Từ thế hệ đầu tiên đến bất ngờ với những doanh nhân về từ Đông Âu, chuyên gia Phạm Chi Lan nói gì về ông Phạm Nhật Vượng và tỷ phú ‘ẩn mình’ với những kỷ lục thế giới?

Vậy bà nghĩ gì về việc không ít doanh nghiệp tư nhân lớn, tăng trưởng và phát triển rất nhanh nhờ bất động sản như Vingroup?

Tôi từng băn khoăn rất nhiều khi thấy một số tập đoàn tư nhân lớn của Việt Nam nổi lên chủ yếu dựa vào bất động sản chứ không phải công nghiệp hay công nghệ. Nhưng khi ngẫm nghĩ lại quá trình phát triển của họ, tôi nhận ra một thực tế nghiệt ngã: Vào thời điểm họ bắt đầu, làm gì có cơ hội nào cho tư nhân làm công nghiệp hay công nghệ ở nước ta!

Lúc bấy giờ, các ngành công nghiệp và dịch vụ lớn, có giá trị thương mại cao, đều nằm trong tay DNNN hoặc bị khối FDI chiếm lĩnh. Các bộ ngành, chính quyền các địa phương thì ủng hộ hai khối này và có cái nhìn khá nghi ngại, kỳ thị với tư nhân. Quyền kinh doanh – một thứ quyền rất cơ bản của công dân – hoàn toàn do Nhà nước ban phát, mà nhiều cơ quan Nhà nước lúc đó không hề muốn trao quyền tham gia những lĩnh vực ấy cho tư nhân.

Vậy tại sao họ lại làm được bất động sản? Thực tế là khối ngoại không mặn mà vì cơ chế đất đai của ta lúc đó thường chỉ cho DN quyền sử dụng 30-50 năm, mà vẫn có thể bị nhà nước thu hồi “vì lợi ích quốc gia” khá mơ hồ, còn thủ tục thì quá rườm rà, phức tạp. Khi trao đổi với tôi, một số nhà đầu tư nước ngoài cho biết, với cơ chế đó thì không bõ công sức, chi phí và rủi ro để xin và làm dự án.

Còn các DNNN thì cũng chẳng thiết tha, vì họ rất dễ xin đất và đang có quá nhiều mảng khác ngon ăn hơn. Nhìn vào những khu đô thị đầu tiên sau Đổi mới ở Hà Nội như Trung Hòa – Nhân Chính do DNNN làm, chúng ta thấy ngay sự hạn chế: dù được tiếp cận đất dễ dàng với nhiều ưu đãi lớn, họ không thực hiện đúng cam kết về mật độ xây dựng, hạ tầng, trường học, y tế, mà chỉ tập trung xây nhà để bán, với chất lượng xây dựng và dịch vụ không cao mà giá bán không hề rẻ.

Chính cái ngách hẹp mà cả khối ngoại lẫn DNNN bỏ ngỏ hoặc làm không tốt trong khi nhu cầu nhà ở của dân cư đô thị ở nước ta rất lớn đã trở thành cơ hội cho những người như ông Vượng hay ông Lam (Lê Viết Lam, người sáng lập Sun Group) khi từ Liên Xô cũ trở về. Họ đi vào con đường bất động sản để tích lũy vốn ban đầu, vì đó là cửa duy nhất để họ gây dựng cơ đồ và lớn mạnh.

Nhưng điều quan trọng là gì? Như kinh nghiệm từ các Chaebol Hàn Quốc hay các tập đoàn ở Singapore, Malaysia, bất động sản chỉ là bước đệm để tích tụ tư bản. Khi đã có tiềm lực tài chính đủ mạnh, khát vọng lớn hơn của họ mới lộ diện.

Bước ngoặt chuyển sang làm VinFast là một minh chứng về khát vọng đó của Vingroup. Sau khi đã đầu tư xây dựng hàng loạt dẫy nhà cao tầng cho đối tượng trung lưu, họ đã làm thêm những cái khác. Vinschool, VinMec, VinMart, VinEco… có thể coi là chuỗi Vin tiếp theo để cho các khu đô thị mới của Vin hoàn hảo, dịch vụ thuận tiện và đa dạng hơn, cạnh tranh hơn, tạo nên mô hình khu đô thị hoàn chỉnh ở Hà Nội, với đẳng cấp khác hẳn các khu chung cư thời trước.

Nhưng không dừng ở đó, ông Vượng đã quyết định dùng nguồn vốn tích lũy được từ bất động sản để làm một cái gì đó thực sự, tạo dựng danh tiếng cho người Việt trên bản đồ công nghiệp thế giới. Và ông làm VinFast. Đó là con đường vươn lên với khát vọng lớn của bản thân ông cùng tinh thần dân tộc mà chúng ta cần nhìn nhận một cách công bằng.