

“Chưa rõ Iran có duy trì quyền kiểm soát eo Hormuz trong quá trình đàm phán hay không, nhưng mọi dấu hiệu cho thấy nước này sẽ không từ bỏ đòn bẩy của mình trong giai đoạn hai tuần ngừng bắn”, Windward nhận định.

Công ty này cũng cho biết 48 giờ đầu tiên của lệnh ngừng bắn sẽ mang tính quyết định đối với việc các chủ tàu có sẵn sàng quay lại tuyến này hay không.

Eo biển vẫn gần như đóng cửa

“Việc trở lại trạng thái bình thường của ngành vẫn còn cách ít nhất vài tuần”, ông Nils Haupt, đại diện hãng vận tải Hapag-Lloyd, cho biết.

Ông cho biết công ty hiện vẫn “chưa sẵn sàng” nối lại hoạt động qua eo Hormuz dựa trên đánh giá rủi ro mới nhất.

“Vấn đề chưa thể xem là được giải quyết… cho đến khi toàn bộ tàu đã rời khỏi khu vực eo Hormuz, bởi hiện vẫn còn hàng trăm ngàn container tại các cảng ở Ấn Độ, Oman và Pakistan cần được vận chuyển vào Vịnh Ba Tư”.

“Việc khôi phục hoàn toàn lịch trình vận tải như trước chiến tranh có thể mất vài tuần, thậm chí vài tháng”, ông nói.

Trong khi đó, Maersk cho biết dù lệnh ngừng bắn có thể mở ra cơ hội nối lại hoạt động vận chuyển, nhưng vẫn chưa đủ để tạo ra sự chắc chắn cần thiết và hãng cần thêm thời gian để đánh giá các điều kiện liên quan.

Các chuyên gia cho rằng gián đoạn tại Biển Đỏ do lực lượng Houthi gây ra năm ngoái là minh chứng cho việc lưu lượng vận tải có thể phục hồi rất chậm ngay cả khi đã có thỏa thuận ngừng bắn.

“Ở Biển Đỏ, thỏa thuận ngừng bắn đã được ký từ tháng 1 năm ngoái nhưng lưu lượng vẫn chưa quay lại bình thường”, ông Nikos Petrakakos từ Tufton cho biết. “Chỉ cần còn tồn tại rủi ro bị tấn công là đủ, không nhất thiết phải có sự cố thực tế xảy ra”.

Một khác biệt quan trọng giữa Biển Đỏ và eo biển Hormuz nằm ở khả năng thay thế tuyến vận tải.

“Ở Biển Đỏ, tàu có thể chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, trong khi tại Hormuz, các lựa chọn thay thế rất hạn chế, chủ yếu là qua hệ thống đường ống”, Panagiotis Krontiras, Chuyên gia của Kpler nhận định.

Giá dầu WTI và dầu Brent đã giảm về khoảng 97 USD/thùng, so với gần 110 USD/thùng trước khi có lệnh ngừng bắn, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mức khoảng 70 USD/thùng trước chiến tranh.

Các chuyên gia dự báo giá dầu sẽ còn duy trì ở mức cao trong một thời gian, do gián đoạn nguồn cung chưa thể nhanh chóng được khắc phục.

“Các gián đoạn về nguồn cung dầu vật chất và logistics sẽ không thể biến mất chỉ sau một đêm”, bà Ray Sharma-Ong từ Aberdeen Investments cho biết, đồng thời lưu ý rằng chi phí vận chuyển, bảo hiểm rủi ro chiến tranh và nhu cầu tích trữ đang gia tăng.

“Đây không chỉ là vấn đề tài chính”, ông Petrakakos nói thêm, khi quyết định đi qua eo biển còn phụ thuộc vào thuyền trưởng.

“Hiện tại, phần lớn họ nghĩ rằng: ‘Dù tiền thưởng có cao đến đâu cũng không đáng để đánh đổi tính mạng’. Theo thời gian, điều này có thể thay đổi”.

Vương Đông

FILI

– 16:36 09/04/2026