Thế khó của các doanh nghiệp xuất khẩu Đông Nam Á giữa “vùng xám” thuế quan

Thế khó của các doanh nghiệp xuất khẩu Đông Nam Á giữa “vùng xám” thuế quan

Các công ty xuất khẩu đang tìm cách giảm rủi ro trong khi chờ Mỹ làm rõ về mặt pháp lý.

Các nhà xuất khẩu Đông Nam Á cho biết họ vẫn chưa rõ nên điều chỉnh chuỗi cung ứng, chiến lược giá hay lịch giao hàng như thế nào sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ thuế đối ứng của Tổng thống Donald Trump. Điều này đang gia tăng sự bất ổn và biến động trong thương mại toàn cầu.

Các doanh nghiệp trong khu vực cho biết họ đang hoạt động trong “vùng xám” về chính sách thương mại, khi “rất ít điều diễn ra đúng kế hoạch”, cả trong giao dịch với khách hàng Mỹ lẫn tác động từ phán quyết đối với các đối thủ, đặc biệt là Trung Quốc.

“Hiện đang có sự biến động pháp lý khiến việc xây dựng kế hoạch kinh doanh ổn định trở nên khó khăn”, bà Shinta Kamdani, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Indonesia (Apindo), nói với Nikkei Asia.

Một container được xếp lên tàu chở hàng tại cảng Hải Phòng, Việt Nam. Các nhà xuất khẩu ASEAN cho biết họ đang chật vật ứng phó với hệ quả từ quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ các mức thuế “đối ứng” của Tổng thống Donald Trump. © Reuters

Khắp Đông Nam Á, các doanh nghiệp đang lo lắng về việc các thỏa thuận hiện tại sẽ kéo dài bao lâu, điều gì sẽ xảy ra tiếp theo và cơ quan hải quan Mỹ sẽ diễn giải những quy định thay đổi trong giai đoạn chuyển tiếp ra sao.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, Tổng thống Trump đã áp thuế đồng loạt 10% theo một đạo luật cho phép ông thực hiện trong 150 ngày và cho biết sẽ nâng mức thuế lên 15%. Mức thuế mới thấp hơn đối với tất cả các nước ASEAN ngoại trừ Singapore và Đông Timor, vốn trước đó đã chịu thuế 10%.

“Sự bất ổn xung quanh cuộc chiến thương mại mới nhất này vẫn chưa có hồi kết”, ông Poj Aramwattananont, Chủ tịch Phòng Thương mại Thái Lan, nhận định.

Mức thuế đối ứng của các quốc gia châu Á trước khi có phán quyết của Tòa án Mỹ

Đơn vị tính: %

Tình thế nghịch lý của khu vực

Ông Roland Rajah, Kinh tế trưởng tại Viện Lowy (Sydney), cho rằng một nghịch lý đang tồn tại ở khu vực này. Trong khi việc dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc có thể mang lại lợi ích cho Đông Nam Á, thì những nước đã ký thỏa thuận song phương với Mỹ như Campuchia, Malaysia và Indonesia lại đối mặt với sự bất định lớn.

“Điều làm tình hình phức tạp hơn là Trung Quốc có thể là một trong những bên hưởng lợi trực tiếp nhiều nhất từ phán quyết của tòa”, ông Rajah viết.

Ông Abdul Sobur, Tổng thư ký Hiệp hội Nội thất và Thủ công Indonesia, cho biết cách tiếp cận của nhiều doanh nghiệp là “tiếp tục xuất khẩu nhưng giảm rủi ro”.

Khác với thời điểm trước khi thuế đối ứng có hiệu lực năm ngoái, việc đẩy nhanh giao hàng sang Mỹ (front-loading) hiện chỉ được thực hiện có chọn lọc. “Những đơn hàng vẫn đang trong giai đoạn dự báo hoặc có biên lợi nhuận rất mỏng và nhạy cảm với thuế sẽ được hoãn lại cho đến khi hoàn tất thỏa thuận chia sẻ chi phí với bên mua”, ông nói.

Ông Sergio Ortiz-Luis, Chủ tịch Liên đoàn Xuất khẩu Philippines, cho biết: “Chúng tôi thậm chí không thể đẩy nhanh giao hàng vì không chắc Mỹ có chấp nhận những lô hàng đó hay không”.

