[Longform] Việt Nam vươn lên thành trung tâm của chuỗi cung ứng toàn cầu

Việt Nam vươn lên thành trung tâm của chuỗi cung ứng toàn cầu

Xác định năm 2026 là thời điểm bắt đầu chu kỳ phát triển mới, Việt Nam đang kích hoạt đồng thời các động lực từ kinh tế số, kinh tế xanh đến sự trỗi dậy của khu vực tư nhân và Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam.

Những ngày cuối năm, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi đã có buổi chia sẻ góc nhìn về năm 2026, khi Việt Nam tận dụng chu kỳ giảm lãi suất của Fed và biến thách thức từ thuế tối thiểu toàn cầu thành cơ hội để nâng chất dòng vốn, đưa đất nước trở thành điểm đến không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông dự báo kịch bản nào cho tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm 2026? Đâu là những động lực tăng trưởng chính và biến số rủi ro lớn nhất cần theo dõi?

Ông Nguyễn Quang Huy: Kịch bản tăng trưởng 10% GDP năm 2026 được xác định là một cột mốc mang tính chiến lược, phản ánh khát vọng của Việt Nam khi bước sang chu kỳ phát triển mới, nơi nền kinh tế phục hồi và đang tái định vị mạnh mẽ vai trò là trung tâm mới của chuỗi cung ứng toàn cầu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nền kinh tế sẽ kích hoạt đồng thời các lớp động lực từ truyền thống, động lực mới đến thể chế và khu vực tư nhân, tạo nên năng lực bứt phá mạnh mẽ.

Trước hết, các động lực truyền thống đang được nâng cấp về tầm vóc, trong đó dòng vốn FDI chất lượng cao đóng vai trò trụ cột, gắn liền với sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu sang Đông Nam Á, đưa Việt Nam trở thành “điểm đến chiến lược” cho các lĩnh vực bán dẫn, trung tâm dữ liệu, phần cứng và logistics giá trị cao. Song song đó, hoạt động xuất khẩu chuyển dịch mạnh từ mô hình gia công sang tích hợp sâu vào chuỗi giá trị với tỷ trọng ngày càng lớn của nhóm ngành điện tử, công nghệ và thiết bị trung gian; đồng thời tiêu dùng nội địa tiếp tục đà tăng trưởng dựa trên quy mô thị trường 100 triệu dân và tầng lớp trung lưu mở rộng, tạo nền tảng vững chắc cho bán lẻ, thương mại số và fintech. Hỗ trợ cho sự chuyển mình này là sự tăng tốc hoàn thiện của đầu tư công, khi hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc Bắc Nam, cảng biển, sân bay và năng lượng đồng loạt về đích vào năm 2026, đáp ứng kịp thời các yêu cầu khắt khe của các nhà đầu tư quốc tế.

Bên cạnh nền tảng đó, nhóm động lực mới bao gồm kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn sẽ đóng vai trò then chốt giúp nâng cao hệ số chất lượng tăng trưởng. Cụ thể, kinh tế số với các mũi nhọn như AI, IoT, dữ liệu lớn và điện toán đám mây đang tạo ra chuỗi giá trị và năng suất lao động hoàn toàn mới; trong khi kinh tế xanh và tuần hoàn giúp Việt Nam vừa duy trì lợi thế cạnh tranh, vừa đáp ứng các cam kết quốc tế thông qua việc hình thành thị trường tín chỉ carbon, tài chính xanh và sự dẫn dắt của công nghệ sạch, năng lượng tái tạo theo chuẩn CO₂ thấp của các tập đoàn đa quốc gia.

Một mảnh ghép quan trọng không thể thiếu để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số là sự trỗi dậy mạnh mẽ của kinh tế tư nhân. Giai đoạn 2025-2026 đánh dấu bước hiện thực hóa các nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, tạo ra hệ sinh thái doanh nghiệp mở rộng ở mọi quy mô từ SMEs đến các tập đoàn dẫn đầu, cùng làn sóng doanh nghiệp trẻ và startup công nghệ đầy sôi động. Tinh thần “quốc gia khởi nghiệp” trở nên rõ nét hơn bao giờ hết nhờ môi trường pháp lý cải thiện và dòng vốn mạo hiểm gia tăng, giúp khu vực tư nhân đóng góp ngày càng lớn vào đầu tư xã hội, giải quyết việc làm và xuất khẩu, duy trì “độ mở đổi mới” cho nền kinh tế.

Cuối cùng, động lực thể chế từ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau giai đoạn điều chỉnh năm 2025 đã đưa bộ máy đi vào nề nếp, giúp giảm mạnh chi phí thủ tục, rút ngắn thời gian phê duyệt và minh bạch hóa quy trình. Sự tinh gọn và gia tăng hiệu suất thực thi này tạo ra “phần thưởng năng suất” cho cả khu vực công và tư, giúp nâng cao tốc độ quay vòng vốn và giảm thiểu rủi ro, hoàn thiện bức tranh tổng thể cho sự bứt phá của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2026.

