Những biến động liên hoàn trên thị trường tài sản phi rủi ro lớn nhất thế giới

Những biến động liên hoàn trên thị trường tài sản phi rủi ro lớn nhất thế giới

Quyết định tăng gấp đôi mua lại trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ không xoa dịu được áp lực căn bản lên lợi suất trái phiếu chính phủ – tài sản phi rủi ro lớn nhất thế giới. Một loạt sự kiện liên tiếp trong tháng 8/2026 cho thấy giới hạn thật sự của công cụ can thiệp hành chính trước quy luật cung cầu của thị trường.

Từ trái qua phải: Tỷ phú Stanley Druckenmiller và hai cấp dưới cũ là Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Kevin Warsh. Ảnh minh họa.

Thị trường tài chính quốc tế gần đây ghi nhận những biến động phức tạp liên quan tới trái phiếu Kho bạc Mỹ – tài sản thanh khoản cao nhất thế giới và thường được coi là “phi rủi ro” trong các mô hình định giá.

Nhằm hỗ trợ đồng Yên, Nhật Bản đã bán bớt trái phiếu Mỹ, buộc Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phải can thiệp hỗ trợ đồng Yên để gián tiếp giảm áp lực nợ công Mỹ. Đồng thời, lợi suất dài hạn của Mỹ liên tục tăng trong bối cảnh đồng USD suy yếu do nguồn cung nợ tăng nhanh trong khi nhu cầu sụt giảm. Trước tình hình đó, Bộ trưởng Bessent thông báo nâng gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu dài hạn lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi phiên.

Phản ứng từ thị trường đối với các sự kiện này chỉ ra giới hạn của công cụ can thiệp hành chính. Dù thông tin mua lại giúp lợi suất giảm nhanh vào ngày 19/8/2026, toàn bộ đà giảm này bị xóa sạch vào ngày hôm sau. Sự đảo chiều này chứng minh các dòng vốn toàn cầu vận hành theo quy luật vĩ mô bền vững, vượt khỏi kiểm soát của các chính sách đơn lẻ. Biến động này là kết quả từ chuỗi nỗ lực can thiệp ngoại hối nhằm kiểm soát giá trị đồng tiền và chi phí vay nợ.

Vòng xoáy can thiệp chữa cháy từ sức ép tỷ giá

Đồng Yên Nhật sụt giảm so với USD đã kích hoạt phản ứng dây chuyền ảnh hưởng đến thị trường nợ Mỹ. Để bảo vệ đồng nội tệ, Tokyo phải bán trái phiếu Mỹ từ dự trữ ngoại hối để lấy USD can thiệp tỷ giá. Hành động này tạo ra làn sóng cung trái phiếu Mỹ quy mô lớn trên thị trường thứ cấp, trực tiếp đẩy lợi suất tăng cao. Để giảm sức ép cho đồng minh, Bộ trưởng Bessent hỗ trợ tỷ giá đồng Yên nhằm ổn định dòng vốn.

Hành động can thiệp này đã vấp phải phản ứng từ giới tài chính chuyên nghiệp. Tỷ phú Stanley Druckenmiller, người dẫn dắt cũ của Bộ trưởng Scott Bessent tại Soros Fund Management, đã đăng bài bình luận trên tờ Wall Street Journal. Bài viết mang tiêu đề ‘Let the Bond Market Speak' (Hãy để thị trường trái phiếu lên tiếng) ngày 24/8/2026 chỉ ra quyết định mua lại không phải là quản trị thanh khoản như thông báo chính thức của Bộ Tài chính, mà bản chất là hành vi can thiệp giá nhân tạo và là một “sai lầm”.

Đồng thời, bài viết còn gây chú ý khi độc giả nhận diện văn phong bài báo mang đặc trưng của trí tuệ nhân tạo (AI).

Trước các nghi vấn, nhà đầu tư 73 tuổi tự hào thừa nhận bản thân đã sử dụng AI để soạn thảo bài viết. Druckenmiller giải thích các ý tưởng trong bài phản ánh đúng quan điểm của ông suốt 15 năm qua, còn AI chỉ làm nhiệm vụ diễn đạt lại.

