Những bài học đầu tư năm Ất Tỵ

Những bài học đầu tư năm Ất Tỵ

Thời gian, điểm số và kỳ vọng.

Thị trường chứng khoán đã bứt phá trong năm qua nhưng niềm vui lại cực kỳ phân hóa. Đằng sau mức tăng ấn tượng là những bài học quen thuộc, song thường dễ bị lãng quên trong các chu kỳ hưng phấn.

Thời gian quan trọng hơn thời điểm

“Time in the market, not timing the market”

Những diễn biến trong năm Ất Tỵ – 2025 một lần nữa cho thấy việc bắt đúng thời điểm giao dịch trên thị trường là khó đến mức nào.

Vào tháng 4, chứng khoán toàn cầu chấn động khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ công bố các mức thuế quan đối ứng rất cao. Chỉ trong vài phiên, cổ phiếu lao dốc, nhiều mã giảm kịch biên độ.

Trong bối cảnh hoảng loạn đó, gần như rất hiếm người có thể tự tin ra quyết định giao dịch. Ngay cả những nhà đầu tư hiểu rõ giá trị doanh nghiệp cũng rơi vào thế lưỡng nan: Nếu thuế quan thực sự được áp dụng như ban đầu, thiệt hại đối với nền kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp là có cơ sở, và như vậy, đà giảm của cổ phiếu hoàn toàn có thể được hợp lý hóa. Lúc bấy giờ, rút lui là lựa chọn không hề thiếu lý lẽ.

Trong trường hợp nêu trên, nguyên tắc “mua khi người khác sợ hãi” vì thế không hề dễ thực hiện, bởi trong khoảnh khắc bất định nhất thì tương lai cũng gần như không thể dự đoán.

Tuy vậy, ở một góc nhìn khác, ta hiểu rằng thị trường chứng khoán vốn dĩ luôn biến động. Trong ngắn hạn, yếu tố tâm lý thường lấn át các nền tảng cơ bản. Ở trong điều kiện càng bất ổn, tâm lý càng chi phối hành vi, và chính lúc đó những mức giá thấp nhất lại thường xuất hiện.

Giới đầu tư đã từng trải qua một tình huống tương tự vào những ngày đầu đại dịch COVID-19. Và năm 2025 cũng thêm lần nữa là minh chứng cho bài học lịch sử: Sau mỗi cú sốc lớn, thị trường lại tiếp tục gượng dậy cùng quá trình phát triển của doanh nghiệp.

Về dài hạn, lợi thế không thuộc về người chọn đúng thời điểm, mà thuộc về người có đủ kiên nhẫn để ở lại  thị trường đủ lâu. Thời gian đầu tư kéo dài cho phép giá trị được tích lũy, những sai lầm ngắn hạn được san bằng và lợi nhuận hình thành, thay vì đặt cược vào nỗ lực canh mua – bán vốn dĩ rất khó thành công.

Điểm số không phải tỷ suất lợi nhuận

VN-Index khép lại năm 2025 với mức tăng 41%, nằm trong nhóm thị trường tăng mạnh nhất thế giới. Tuy nhiên, mức tăng của chỉ số không đồng nghĩa với lợi nhuận của phần lớn nhà đầu tư, bởi đà đi lên chủ yếu được dẫn dắt bởi số ít cổ phiếu vốn hóa lớn.

Trên sàn HOSE, chỉ 19% cổ phiếu có mức tăng vượt VN-Index trong năm qua. Đáng chú ý, riêng 2 cổ phiếu VIC và VHM đã đóng góp tới 72% tổng điểm tăng của chỉ số. Nói cách khác, nhìn vào điểm số để kỳ vọng lợi nhuận cho danh mục là điều thiếu thực tế trong năm qua.

Đứng trước tình huống đó, nhà đầu tư có nên chạy theo các cổ phiếu tăng nóng để đạt mức sinh lời tương đương thị trường?

Rõ ràng, câu trả lời không nằm ở việc đuổi theo chỉ số, mà ở khả năng nghiên cứu, chọn lọc và đầu tư dựa trên giá trị, với mục tiêu là làm tốt hơn thị trường trong dài hạn.

Thật khó khăn để tiêu hóa cảm giác thua thiệt về lợi nhuận so với thị trường, tuy nhiên, một thực tế trong đầu tư là không ai có thể chiến thắng vào mọi thời điểm. Bởi lẽ đó, thay vì FOMO theo những con sóng, nhà đầu tư cần kiên định với chiến lược đã chọn. Lợi nhuận cuối cùng được quyết định bởi thành tích dài hạn, chứ không phải bởi kết quả của một năm đơn lẻ.

Kỳ vọng có thể đi trước thực tế rất xa, nhưng hãy cẩn thận!

Năm qua cho thấy rõ cách kỳ vọng thị trường có thể đẩy giá cổ phiếu tăng mạnh đến đâu, thậm chí, đi trước rất xa so với thực tế lợi nhuận doanh nghiệp.

Trong khi cổ phiếu VIC và VHM lần lượt tăng 737% và 208% trong suốt năm 2025, lợi nhuận ròng dành cho cổ đông của Vingroup và Vinhomes lại giảm 31% và 28% lũy kế 9 tháng. Đến đầu năm 2026, Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước lại tiếp tục kích hoạt làn sóng tăng giá hàng chục phần trăm trong ít ngày ở nhóm cổ phiếu tập đoàn quốc doanh.

Kỳ vọng về tương lai rõ ràng đóng vai trò lớn trong dịch chuyển của thị trường, nhưng lịch sử cũng có không ít bài học về việc sẵn lòng trả giá quá lạc quan. Trong bong bóng cổ phiếu dotcom vào đầu thập niên 2000 tại Mỹ, những doanh nghiệp công nghệ như Amazon sau này thực sự đã thay đổi thế giới, nhưng giá cổ phiếu của họ từng có lúc sụt giảm trên 90% khi kỳ vọng vỡ tan.

Ngoài ra, kỳ vọng lớn đẩy tăng giá cổ phiếu thường thu hút dòng tiền đầu cơ chấp nhận mua cao để bán cao hơn. Đó luôn là tình huống “chuyền tay củ khoai nóng” nguy hiểm dành cho những người đến sau.

Thừa Vân

FILI

– 08:00 16/02/2026