Trung Quốc siết xuất khẩu nhiên liệu và phân bón, rủi ro thiếu nguồn cung gia tăng

Trung Quốc siết xuất khẩu nhiên liệu và phân bón, rủi ro thiếu nguồn cung gia tăng

Trung Quốc đang hạn chế xuất khẩu nhiên liệu hàng không, dầu diesel và phân bón, làm dấy lên lo ngại tại một số nền kinh tế lớn ở châu Á rằng nguồn cung có thể bị thiếu hụt do chiến sự Trung Đông.

Trong những ngày gần đây, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) – cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu của Trung Quốc – yêu cầu các nhà xuất khẩu phân bón tạm dừng xuất khẩu một số dòng sản phẩm, theo các nguồn tin trong ngành, nhà ngoại giao và giới phân tích.

Động thái này diễn ra sau khi NDRC trước đó chỉ đạo các nhà máy lọc dầu lớn do nhà nước hậu thuẫn ngừng xuất khẩu nhiên liệu hàng không, diesel và dầu hỏa ra nước ngoài.

Theo dữ liệu từ Trung tâm Thương mại Quốc tế, Trung Quốc là nhà xuất khẩu phân bón lớn thứ hai thế giới sau Nga và là nhà xuất khẩu nhiên liệu hàng không lớn thứ sáu. Các nhà phân tích cho rằng nước này đang tìm cách bảo toàn nguồn dự trữ năng lượng và lương thực, đồng thời bảo vệ thị trường nội địa.

Hiện chưa có thông báo chính thức từ Bắc Kinh về việc áp đặt kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng cung cấp cho các quốc gia như Australia, Việt Nam và Ấn Độ.

Một nhân viên tại một công ty sản xuất phân bón ở tỉnh Sơn Đông cho biết doanh nghiệp của họ đã được yêu cầu ngừng xuất khẩu sang Ấn Độ, nhưng vẫn được phép duy trì một số lô hàng sang Đông Nam Á. Các nhà phân tích và nhà ngoại giao cũng xác nhận việc mở rộng kiểm soát xuất khẩu.

Các nhân viên tại nhà máy phân bón ở Sơn Đông

Dai Jiaquan, nhà kinh tế trưởng tại CNPC ETRI – viện nghiên cứu nội bộ của tập đoàn dầu khí quốc gia – cho biết xuất khẩu nhiên liệu hàng không “đã tạm dừng”, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Dù chưa có công bố chính thức, Even Pay, Giám đốc tại công ty tư vấn chiến lược Trivium China, nhận định: “Chúng ta có thể khá chắc chắn” rằng Bắc Kinh sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm soát xuất khẩu phân bón.

“Sẽ có một nỗ lực tổng lực nhằm giữ lại mọi nguồn phân bón trong nước lâu nhất có thể để đảm bảo nông dân nội địa có đủ nguồn cung, trước khi xem xét xuất khẩu”, bà nói.

Trung Quốc từng sử dụng kiểm soát xuất khẩu như công cụ phản ứng trong căng thẳng thương mại với Mỹ, chẳng hạn với khoáng sản quan trọng và đất hiếm. Tuy nhiên, khác với các biện pháp trước đây, lần này không có thông báo chính thức, cho thấy mức độ khẩn cấp trong hành động của NDRC.

Hu Min Min, Chuyên gia tại S&P Global Energy, cho rằng khả năng cấp ngoại lệ cho xuất khẩu xăng, diesel và nhiên liệu hàng không là “khó xảy ra”, trừ khi lưu thông qua eo biển Hormuz được khôi phục đáng kể.

Ngay cả khi đó, các nhà phân tích cho rằng chưa rõ Trung Quốc sẽ mất bao lâu để đưa chính sách xuất khẩu trở lại bình thường. “Các nhà máy lọc dầu có thể sẽ ưu tiên bổ sung tồn kho và đảm bảo nguồn cung nội địa hơn là đẩy mạnh xuất khẩu nhanh chóng”, Hu nhận định.

Theo Trivium, kể từ đại dịch Covid-19, các lệnh hạn chế xuất khẩu phân bón tạm thời của Trung Quốc đã trở nên phổ biến hơn, chủ yếu nhằm đảm bảo giá thấp và nguồn cung cho nông dân trong nước. Lần này, nguyên nhân chính là việc eo biển Hormuz bị gián đoạn, khiến Trung Quốc khó tiếp cận các nguyên liệu đầu vào quan trọng như lưu huỳnh.

Trung Quốc là nhà cung cấp phân bón lớn cho Ấn Độ, chiếm khoảng 10% tổng lượng nhập khẩu của nước này.

Tại Philippines, giới chức cho biết Trung Quốc đã trấn an rằng sẽ không hạn chế xuất khẩu phân bón sang nước này, nhưng Manila vẫn đang tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Ấn Độ, Nga và Belarus.

Australia cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trầm trọng hơn do các biện pháp của Trung Quốc. Quốc gia này phụ thuộc vào Trung Quốc khoảng 1/3 nguồn cung nhiên liệu hàng không và là một trong những nước nhập khẩu diesel lớn từ Trung Quốc.

Chính phủ Australia cảnh báo nguy cơ lạm phát tăng mạnh có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời đã triệu tập cuộc họp nội các khẩn cấp để ứng phó. Một số công ty khai khoáng nhỏ đã bắt đầu cắt giảm hoạt động thăm dò do chi phí vận chuyển lao động tăng cao.

Rob Walker, CEO Hiệp hội Hàng không Khu vực Australia, cho biết đã xuất hiện dấu hiệu gián đoạn nguồn cung tại các sân bay vùng xa do xe tải không thể vận chuyển nhiên liệu kịp thời.

Theo Ye Lin, Chuyên gia thị trường dầu tại Rystad Energy, nếu tình trạng thiếu hụt tài nguyên bắt đầu gây tổn hại đến các đối tác thương mại lớn, Bắc Kinh có thể xem xét nới lỏng kiểm soát xuất khẩu đối với một số nước.

“Khi các quốc gia khác gặp khó khăn, Trung Quốc có thể trở thành ‘phao cứu sinh’”, bà nói.

Vũ Hạo

FILI

– 19:00 20/03/2026