Trong bài viết, ông lập luận thị trường nợ vẫn vận hành bình thường, không xảy ra sự cố kỹ thuật nào buộc chính phủ phải cứu trợ. Các can thiệp của Bộ Tài chính thực chất chỉ là giải pháp ngắn hạn để đối phó vấn đề vĩ mô phát sinh từ thâm hụt.

Nghịch lý cung cầu đằng sau chiêu hoán đổi kỳ hạn nợ

Quyết định nâng quy mô mua lại trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ diễn ra trong bối cảnh các chỉ số tài khóa quốc gia đang ở mức báo động. Nợ công quốc gia đã vượt mốc biểu tượng 40,000 tỷ USD đúng tuần Bộ Tài chính thực hiện can thiệp. Đồng thời, thâm hụt tài khóa tháng 7/2026 ghi nhận mức 432 tỷ USD; tính chung cả năm tài khóa, thâm hụt vẫn duy trì ở mức gần 6% GDP. Trong khi nguồn cung trái phiếu mới liên tục tăng, nhu cầu nắm giữ nợ của các chủ nợ lớn như Nhật Bản lại sụt giảm.

Để đối phó, Bộ Tài chính áp dụng cơ chế mua lại trái phiếu dài hạn và tài trợ bằng việc phát hành tín phiếu ngắn hạn. Về mặt kỹ thuật, hoạt động này tạo sự chuyển dịch kỳ hạn nợ, rút ngắn thời gian đáo hạn trung bình của nợ công quốc gia. Hành động này giảm bớt sức ép tức thì nhưng lại đặt chính phủ vào thế rủi ro đảo nợ liên tục dưới mức lãi suất ngắn hạn cao. Một nhà phân tích tại J.P. Morgan mô tả chiến thuật này là việc dùng thẻ tín dụng hàng tháng để thanh toán khoản nợ thế chấp mua nhà 30 năm.

Cơ chế hoán đổi kỳ hạn nợ này là giải pháp ngắn hạn chứ không giải quyết được bài toán khả năng thanh toán lâu dài. Sự phụ thuộc vào công cụ ngắn hạn phản ánh nỗ lực kiểm soát giá của trái phiếu thay vì giải quyết gốc rễ thâm hụt tài khóa. Rủi ro kỹ thuật từ việc chuyển dịch cấu trúc nợ này sẽ trầm trọng hơn dưới tác động từ định hướng thắt chặt tiền tệ của Fed.

Bất đồng triết lý điều hành giữa Bộ Tài chính và Fed

Trong khi Bộ Tài chính nỗ lực giảm lợi suất dài hạn bằng can thiệp hành chính, Fed lại duy trì lập trường thắt chặt tiền tệ để kiểm soát lạm phát. Sự đối lập trong định hướng chính sách này tạo ra một tình huống mâu thuẫn trực tiếp, giống như việc một cơ quan nỗ lực nhấn chân ga trong khi cơ quan kia liên tục kéo phanh tay, và thể hiện sự bất nhất trong triết lý điều hành của những nhà hoạch định chính sách hàng đầu.

Trọng tâm của sự bất nhất này là cuộc đối đầu gián tiếp về quan điểm giữa hai cựu học trò của Stanley Druckenmiller: Scott Bessent và Kevin Warsh. Tại hội nghị Jackson Hole, Chủ tịch Fed Kevin Warsh nhấn mạnh lạm phát tại Mỹ đã vượt mục tiêu 2% liên tục trong 65 tháng qua. Warsh khẳng định các điều kiện tài chính hiện nay vẫn chưa đủ thắt chặt và cơ quan quản lý tiền tệ vẫn phải hành động kiểm soát lạm phát. Tuyên bố này khiến xác suất thị trường dự báo tăng lãi suất trong cuộc họp tháng 9/2026 lập tức nhảy vọt từ mức 35% lên gần 60%.

