Trục Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép là xương sống của siêu đô thị kinh tế

Ngày 27-1, Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Sở Công Thương TPHCM, Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM và Ban quản lý các Khu chế xuất – Khu công nghiệp TP HCM (Hepza) tổ chức hội thảo chuyên đề “Kết nối vùng – Động lực phát triển khu thương mại tự do TP HCM”.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Xuân Toàn, Phó Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ, nhận định khu thương mại tự do (FTZ) tại TPHCM là mô hình phát triển mới, mang trọng trách thúc đẩy tăng trưởng cho TPHCM và các địa phương lân cận trong giai đoạn tới. Theo ông, TPHCM đang đứng trước hai thời cơ lớn để phát triển khu thương mại tự do.

Thứ nhất là không gian phát triển mới rộng lớn, với khả năng kết nối liên vùng hiệu quả sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, cùng sự hỗ trợ của hệ thống hạ tầng giao thông đang và sẽ hình thành như cao tốc, đường vành đai, đường sắt. Thứ hai là trục Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép, được xem là “xương sống” hạ tầng, giữ vai trò then chốt trong vận hành mô hình FTZ thế hệ mới.

Trong khi đó, Hepza cho biết FTZ Cái Mép Hạ được quy hoạch tại phường Tân Phước và phường Tân Hải, với tổng diện tích khoảng 3.808,6ha. FTZ này gắn với cụm cảng biển Cái Mép Hạ, được định hướng phát triển theo mô hình phức hợp “cảng biển – logistics – công nghiệp – đô thị dịch vụ”.

Theo Hepza, FTZ Cái Mép Hạ được xác định là mô hình tiên phong, thí điểm các thể chế vượt trội và môi trường đầu tư, thương mại tự do theo chuẩn mực quốc tế. Đây sẽ là động lực tăng trưởng mới, tạo nền tảng để TPHCM phát triển trở thành trung tâm kinh tế biển của khu vực Đông Nam Á, đồng thời mở ra không gian phát triển nhanh, bền vững và hội nhập cho vùng Đông Nam Bộ và cả nước.

Ông Vũ Chí Kiên, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, cho rằng trong cấu trúc không gian kinh tế mới, Cái Mép Hạ giữ vị thế cửa ngõ hàng hải chiến lược. Việc hình thành FTZ Cái Mép Hạ thể hiện tư duy đổi mới, đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt vùng Đông Nam Bộ vươn ra thị trường quốc tế.

Theo ông Kiên, sự kết nối giữa TPHCM với Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu không chỉ là sự thay đổi địa giới hành chính, mà là quá trình hình thành một “siêu vùng” đô thị – công nghiệp – logistics. Trong đó, cần xây dựng trục liên kết giữa FTZ Cái Mép Hạ và FTZ Đồng Nai để tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, thay vì phát triển riêng lẻ.

Với lợi thế về năng lực sản xuất, TPHCM có thể dẫn dòng vốn và hàng hóa vào FTZ Cái Mép Hạ để thực hiện các công đoạn chế biến sâu, phân loại và gia tăng giá trị trước khi xuất khẩu. Thành phố cũng xác định phân vai rõ rệt: Cái Mép Hạ đóng vai trò “tiền phương” hàng hải, tập trung trung chuyển quốc tế và logistics khối lượng lớn; trong khi Đồng Nai là “hậu phương”, ưu tiên logistics hàng không với sân bay Long Thành, hàng hóa giá trị cao và sản xuất công nghệ cao.

Theo ông Vũ Chí Kiên, điểm nhấn quan trọng là xây dựng FTZ thế hệ mới. FTZ Cái Mép Hạ cần trở thành cửa ngõ hàng hải trực tiếp của TP HCM và là nơi đặt nền móng đầu tiên cho mô hình FTZ mới. Điều này đòi hỏi các đột phá về chính sách, trong đó có cơ chế “luồng xanh logistics liên FTZ”, cho phép hàng hóa di chuyển giữa các khu vực như Cái Mép Hạ và Long Thành bằng thủ tục liên thông, quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu số. Đồng thời, cần thống nhất định hướng phát triển ở cấp vùng để tránh tình trạng manh mún, trùng lắp.