Ông Trump dựng lại “bức tường thuế quan”

Ông Trump dựng lại “bức tường thuế quan”

Với những ai từng cho rằng chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã sụp đổ sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 tuyên bố các mức thuế “Ngày Giải phóng” là bất hợp pháp, họ có lẽ đã quá lạc quan.

Tổng thống Mỹ Donald Trump

Việc Nhà Trắng tuần trước công bố các mức thuế mới từ 10-12.5% đối với 60 đối tác thương mại cho thấy ông Trump không từ bỏ chiến lược thuế quan, mà đang đưa nó sang một giai đoạn mới: Xây dựng lại “bức tường thuế quan” trên nền tảng pháp lý vững chắc hơn.

Các mức thuế mới đã khôi phục lớp thuế cơ bản (baseline tariffs), và nhiều biện pháp khác được cho là sẽ tiếp tục được triển khai.

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế với lý do thâm hụt thương mại là một “tình trạng khẩn cấp quốc gia”, các biện pháp thay thế tạm thời của Nhà Trắng đã hết hiệu lực vào tuần trước.

Để duy trì chiến lược thuế quan, chính quyền Trump chuyển sang sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, với lập luận rằng 60 quốc gia, gồm EU, Anh, Mexico và Nhật Bản, chưa có các quy định đủ nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn lao động cưỡng bức.

Nhà Trắng cho biết kết luận này dựa trên cuộc điều tra kéo dài 4 tháng.

Tuy nhiên, nhiều đồng minh của Mỹ bác bỏ lập luận trên, cho rằng cáo buộc các thị trường của họ dung túng lao động cưỡng bức là thiếu căn cứ.

Điều 301 cũng được sử dụng trước đó để áp thuế 25% lên một số mặt hàng nhập khẩu từ Brazil, với cáo buộc nước này có các hành vi thương mại không công bằng trong nhiều lĩnh vực như thanh toán điện tử và chính sách môi trường.

Song tại Brazil, nhiều ý kiến cho rằng động thái này thực chất phản ánh mâu thuẫn giữa ông Trump và Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, hơn là xuất phát từ các tranh chấp thương mại.

Trong khi đó, với Canada, Nhà Trắng viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 để đe dọa áp thuế 50% đối với nhiều mặt hàng.

Theo Financial Times, động thái này vừa nhằm đáp trả việc Ottawa trả đũa thuế quan của Mỹ, vừa tạo thêm đòn bẩy trong quá trình đàm phán gia hạn Hiệp định thương mại Mỹ – Mexico – Canada (USMCA).

Có thể còn nhiều đợt thuế mới

Theo Financial Times, bước đi tiếp theo nhiều khả năng là áp thêm các mức thuế riêng đối với 16 đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, sau khi Washington hoàn tất cuộc điều tra về tình trạng “dư thừa công suất mang tính cơ cấu” – cũng dựa trên Điều 301.

Nếu được triển khai, các biện pháp này có thể giúp chính quyền Trump gần như khôi phục toàn bộ hệ thống thuế quan từng được áp dụng trước khi bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Đối với các đối tác thương mại của Mỹ, việc khởi kiện lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) gần như không còn nhiều ý nghĩa khi cơ chế giải quyết tranh chấp của tổ chức này vẫn tê liệt.

Trong khi đó, trả đũa thương mại cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc Nhà Trắng sử dụng Điều 338 để gây sức ép với Canada phát đi tín hiệu rằng Washington sẵn sàng đáp trả bất kỳ quốc gia nào lựa chọn biện pháp tương tự.

Một lần nữa, tòa án Mỹ có thể trở thành yếu tố quyết định.

Tuy nhiên, khác với IEEPA, Điều 301 vốn đã được Quốc hội trao thẩm quyền áp dụng các biện pháp đáp trả những hành vi thương mại không công bằng của nước ngoài. Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng tòa án nhiều khả năng sẽ tập trung xem chính quyền có tuân thủ đúng quy trình pháp lý hay không, thay vì đánh giá tính xác đáng của từng cáo buộc.

Thị trường và cử tri mới là phép thử lớn nhất

Theo Financial Times, thị trường trái phiếu lần này có thể sẽ không còn phản ứng mạnh như khi ông Trump lần đầu công bố thuế quan năm ngoái.

Thay vào đó, một số nhà đầu tư hiện lại lo ngại điều ngược lại: nếu các mức thuế không được tái áp dụng, ngân sách liên bang Mỹ sẽ mất đi hàng tỷ USD nguồn thu dự kiến.

Do đó, sức ép lớn nhất với Nhà Trắng có thể đến từ doanh nghiệp và cử tri Mỹ.

Đối với doanh nghiệp, các mức thuế mới tiếp tục kéo dài tình trạng bất ổn và khiến việc lập kế hoạch kinh doanh trở nên khó khăn hơn, dù phần lớn vẫn tránh công khai chỉ trích Tổng thống Trump.

Trong khi đó, người tiêu dùng Mỹ vẫn đang đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt. Một nghiên cứu học thuật cho thấy các mức thuế diện rộng được áp dụng năm ngoái đã làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ tăng cộng dồn khoảng 0.7 điểm phần trăm tính đến tháng 9/2025.

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ còn chưa đầy ba tháng và giá dầu vừa chịu sức ép tăng từ căng thẳng tại Iran, tờ Financial Times nhận định việc tiếp tục mở rộng các vòng thuế quan mới khó có thể là một quyết định mang lại lợi thế về mặt chính trị cho ông Trump.

Vương Đông

FILI

– 14:11 28/07/2026