Quan điểm của Fed phản ánh triết lý cho rằng thị trường nợ cần vận hành tự do và lợi suất phải do các yếu tố cơ bản quyết định. Ngược lại, Bộ trưởng Bessent áp dụng tư duy của nhà giao dịch vĩ mô khi nhìn nhận lợi suất tăng cao là một mức giá sai cần được điều chỉnh. Sự bất đồng dẫn đến việc Bộ Tài chính sử dụng giải pháp hành chính để ép giá nợ, trong khi Fed sẵn sàng đẩy lãi suất lên cao. Hệ quả là niềm tin của nhà đầu tư vào tính nhất quán của các cơ quan quản lý tài chính quốc gia đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Khi các cơ quan quản lý vĩ mô không thể tìm tiếng nói chung, thị trường trái phiếu dài hạn tiếp tục đóng vai trò là chỉ báo thực tế. Việc bóp méo tín hiệu từ chỉ báo này bằng công cụ hành chính chỉ mang lại sự ổn định giả tạo trong ngắn hạn. Bản chất vấn đề nằm ở sự trì hoãn các cải cách cơ cấu chi tiêu công cần thiết, không phải ở công cụ kỹ thuật.

Cái giá lịch sử của việc trì hoãn kỷ luật tài khóa

Lợi suất trái phiếu dài hạn là công cụ kỷ luật tài khóa cuối cùng mà nước Mỹ còn giữ được. Trong bối cảnh cả hai đảng tại Washington đều tránh né cải tổ chi tiêu phúc lợi bắt buộc, lợi suất tăng là tín hiệu buộc các nhà hoạch định chính sách phải đối diện thực tế. Việc Bộ Tài chính nỗ lực can thiệp để ép giảm lợi suất dài hạn chính là một khoản trợ cấp cho sự trì hoãn cải cách tài khóa. Động thái này chỉ tạm thời che giấu chi phí lãi vay thực tế và làm giảm tính cấp bách của việc thắt chặt chi tiêu công.

Nhà sáng lập quỹ đầu cơ lớn nhất thế giới Bridgewater Associates, tỷ phú Ray Dalio, nhận định rằng tình trạng tài chính của chính phủ Mỹ đã tiến đến một điểm bước ngoặt. Dữ liệu lịch sử cho thấy thâm hụt tài khóa nếu không được giải quyết triệt để thông qua cắt giảm chi tiêu sẽ dẫn đến khủng hoảng nợ công. Nếu định giá nước Mỹ như một doanh nghiệp, tổng nghĩa vụ trả nợ – bao gồm lãi và khoản gốc đáo hạn phải tái tài trợ – hiện tương đương 200% doanh thu hàng năm. Nếu không có những điều chỉnh cơ cấu kịp thời, các can thiệp giá trái phiếu sẽ chỉ làm gia tăng quy mô của khủng hoảng trong tương lai.

Lịch sử tài chính Mỹ giai đoạn 1942-1951 là minh chứng cụ thể cho hệ quả của việc bóp méo lợi suất dài hạn. Trong giai đoạn này, Fed đã cam kết áp trần lợi suất trái phiếu dài hạn để hỗ trợ chính phủ tài trợ chi phí Thế chiến 2. Chính sách này tước bỏ tính độc lập của ngân hàng trung ương, buộc Fed phải in tiền mua nợ và châm ngòi lạm phát hai chữ số. Ranh giới giữa quản lý nợ tài khóa và điều hành tiền tệ chỉ được thiết lập lại sau khi Thỏa ước Tài chính – Fed năm 1951 được ký kết.

Can thiệp hiện tại của Bộ trưởng Scott Bessent đang bắt đầu xóa nhòa ranh giới lịch sử quan trọng này. Trái phiếu dài hạn của Mỹ là một thực thể chịu sự điều tiết của quy luật cung cầu chứ không thể được ấn định bằng quyết định hành chính. Mọi nỗ lực can thiệp giá của chính phủ đi ngược lại yếu tố vĩ mô cơ bản luôn kết thúc bằng thất bại sau khi đã tiêu tốn lượng lớn nguồn lực. Con đường duy nhất và bền vững để ổn định lợi suất trái phiếu dài hạn là thực hiện các cải cách tài khóa một cách căn bản.

Đức Quyền

FILI

– 13:00 05/09/2026