Quản lý rủi ro: Bài học từ 2025 và hướng đến 2026

Quản lý rủi ro: Bài học từ 2025 và hướng đến 2026

Năm 2025 khép lại với minh chứng rõ nét: sự bất định chính là rủi ro lớn nhất đối với mọi nền kinh tế. Sang năm 2026, bài học cốt lõi dành cho các doanh nghiệp không còn nằm ở việc dự báo chính xác tương lai, mà là cách xây dựng khả năng chống chịu, hệ thống quản trị linh hoạt và tư duy phản biện sắc bén.

Ông Douglas Matheson – Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ, HSBC Việt Nam

Theo ông Douglas Matheson – Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ, HSBC Việt Nam, năm 2025, ông đã chia sẻ về 3 vấn đề cần lưu tâm trong lĩnh vực quản lý rủi ro. Đó là rủi ro đối tác trong một thế giới bất ổn, tác động của biến động tỷ giá và tầm quan trọng của quản trị và văn hóa doanh nghiệp.

Có thể thấy 2025 là năm mà sự bất ổn đã trở thành rủi ro lớn nhất. Mặc dù các kịch bản chi tiết nhắc tới có thể không diễn ra đúng như kỳ vọng nhưng xu hướng nói chung vẫn chính xác.

Biến động tỷ giá xuất hiện trở lại trong năm 2025. Những giai đoạn USD tăng giá so với VND đã ảnh hưởng đến chi phí nhập khẩu và dự báo dòng tiền trong khi biến động của các đồng tiền trong khu vực khiến việc hoạch định hoạt động xuyên biên giới trở nên phức tạp hơn. Đồng thời, sự bất định ngày càng gia tăng khiến giá vàng và bạc tăng lên, càng phản ánh sự thay đổi nhanh chóng của tâm lý thị trường và mức độ dễ bị ảnh hưởng khi không có biện pháp phòng vệ rủi ro.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, bất ổn về thuế quan trở thành thách thức cụ thể của môi trường kinh doanh. Nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng ấn tượng 8% trong năm 2025 nhưng đây là thành quả không hề dễ dàng. Những thay đổi về chính sách thường đi kèm với sự thiếu rõ ràng về khung thời gian và kết quả khiến doanh nghiệp khó hoạch định giá, nhu cầu và chuỗi cung ứng tự tin. Trong nhiều trường hợp, bản thân sự bất định có khả năng gây gián đoạn không kém bất kỳ phán quyết thuế quan cuối cùng nào. Điều đó càng nhấn mạnh sự khó lường của chính sách có thể trở thành rủi ro hữu hình ngay cả trước khi các biện pháp cụ thể được triển khai.

Bài học cốt lõi từ năm 2025 không phải là về dự báo mà là sự chuẩn bị: làm thế nào các tổ chức xác định rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị hiệu quả và kiểm tra các giả định. Điều này trở nên đặc biệt quan trọng khi cần đưa ra quyết định nhanh chóng trong bối cảnh không có đủ dữ kiện hoặc thông tin liên tục thay đổi.

Mở rộng lăng kính

Để tránh rủi ro “tư duy nhóm” và sự tự mãn từ những thành công trong quá khứ, góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia đầu ngành là bộ lọc kiểm chứng thực tế tốt nhất.

Ông Douglas Matheson cho rằng sức mạnh của “Hội đồng quản trị cá nhân” sở hữu một danh sách kiểm tra (checklist) hay khung quản trị chuẩn mực là chưa đủ. Các tổ chức cần thiết lập một “hội đồng quản trị cá nhân” – việc chủ động tìm kiếm các ý kiến phản biện từ những chuyên gia độc lập, người cùng ngành hoặc cố vấn bên ngoài. Những góc nhìn đa dạng về chuyên môn và trải nghiệm này sẽ phá vỡ các “điểm mù”, giúp đánh giá lại toàn diện các rủi ro mà hệ thống máy móc có thể bỏ sót.

Ông Tống Trần Hiếu – Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp, Vietcombank cảnh báo thận trọng với “hộp đen” AI và an ninh mạng. Sự bùng nổ của chuyển đổi số mang theo rủi ro song hành.

Tội phạm mạng ngày càng tinh vi. Việc thiết lập hạ tầng bảo mật nhiều lớp và kịch bản ứng phó sự cố (luôn có thể truy cập offline) là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ tài chính và danh tiếng thương hiệu.

Dù AI (như chatbot) giúp tối ưu hóa vận hành, việc giao phó các quyết định trọng yếu cho AI là cực kỳ rủi ro do tính chất “khó giải trình thuật toán” của các mô hình này. Cần đề phòng lỗi dữ liệu và thiên kiến, đồng thời duy trì sự kiểm soát của con người ở những chốt chặn quan trọng.

Ông Trần Phương – Phó Tổng Giám đốc BIDV cho rằng hệ thống cảnh báo sớm phải gắn liền với hành động. Cảnh báo sớm rủi ro tín dụng sẽ vô nghĩa nếu phản ứng chậm trễ. Hệ thống cần được thiết lập sẵn các “ngưỡng can thiệp tự động” (ví dụ điều chỉnh ngay hạn mức rủi ro đối tác) và Ban điều hành phải phân quyền rõ ràng để xử lý tức thì.

Các tỷ lệ trọng yếu theo Basel III như LCR hay NSFR không nên chỉ được xem là chỉ tiêu đối phó với cơ quan quản lý. Nhìn nhận sâu hơn vào cấu trúc tăng trưởng và mối tương quan giữa các rủi ro mới là chìa khóa để đảm bảo khả năng chống chịu dài hạn, thay vì chạy theo tối đa hóa lợi nhuận kế toán ngắn hạn.

Khuyến nghị trọng tâm cho chặng đường 2026

Dựa trên sự tổng hòa của các hệ thống quản trị và năng lực chuyên môn, các tổ chức cần tập trung vào 3 trụ cột:

Thứ nhất, duy trì sự tò mò và mở rộng lăng kính quan sát. Đừng chỉ quẩn quanh dập những “đám cháy” trước mắt. Những sự gián đoạn nguy hiểm nhất thường đến từ những thay đổi cấu trúc ít được chú ý, chẳng hạn như sự dịch chuyển chuỗi cung ứng do địa chính trị.

Thứ hai, ưu tiên tốc độ thực thi và tính kết nối. Rủi ro mang tính hệ thống, do đó việc quản trị không thể bị cô lập. Sự minh bạch trong báo cáo, hợp tác liên phòng ban và tốc độ ra quyết định đóng vai trò quyết định khả năng sinh tồn.

Thứ ba, khuyến khích văn hóa “Tư duy phản biện”. Bộ phận Quản lý rủi ro không nên bị xem là nơi “chuyên nói Không” cản trở kinh doanh. Ngược lại, việc đặt câu hỏi, liên tục thử thách các giả định và tiếp thu góc nhìn từ bộ phận tiền sảnh (front-office) sẽ tạo ra một văn hóa quản trị rủi ro vững mạnh, hỗ trợ tăng trưởng bền vững.

Nhìn chung, năm 2026 không dành cho những tổ chức chỉ biết phòng thủ trước sự bất định. Người chiến thắng sẽ là những doanh nghiệp biết dùng tầm nhìn, sự linh hoạt và văn hóa phản biện để tự tin điều hướng và vượt lên trên sóng gió.

Hàn Đông

FILI

– 11:43 16/03/2026