Ngành phân bón toàn cầu chao đảo vì chiến sự Trung Đông, nguy cơ thiếu hụt gia tăng

Ngành phân bón toàn cầu chao đảo vì chiến sự Trung Đông, nguy cơ thiếu hụt gia tăng

Tác động từ cuộc chiến Trung Đông đối với ngành phân bón đang ngày càng rõ nét, không chỉ dừng lại ở việc giá urê, amoniac, phosphate, lưu huỳnh và axit sulfuric tăng vọt.

Việc tàu thuyền không thể đi qua eo biển Hormuz đã đẩy giá nhiều loại hàng hóa thiết yếu tăng mạnh và làm dấy lên nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng trên toàn chuỗi cung ứng.

Giá urê đã tăng hơn 230 USD/tấn, tương đương khoảng 50%, từ 482.50 USD/tấn (FOB Ai Cập) ngày 27/02 lên 720 USD/tấn ngày 17/03. Giá amoniac cũng tăng 115 USD/tấn (24%), từ 495 USD/tấn (FOB Trung Đông) lên 600 USD/tấn ngày 18/03. Các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và tình trạng bất khả kháng có thể tiếp tục siết chặt nguồn cung.

Theo TradingEconomics, giá phân Urê đã tăng lên 616.5 USD/tấn, tăng hơn 32% trong 1 tháng qua.

Bảo vệ nguồn cung trong nước

Tác động của chiến sự lan rộng ra ngoài khu vực Vùng Vịnh. Dầu và khí đốt là đầu vào quan trọng của ngành phân bón toàn cầu, và việc gián đoạn nguồn cung đã buộc nhiều Chính phủ phải ưu tiên bảo vệ nguồn năng lượng và phân bón trong nước.

Ấn Độ đã ban hành chỉ thị ưu tiên khí tự nhiên và LNG tái hóa khí cho mạng lưới khí đô thị, xếp phân bón vào nhóm ưu tiên thứ hai và giới hạn nguồn cung khí ở mức khoảng 70%-75% nhu cầu thông thường. Quốc gia này phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu và phân bón thành phẩm, đặc biệt là urê và DAP. Hơn 50% khí nhập khẩu của Ấn Độ đến từ Trung Đông, cùng với khoảng 80% nhu cầu amoniac.

Ấn Độ hiện sản xuất khoảng 2.6 triệu tấn urê/tháng, với khí tự nhiên là đầu vào chính, nhưng chính sách mới đã khiến sản lượng giảm khoảng 800,000 tấn/tháng.

Trung Quốc – quốc gia có công suất sản xuất phân đạm và phosphate lớn – thường là nguồn cung quan trọng trong mùa thấp điểm. Tuy nhiên, do lo ngại thiếu hụt lưu huỳnh và năng lượng, nước này đang siết xuất khẩu. Trung Quốc nhiều khả năng sẽ không xuất khẩu urê và phân đạm của trong ngắn hạn.

Trung Quốc nhập khoảng 45% dầu thô và 25%-30% LNG từ Trung Đông. Khoảng một nửa trong tổng 9.6 triệu tấn lưu huỳnh nhập khẩu năm 2025 cũng đến từ khu vực này.

Giá lưu huỳnh đã tăng tới 600% trong hai năm tính đến tháng 1/2026, khiến nhu cầu suy giảm và chỉ mới bắt đầu hạ nhiệt trước khi chiến sự bùng phát. Do giá tăng mạnh, Trung Quốc đã giảm một nửa kế hoạch xuất khẩu axit sulfuric trong giai đoạn tháng 1–4 để giữ nguồn cung nội địa.

Các sản phẩm như TSP, SSP, DAP và MAP của Trung Quốc có thể sẽ không được xuất khẩu trước tháng 8, trừ khi giá lưu huỳnh giảm.

Trong khi đó, Mỹ đang nới lỏng thực thi lệnh trừng phạt, cho phép nhập khẩu dầu, sản phẩm tinh chế và phân bón từ Venezuela. Tổng thống Donald Trump cũng ban hành miễn trừ Đạo luật Jones nhằm tạo điều kiện vận chuyển các hàng hóa thiết yếu, bao gồm phân bón, giữa các cảng nội địa.

Một nhóm gồm 64 tổ chức nông nghiệp Mỹ cũng đã kêu gọi các nhà sản xuất như Mosaic và JR Simplot hỗ trợ bình ổn giá bằng cách rút lại sự ủng hộ đối với thuế chống trợ cấp áp lên phân bón phosphate nhập khẩu từ Morocco.

Nguy cơ thiếu hụt và giá tăng mạnh

Việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu cùng với nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn sẽ gây tác động lớn, không chỉ tại Ấn Độ – nơi tình hình có thể trở nên nghiêm trọng – mà còn tại các cường quốc nông nghiệp như Brazil, Mỹ và Australia.

Australia đã nhập hơn 60% urê từ Trung Đông trong năm 2025. Nguồn cung hiện tại chỉ đủ đến giữa tháng 4, sau đó nước này sẽ phải tìm nguồn thay thế từ Đông Nam Á. Trước đó vào ngày 09/03, Đạm Cà Mau đã chốt bán 30,000-40,000 tấn urê cho một công ty thương mại ở mức giá 700 USD/tấn (FOB) và giao tháng 4/2026. Lượng hàng này nhiều khả năng sẽ đến Australia – vốn đang bước vào mùa vụ chính.

Brazil đang bước vào giai đoạn mua hàng cho vụ đậu nành 2026–2027, và thông thường sẽ nhập 25%-30% nhu cầu phosphate từ Trung Quốc. Tuy nhiên, với nguồn cung Trung Quốc bị hạn chế và chiến sự làm gián đoạn xuất khẩu từ Ả-rập Saudi, cũng như nguồn lưu huỳnh và amoniac cho các nhà sản xuất lớn như Morocco, giá phân bón dự kiến sẽ tiếp tục tăng.

Brazil cũng gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu urê, với khoảng một nửa đến từ Trung Đông.

Tại châu Âu, thị trường đang theo dõi liệu Ủy ban châu Âu có coi chiến sự Trung Đông là “tình huống nghiêm trọng và không lường trước” để tạm dừng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đối với phân bón hay không – một quy trình có thể mất nhiều tháng. Dù nhu cầu cho mùa vụ chính phần lớn đã được đáp ứng, giá phân bón tại châu Âu vẫn tăng do lo ngại thiếu hụt và chi phí leo thang.

Vũ Hạo

FILI

– 10:14 20/03/2026