Một nữ công nhân thu hoạch quả cọ dầu tại một đồn điền ở Bắc Sumatra, Indonesia. Các nhà xuất khẩu mặt hàng này cho biết sẽ “khó khăn” để gia tăng xuất khẩu sang Mỹ trong bối cảnh hiện nay.

Các nhà xuất khẩu dầu cọ Indonesia cũng tỏ ra thận trọng. Indonesia đã đạt được miễn trừ thuế cho mặt hàng chủ lực này trong thỏa thuận ký với Washington ngay trước phán quyết của tòa. Tuy nhiên, ông Eddy Martono, Chủ tịch Hiệp hội Dầu cọ Indonesia, cho rằng “việc tăng xuất khẩu sẽ khó khăn hơn”.

Tại Malaysia, các nhà sản xuất sản phẩm điện – điện tử đang chọn lọc đẩy nhanh giao hàng khi có thể nhưng tránh tăng tồn kho quá mức. Tuy nhiên, họ hạn chế bình luận công khai do ngành này nhạy cảm với các biện pháp an ninh quốc gia của Mỹ.

MSSB Research cảnh báo nếu chính quyền Mỹ chuyển sang các biện pháp nhắm mục tiêu cụ thể hơn, ngành bán dẫn và điện tử tiên tiến có thể đối mặt với những rủi ro mới.

Tại Singapore, nơi thương mại đóng vai trò then chốt, các nhà sản xuất có cách nhìn mang tính cấu trúc hơn.

Liên đoàn Sản xuất Singapore, đại diện hơn 5,000 doanh nghiệp, cho rằng điều kiện hiện tại chưa phù hợp cho các kế hoạch đầu tư dài hạn tại Mỹ.

“Dù một số người kỳ vọng được hoàn thuế sau phán quyết của Tòa án Tối cao, các khoản này do nhà nhập khẩu Mỹ chi trả, khiến doanh nghiệp Singapore khó thu hồi chi phí”, ông Lennon Tan, Chủ tịch liên đoàn, cho biết.

Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp cho rằng nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á có thể tiếp tục hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc.

Ông Don Lam, CEO VinaCapital, nhận định xu hướng này sẽ tăng tốc khi chính quyền Trump phải tập trung nỗ lực thuế quan vào Trung Quốc.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa hoàn tất thỏa thuận thương mại với Mỹ, khiến mức thuế áp dụng cho từng mặt hàng vẫn chưa rõ ràng.

Ông Lam cho rằng các doanh nghiệp may mặc, thủy sản và vận tải biển sẽ hưởng lợi trong môi trường thuế nới lỏng hơn. “Chừng nào thuế với hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ không cao hơn đối thủ quá 10 điểm phần trăm, các lợi thế như chi phí thấp và lực lượng lao động chất lượng cao vẫn giúp Việt Nam duy trì sức cạnh tranh”, ông nói.

Đa dạng hóa thị trường để giảm rủi ro

Thay vì chờ đợi sự rõ ràng, nhiều công ty đang đẩy nhanh nỗ lực đa dạng hóa thị trường để giảm sự phụ thuộc vào một điểm đến xuất khẩu lớn.

“Các doanh nghiệp đang tăng tốc giảm thiểu rủi ro từ cú sốc thị trường đơn lẻ và nâng cao khả năng chống chịu trước những thay đổi chính sách đột ngột”, bà Shafiqah Abdul Samat, Cố vấn thương mại và hải quan tại KPMG Singapore, nhận định.

Tại Campuchia, nhóm giám sát ngành Better Factories cho biết các thương hiệu Mỹ đã yêu cầu nhà sản xuất giảm giá. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cảnh báo chế độ thuế mới sẽ gây tác động vĩ mô đến nền kinh tế Campuchia.

Ông Gene Fang, Giám đốc điều hành cấp cao tại Moody's Ratings, cho rằng sự bất định sẽ tiếp tục là chủ đề chính trong khu vực.

“Có kịch bản chính quyền Mỹ sẽ tìm cách đưa thuế quay về mức cuối năm 2025. Cũng có khả năng mức 15% sẽ được duy trì”, ông nói.

Vũ Hạo

FILI

– 15:57 27/02/2026