Ông đánh giá thế nào về dư địa điều hành chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa của Việt Nam để đạt mục tiêu tăng trưởng kép?

Dư địa chính sách tiền tệ và tài khóa đang mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bước vào chu kỳ giảm lãi suất trong năm 2026. Động thái này giúp giảm đáng kể áp lực tỷ giá, tạo điều kiện ổn định vĩ mô, đồng thời cho phép mặt bằng lãi suất trong nước duy trì ở mức thấp để hỗ trợ đầu tư, tiêu dùng và sản xuất, kéo theo xu hướng dòng vốn quốc tế quay trở lại các thị trường tăng trưởng nhanh như Việt Nam. Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có thêm dư địa để điều hành chính sách linh hoạt, tập trung nguồn lực hỗ trợ các ngành ưu tiên mà không gây bất ổn tỷ giá, giúp thanh khoản thị trường cải thiện và chi phí vốn giảm, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp tư nhân cũng như cộng đồng khởi nghiệp.

Song song với chính sách tiền tệ, dư địa tài khóa cũng được củng cố nhờ bộ máy hành chính tinh gọn giúp nâng cao hiệu quả chi tiêu công và tốc độ giải ngân, cho phép sử dụng không gian tài khóa để đẩy nhanh đầu tư vào hạ tầng trọng điểm, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo. Sự phối hợp giữa các yếu tố ổn định vĩ mô, thúc đẩy đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân và hoàn thiện thể chế chính là chìa khóa then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng 10%.

Nhìn vào bức tranh chiến lược tổng thể, Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ từ nền kinh tế sản xuất định hướng xuất khẩu sang vị thế trung tâm mới của chuỗi cung ứng toàn cầu. Động lực cho bước chuyển này bắt nguồn từ dòng vốn FDI công nghệ cao, xuất khẩu giá trị lớn, sức tiêu dùng nội địa mạnh mẽ cùng sự bứt tốc của đầu tư công, kết hợp với các mô hình kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đặc biệt, khu vực kinh tế tư nhân đang trỗi dậy và được định vị là động lực quan trọng, song hành cùng mô hình “quốc gia khởi nghiệp” đang hình thành ngày càng rõ nét trên nền tảng cải cách thể chế sâu rộng và ổn định vĩ mô. Nếu tận dụng tốt các cơ hội quốc tế và duy trì nhịp cải cách này, năm 2026 sẽ không chỉ dừng lại là một năm tăng trưởng cao mà còn là mốc khởi đầu cho thập niên của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Năm 2026, thay đổi nào về mặt pháp lý và dòng vốn sẽ diễn ra thế nào, có rào cản nào tồn tại khi vận hành Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC)?

Sự hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại TPHCM và Đà Nẵng đánh dấu bước đi nhằm xây dựng hạ tầng tài chính cho nền kinh tế đang hội nhập sâu rộng, giúp Việt Nam chuyển mình từ một công xưởng sản xuất thành trung tâm tài chính phục vụ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, một khung pháp lý đặc thù sẽ được triển khai trong năm 2026, hội tụ các cơ chế đặc thù về thuế, cấp phép, quản trị rủi ro và thu hút lao động chất lượng cao, đồng thời áp dụng cơ chế sandbox cho fintech xuyên biên giới, tài sản số và dịch vụ thanh toán quốc tế.

Song song với việc thiết lập các chuẩn mực về quản lý quỹ, bảo hiểm rủi ro chuỗi cung ứng, phái sinh và bảo đảm tài chính, sự hoàn thiện về pháp lý, nhân lực và môi trường kinh doanh sẽ tạo đà thu hút mạnh mẽ dòng vốn FDI tài chính từ các quỹ toàn cầu và ngân hàng khu vực đến đặt văn phòng đại diện. Cùng với đó, các dòng vốn xanh, công nghệ, hạ tầng và đổi mới sáng tạo cũng sẽ gia tăng, khẳng định là cấu phần không thể thiếu để đưa Việt Nam vào nhóm các trung tâm kinh tế – tài chính năng động nhất châu Á.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn phải đối mặt với những rào cản hiện hữu khi khung pháp lý và chuẩn mực quốc tế cần tiếp tục được hoàn thiện, năng lực quản lý rủi ro về phái sinh, ngoại hối và thanh toán quốc tế cần nâng cao, trong khi hạ tầng dữ liệu, an ninh mạng và nguồn nhân lực cấp cao ở các lĩnh vực chuyên sâu như tài chính quỹ, ngân hàng đầu tư hay quản lý tài sản vẫn còn thiếu hụt.  

Như vậy, các ngân hàng thương mại cần chuẩn bị gì để tham gia cuộc chơi này?

Để thích ứng và vượt qua các thách thức này, các ngân hàng thương mại cần chuẩn bị kỹ thông qua việc tăng vốn và chuẩn hóa theo Basel III/IV nhằm đủ sức phục vụ chuỗi cung ứng, đồng thời số hóa toàn diện các khâu từ KYC, AML đến giao dịch xuyên biên giới.  

Bên cạnh việc phát triển các sản phẩm tài chính quốc tế như lưu ký, thanh toán bù trừ, quản lý gia sản hay công cụ phòng ngừa rủi ro, các ngân hàng cũng cần xây dựng năng lực ESG và tài chính xanh để hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng carbon thấp, đồng thời đẩy mạnh hợp tác chiến lược với các định chế tài chính toàn cầu để học hỏi các chuẩn mực quản trị và bảo mật tiên tiến.

Thuế tối thiểu toàn cầu sẽ tác động ra sao đến việc thu hút FDI trong 2026? Việt Nam cần làm gì để duy trì sức hấp dẫn và nâng cao chất lượng dòng vốn này?

Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar Two), với mục tiêu thiết lập mức thuế hiệu dụng tối thiểu 15% cho các tập đoàn đa quốc gia, đang thực sự tái định hình lại môi trường cạnh tranh đầu tư trên toàn thế giới. Khi các ưu đãi thuế không còn là “đòn bẩy” mạnh mẽ như trước, các quốc gia buộc phải chuyển hướng chiến lược sang cạnh tranh bằng chất lượng tổng thể của môi trường đầu tư, từ mức độ thuận lợi của thủ tục, độ ổn định chính sách đến chất lượng nguồn nhân lực và sự hoàn thiện của chuỗi cung ứng cũng như hạ tầng logistics.  

Việt Nam không nằm ngoài xu thế chung nhưng vẫn nắm giữ những lợi thế riêng biệt. Mặc dù một phần hiệu quả của các ưu đãi thuế truyền thống sẽ suy giảm, song cấu trúc dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam vốn đã nghiêng về các lĩnh vực thực chất như sản xuất, thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng, nghĩa là không hoàn toàn phụ thuộc vào ưu đãi tài chính. Chính làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu của nhiều tập đoàn lớn, cùng nhu cầu gia tăng về việc đặt nhà máy tại Đông Nam Á, phát triển trung tâm dữ liệu, dịch vụ số và năng lượng sạch đang tạo ra không gian rộng lớn để Việt Nam chuyển hướng sang thu hút dòng FDI chất lượng cao, mang lại giá trị gia tăng lớn và bền vững hơn.

Tác động cụ thể của chính sách này trong năm 2026 có thể được nhìn nhận qua 3 lớp thời gian, bắt đầu từ ngắn hạn khi một số dự án chỉ nhằm tối ưu hóa thuế có thể chững lại, tuy nhiên các dự án gắn liền với nền tảng thực tế như chuỗi sản xuất, điện tử, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng tái tạo hay trung tâm dữ liệu vẫn duy trì sức hấp dẫn nguyên vẹn.

Về trung hạn, việc thực thi thuế tối thiểu toàn cầu, giúp cải thiện đáng kể tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường thuế, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư; còn về dài hạn, đây chính là cơ hội để Việt Nam nâng cấp chất lượng dòng vốn, thu hút những nhà đầu tư coi trọng giá trị thị trường và sự ổn định chính sách hơn là việc chỉ chạy đua theo các cạnh tranh về ưu đãi thuế.

Để duy trì sức hút và thực sự nâng cao chất lượng FDI trong năm 2026, Việt Nam cần tập trung triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là sự dịch chuyển chiến lược từ ưu đãi thuế sang các ưu đãi phi thuế, bao gồm việc ưu tiên đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, mặt bằng, logistics, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo cơ chế hỗ trợ cho đổi mới sáng tạo, R&D, chuyển đổi số cùng năng lượng xanh.

Song song đó, khung pháp lý cần được minh bạch hóa thông qua việc ban hành các hướng dẫn triển khai thuế tối thiểu toàn cầu rõ ràng, dễ dự đoán nhằm tăng cường năng lực quản lý thuế và hạn chế rủi ro tranh chấp.  

Yếu tố con người cũng đóng vai trò then chốt, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp FDI để đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu theo chuỗi cung ứng, phục vụ các ngành điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác và năng lượng tái tạo.

Đồng thời, Việt Nam cần xây dựng hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao với các trung tâm đổi mới sáng tạo và ưu đãi hạ tầng để hỗ trợ kết nối doanh nghiệp nội – ngoại.

Kết hợp với hoạt động xúc tiến đầu tư có trọng tâm, nhắm trực tiếp vào nhóm doanh nghiệp toàn cầu đang dịch chuyển chuỗi cung ứng trong các ngành xanh, kinh tế số và lõi công nghệ.

Nhìn một cách tổng thể, việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu không làm giảm đi cơ hội của Việt Nam, mà trái lại, nó mở ra khả năng cơ cấu lại dòng vốn FDI theo hướng chất lượng hơn, giảm bớt sự phụ thuộc vào ưu đãi thuế để hướng đến các giá trị gia tăng thực chất về công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Xin cảm ơn ông.

Cát Lam

Thiết kế: Tuấn Trần

FILI

– 10:18 12/01/2026