Tín dụng xanh tăng 20% mỗi năm, vì sao doanh nghiệp vẫn “khát” vốn chuyển đổi?

Tín dụng xanh đang trở thành một trong những công cụ tài chính quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng của dòng vốn xanh vẫn còn nhiều điểm nghẽn khiến cả doanh nghiệp và ngân hàng gặp khó trong quá trình tiếp cận và triển khai.

Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý chia sẻ tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao Động phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 23/6.

Chia sẻ tại Hội thảo, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, hiện có 82 tổ chức tín dụng triển khai cho vay xanh với tổng dư nợ đạt hơn 828.000 tỷ đồng , tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Giai đoạn 2017-2025, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm.

Dư nợ tín dụng xanh hiện tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông, lâm, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học với tỷ trọng trên 32%; tiếp đến là năng lượng xanh, chiếm hơn 30%. Bên cạnh đó, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng , tương đương hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Dù quy mô tín dụng xanh liên tục tăng trưởng, bà Hà Thu Giang cho rằng vẫn còn nhiều rào cản khiến dòng vốn này chưa thực sự đến được với khu vực doanh nghiệp. Theo đó, khoảng 30-33% dư nợ tín dụng xanh đang tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, trong khi khoảng 40% được phân bổ cho năng lượng tái tạo và năng lượng sạch. Đây đều là các lĩnh vực có dự án quy mô lớn, mục tiêu đầu tư rõ ràng, tài sản bảo đảm và dòng tiền tương đối dễ xác định, thuận lợi cho công tác thẩm định của ngân hàng.

Ngược lại, nhu cầu chuyển đổi xanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa thường là các khoản đầu tư quy mô nhỏ, phân tán và khó chuẩn hóa hơn. Sự lệch pha giữa mô hình tín dụng xanh hiện nay với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp khiến khả năng tiếp cận vốn vẫn còn hạn chế.

Ngoài ra, hệ thống tiêu chí xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn cũng như các chuẩn mực ESG hiện vẫn chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho cả ngân hàng và doanh nghiệp trong quá trình thẩm định, đánh giá và tiếp cận vốn.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định tín dụng xanh hiện vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Theo ông Quang, một trong những khó khăn lớn hiện nay là nhận thức và cách hiểu về tín dụng xanh, tài chính xanh, đầu tư xanh, dự án xanh và phân loại xanh vẫn chưa thực sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có đầy đủ thông tin, năng lực kỹ thuật và nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu liên quan đến dự án xanh hoặc các tiêu chuẩn ESG.

Bên cạnh đó, khung pháp lý liên quan đến tín dụng xanh hiện vẫn phân tán ở nhiều văn bản thuộc các lĩnh vực môi trường, tài chính, ngân hàng và đầu tư. Mặc dù danh mục phân loại xanh đã được ban hành nhưng vẫn cần thêm thời gian để được triển khai đồng bộ và thống nhất trong thực tế.

Một vấn đề khác cũng được cả cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng đề cập là sự thiếu hụt dữ liệu phục vụ hoạt động tín dụng xanh.

Theo ông Nguyễn Hồng Quang, việc đánh giá một dự án xanh không chỉ dựa trên khả năng trả nợ mà còn phải xác định được mức độ giảm phát thải khí nhà kính, hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cũng như các lợi ích môi trường khác mà dự án mang lại.

Tuy nhiên, việc thiếu các bộ chỉ số đo lường, cơ sở dữ liệu chuẩn hóa và cơ chế chia sẻ thông tin đang làm gia tăng chi phí thẩm định, giám sát và quản lý rủi ro đối với các tổ chức tín dụng.

TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cho rằng để doanh nghiệp có thể tiếp cận hiệu quả nguồn vốn xanh, cần có các giải pháp đồng bộ hơn thay vì chỉ trông chờ vào nỗ lực của các tổ chức tín dụng.

Theo ông Minh, chuyển đổi xanh là nhiệm vụ của toàn bộ nền kinh tế, đòi hỏi một hệ thống chính sách thống nhất cùng sự tham gia tích cực của khu vực tư nhân. Doanh nghiệp chỉ thực sự chuyển đổi khi nhìn thấy cơ hội từ thị trường, khi sản phẩm xanh có sức cạnh tranh và được người tiêu dùng đón nhận.

Để thúc đẩy quá trình này, Nhà nước có thể hỗ trợ thông qua chính sách mua sắm công ưu tiên sản phẩm xanh và phát triển thị trường tín chỉ carbon nhằm tạo thêm nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp.

Tuy vậy, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với những khó khăn về vốn, công nghệ và nhân lực. Đặc biệt, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa còn gặp vướng mắc trong việc đáp ứng các yêu cầu liên quan đến dữ liệu, quy trình, tiêu chuẩn môi trường và quản trị để tiếp cận tín dụng xanh.

Dù tín dụng xanh đang duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực, quy mô hiện mới chiếm khoảng 4,2-4,5% tổng dư nợ của nền kinh tế. Vì vậy, theo TS. Bùi Thanh Minh, cần tập trung đưa các chính sách vào thực tiễn, đồng thời xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi xanh gắn với tài chính xanh, chuyển đổi số, dữ liệu môi trường, công nghệ và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp.