[Longform] Chủ tịch Fed giữa tâm bão

Chủ tịch Fed giữa tâm bão

Vài phút trước khi điều trần trước Quốc hội mùa hè này, ông Jerome Powell ngồi một mình, nhìn thẳng phía trước trong căn phòng ốp gỗ, có vẻ như đang chìm đắm trong suy nghĩ nào đó.

Chủ tịch Fed sau đó nói với một cộng sự rằng ông đã chuẩn bị sẵn sàng cho các câu hỏi về vai trò chính của ngân hàng trung ương – duy trì lạm phát thấp và việc làm cho người Mỹ. Ông Powell có vẻ đã chuẩn bị tinh thần cho sự chỉ trích.

Một đồng minh Đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump, Thượng nghị sĩ Ohio Bernie Moreno, đã bắt đầu một cuộc tấn công kéo dài một giờ sau khi phiên điều trần bắt đầu. Ông cáo buộc ông Powell có thái độ thiên vị về mặt chính trị khi ông Powell cho rằng thuế quan Trump có thể dẫn đến tình trạng giá cả tăng cao và làm chậm lại nền kinh tế.

“Thực ra tôi không bình luận về thuế quan”, ông Powell nói. “Tôi chỉ bình luận về lạm phát”.

Mặc kệ lời nói của vị Chủ tịch Fed, ông Moreno nói lạm phát đang giảm, lặp lại một luận điểm của ông Trump. Tổng thống đã yêu cầu cắt giảm lãi suất ngay lập tức và chỉ trích sự chính trực và trí tuệ của ông Powell vì không tuân thủ, gọi ông là “kẻ đầu đất” và “ngu ngốc”. Chính ông Trump đã đề cử ông Powell cho vị trí này vào năm 2017.

“Chúng tôi được bầu bởi hàng triệu cử tri”, ông Moreno nói khi thời gian của ông hết. “Ông được bầu bởi một người, và người đó không muốn ông ở vị trí đó”. Chủ tịch Powell nhướn mày, tắt micro và quay sang đối mặt với câu hỏi của thượng nghị sĩ tiếp theo.

Đó chỉ là một ngày bình thường đối với Chủ tịch Fed, người thức dậy mỗi sáng dưới sự bao vây của những người chỉ trích, được dẫn đầu bởi ông Trump. Những người này nói rằng lạm phát đã được kiểm soát và nền kinh tế đã sẵn sàng cho việc cắt giảm lãi suất. Trong khi đó, ông Powell và nhiều người khác vẫn giữ quan điểm chờ và quan sát thêm.

Chủ tịch Fed Jerome Powell chờ để điều trần tại một phiên điều trần của Ủy ban Thượng viện vào ngày 25/06.

Bài phát biểu của Chủ tịch Powell tại hội nghị kinh tế thường niên Jackson Hole, Wyoming trong ngày 22/08 sẽ được giới đầu tư và các nhà hoạch định chính sách ở Washington theo dõi rất chặt chẽ. Hầu như ai cũng có lợi ích liên quan đến vấn đề này – hay nói cách khác, bất cứ ai có tiền trong ví – đều có lý do để lắng nghe những gợi ý về thời điểm Fed có thể giảm lãi suất.

Với ông Powell, việc Fed có thể duy trì vai trò là ngân hàng trung ương hoạt động độc lập khỏi ảnh hưởng chính trị – điều ông coi là nền tảng quan trọng cho sự thịnh vượng của đất nước – sẽ phụ thuộc vào cách Fed vượt qua thời kỳ kinh tế phức tạp hiện tại. Những cộng sự thân cận cho biết ông đang tập trung gần như toàn bộ tâm sức vào việc đưa ra các quyết định chính xác, áp dụng những kinh nghiệm rút ra từ việc điều hành Fed qua đại dịch COVID-19 và sau đó phản ứng chậm trễ với đợt lạm phát nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

“Tôi nghĩ đơn giản là ông ấy thức dậy mỗi ngày và có lẽ đi ngủ mỗi đêm với câu hỏi: ‘Tôi có thể làm gì để bảo vệ thể chế này?'”, Richard Clarida – người từng là Phó Chủ tịch Fed trong nửa đầu nhiệm kỳ của ông Powell – chia sẻ.

Áp lực chính trị lên ông Powell đạt đến mức độ không tưởng trong chuyến thăm đột xuất của Tổng thống Trump tới công trình cải tạo trụ sở Fed trong tháng trước. Trước đó, các cố vấn Nhà Trắng đã dành nhiều tuần liên tục đổ lỗi cho ông Powell về vấn đề chi phí vượt dự toán.

Cảnh tượng diễn ra khá kỳ lạ: Ông Trump và ông Powell, cả hai đều đội mũ bảo hộ trắng và mặc vest lịch sự, cùng nhau đi tham quan công trường xây dựng đầy bụi bặm. Trước ống kính camera truyền hình, ông Trump ra hiệu cho ông Powell đứng gần mình hơn rồi tuyên bố rằng chi phí cải tạo hai tòa nhà lịch sử đã tăng từ 2.5 tỷ USD lên 3.1 tỷ USD.

Ông Powell lắc đầu phản đối. Ông Trump liền đưa cho ông một tờ giấy in sẵn do nhân viên Nhà Trắng chuẩn bị. Tuy nhiên, ông Powell nhanh chóng phát hiện ra điểm sai lầm để bác bỏ cáo buộc của Tổng thống. “Ông vừa tính thêm một tòa nhà thứ ba vào đó”, ông Powell chỉ ra – một tòa nhà đã được hoàn thành từ nhiều năm trước.

Tổng thống Trump trao cho Chủ tịch Fed Jerome Powell một bảng thống kê vào tháng trước, cho thấy chi phí cải tạo Fed ở Washington. Ảnh: Kent Nishimura/Reuters

Ông Trump sau đó đã làm dịu mọi việc và tuyên bố rằng cuộc gặp với Powell diễn ra tốt đẹp. “Không có căng thẳng”, Tổng thống nói.

Gần đây nhất, vào ngày 20/08, ông Trump kêu gọi Thống đốc Fed Lisa Cook từ chức ngay lập tức, vì những cáo buộc gian lận thế chấp trước khi bà được bổ nhiệm vào Fed. Tổng thống Trump nói với các phụ tá rằng ông đang cân nhắc sa thải bà Cook, theo nguồn tin thân cận, và nhờ đó, ông có thể bổ sung thêm một người “cùng chí hướng” vào Fed.

“Tôi không có ý định từ chức”, bà Cook nói. “Tôi sẽ xem xét nghiêm túc mọi câu hỏi về quá khứ tài chính của tôi với vai trò là thành viên Fed. Do đó, tôi đang thu thập các thông tin chính xác để trả lời mọi câu hỏi chính đáng và làm rõ sự thật”.

Ông Powell đang đứng đầu một thể chế dễ trở thành mục tiêu tấn công của các chính trị gia. Lý do là giống như Vatican, Fed có quyền lực và uy tín lớn nhưng lại không có “quân đội” để tự bảo vệ mình.

Mặc dù vẻ ngoài có phần già nua hơn, ông Powell vẫn nói với các cộng sự rằng ông không cảm thấy kiệt sức vì áp lực công việc. Ở tuổi 72, ông đang duy trí được thể lực tốt nhất từ trước đến nay – bơi lội 3 lần mỗi tuần và tập luyện cùng huấn luyện viên riêng. Thói quen này giúp ông Powell kiểm soát căng thẳng hiệu quả, dù đôi khi gánh nặng từ những quyết định tác động đến hàng triệu người Mỹ đôi khi vẫn khiến ông thức giấc giữa đêm.

Ông Powell tìm thấy nguồn động lực to lớn từ những lời ủng hộ mà ông nhận được. Điều đặc biệt là sự ủng hộ này đến từ nhiều phía khác nhau: Các nghị sĩ thuộc cả hai đảng phái thường bày tỏ ủng hộ trong những cuộc trò chuyện riêng tư, các lãnh đạo ngân hàng cũng thể hiện sự tín nhiệm, và đôi khi ngay cả những người lạ mặt cũng chủ động tiếp cận ông tại sân bay hay phòng tập gym để bày tỏ sự cảm kích. Ông Powell còn lưu giữ những lá thư từ công chúng – những người cảm ơn ông vì đã duy trì sự ổn định trong vai trò lãnh đạo.

“Ông ấy có một nhận thức rất rõ ràng và mạnh mẽ về những gì mình đang làm ở vị trí đó và lý do tại sao”, Jon Faust – người từng là cố vấn cấp cao của ông Powell trong 6 năm đầu ông làm Chủ tịch Fed – nhận xét như vậy.

Trong các phiên điều trần trước Quốc hội mùa hè này, ông Powell đã khéo léo tránh trả lời trực tiếp câu hỏi về áp lực chính trị. Thay vào đó, ông nhấn mạnh rằng mình đang tập trung vào việc duy trì nền kinh tế ở trạng thái tốt với lạm phát được kiểm soát. “Tôi muốn bàn giao nhiệm vụ cho người kế nhiệm trong tình trạng đó”, ông tuyên bố. “Đó là điều duy nhất tôi quan tâm”.

Tuy nhiên, bên cạnh những áp lực chính trị từ các đảng phái, chỉ riêng những thách thức kinh tế cũng đủ để thử thách bất kỳ ai ngồi vào ghế Chủ tịch Fed.

Công cụ của Fed – tăng hoặc giảm lãi suất – là một công cụ thô sơ cho một nền kinh tế phức tạp 30,000 tỷ USD: Đẩy lãi suất quá cao và có nguy cơ suy thoái, hoặc hạ lãi suất quá nhiều và có nguy cơ lạm phát cao hơn.

Ông Powell phải điều hướng nền kinh tế trong bối cảnh đầy bất định từ chính sách thương mại của Tổng thống Trump và cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI). Những tác động chưa thể dự đoán được từ thuế quan và AI sẽ quyết định cách thức các doanh nghiệp tuyển dụng nhân sự và định giá sản phẩm. Trong khi đó, mọi quyết định của Fed sẽ tác động trực tiếp đến khả năng mua nhà của người Mỹ cũng như việc mức lương có thể theo kịp với chi phí sinh hoạt hay không.

Một thực tế đáng lo ngại là lạm phát đã duy trì ở mức cao hơn mục tiêu 2% của Fed trong suốt 4 năm qua. Các quan chức Fed đặc biệt lo lắng rằng chính sách thuế quan sẽ tạo cơ hội cho các doanh nghiệp tăng giá bán và khiến lạm phát tiếp tục neo ở mức cao.

Các nhà hoạch định chính sách kinh tế cũng đang lo lắng về tình trạng của thị trường lao động Mỹ. Điều đáng quan tâm là thị trường lao động có thể cần nhiều năm mới phục hồi hoàn toàn sau một cuộc suy thoái kinh tế. Tình hình việc làm sau đại dịch COVID-19 đã trở nên rất khó nắm bắt và dự đoán. Những biến động gần đây trong hoạt động thành lập doanh nghiệp mới và chính sách nhập cư đã khiến việc đánh giá chính xác nhu cầu lao động trở nên phức tạp hơn.

“Fed đang ở trong tình thế không thể thắng bởi vì dù họ có làm gì, họ cũng sẽ phản ứng chậm với vấn đề việc làm, nhất là khi chúng ta đã chứng kiến những con số được điều chỉnh giảm”, Diane Swonk – kinh tế trưởng tại KPMG – phân tích. “Và tình hình lạm phát có thể sẽ trông tệ hơn trước khi có dấu hiệu cải thiện”.

Dữ liệu kinh tế gần đây cho thấy thách thức. Sau khi giảm dần năm ngoái, một thước đo lạm phát cơ bản đang leo dần từ 2.6% lên 3%.

Tăng trưởng việc làm đã chậm lại đáng kể trong ba tháng kết thúc vào tháng 7. Điều đáng chú ý hơn là các số liệu việc làm của tháng 5 và tháng 6 cũng đã bị điều chỉnh giảm mạnh khi được xem xét lại. Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp vẫn duy trì ở mức tương đối thấp, khoảng 4.2%.

Sự chậm lại trên thị trường việc làm trùng với những thay đổi chính sách của chính quyền Trump bao gồm trấn áp nhập cư, thuế quan, cắt giảm việc làm liên bang và giảm chi tiêu cho các nhà thầu Chính phủ và tổ chức phi lợi nhuận. Chính quyền Trump nói rằng việc cắt giảm thuế và bãi bỏ quy định của họ có thể bù đắp một số cản trở đó.

Đa số các quan chức Fed ủng hộ việc giữ nguyên lãi suất tháng trước, tuy nhiên có hai thống đốc Fed là Christopher Waller và Michelle Bowman đã bỏ phiếu phản đối và ủng hộ việc cắt giảm lãi suất. Cả ông Waller và bà Bowman đều là những người được Tổng thống Trump bổ nhiệm và hiện đang được xem xét để kế nhiệm vị trí Chủ tịch Fed khi nhiệm kỳ của ông Powell kết thúc vào tháng 5.

Thống đốc Fed Christopher Waller (bên trái) phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Mạng lưới CFO do The Wall Street Journal tổ chức ở New York; và Michelle Bowman tại một cuộc họp của Fed ở Washington.

Ông Waller đã đưa ra cảnh báo rằng tình hình tăng trưởng việc làm thực tế yếu hơn nhiều so với những gì con số thể hiện, với một số chỉ báo kinh tế đang ở mức cảnh báo. Ông cho rằng Fed không nên đưa ra quyết định về lãi suất dựa trên những đợt tăng giá do thuế quan gây ra, vì những tác động này thường chỉ là tạm thời và không lặp lại.

Trong một động thái được coi là thách thức trực tiếp đối với ông Powell, bà Bowman chỉ trích rằng các quyết định của Fed thiếu tính nhất quán. Bà đưa ra dẫn chứng cụ thể rằng các chỉ số về nhà ở, chi tiêu tiêu dùng và tỷ lệ việc làm của người trong độ tuổi lao động hiện tại đều yếu hơn so với năm ngoái – thời điểm mà Fed bắt đầu chu kỳ cắt giảm lãi suất.

Trong bài phát biểu tuần trước, ông Schmid đưa ra lập luận rằng tác động của thuế quan lên lạm phát cho đến nay vẫn được kiểm soát ở mức hạn chế. Ông giải thích rằng một phần lý do cho điều này là bởi Fed đã không vội vàng nới lỏng chính sách lãi suất quá sớm. Tuy nhiên, Schmid cũng dự báo rằng sự bất định xung quanh việc thuế quan sẽ ảnh hưởng như thế nào đến mức giá chung có thể sẽ kéo dài trong nhiều tháng tới.

Nhiệm vụ của Powell là tạo ra sự đồng thuận từ những quan điểm đối lập này và khi cần thiết, dẫn dắt theo hướng ông cho là đúng. Lối thoát có thể đang xuất hiện từ chính dữ liệu kinh tế. Báo cáo việc làm tháng 7 đã cung cấp bằng chứng rõ ràng hơn về tình trạng suy yếu của thị trường lao động – điều này có thể tạo cơ sở cho Powell để cắt giảm lãi suất trong tháng tới.

Chủ tịch Fed San Francisco Mary Daly nhận định thị trường lao động “hiện tại không tệ”, nhưng “đang đi sai hướng”.

Bà cũng cho biết thuế quan không khiến giá cả tăng mạnh như nhiều chuyên gia lo ngại, giảm bớt nguy cơ xảy ra cú sốc lớn.

Chủ tịch Fed Minneapolis Neel Kashkari cho rằng Fed có thể phải cắt giảm lãi suất ngay lập tức để hỗ trợ thị trường lao động, đồng thời để ngỏ khả năng đảo ngược quyết định này nếu lạm phát bùng phát trở lại. “Tôi không ưa cách làm này”, ông thừa nhận, “nhưng có thể đây là lựa chọn tốt nhất trong số các phương án có hạn.”

Một số quan chức khác vẫn đang do dự. Chủ tịch Fed St. Louis Alberto Musalem và Chủ tịch Fed Chicago Austan Goolsbee đã lưu ý về việc giá dịch vụ tăng bất ngờ trong tháng trước – điều này ủng hộ việc duy trì lãi suất ở mức hiện tại. Tuy nhiên, ông Musalem cũng chỉ ra tình trạng tăng trưởng kinh tế chậm lại, yếu tố này có thể ủng hộ việc cắt giảm lãi suất trong tương lai.

Thách thức đối với ông Trump là tính độc lập của Fed có nguồn gốc sâu xa hơn việc chỉ thay đổi một nhà lãnh đạo. Ngay cả khi ông Powell được thay thế bằng người “cùng chí hướng” với Nhà Trắng vào mùa xuân tới, vẫn có thể có những quan chức khác lo ngại về lạm phát và không chịu ảnh hưởng bởi áp lực chính trị.

Ông Powell hiện đang đóng vai trò như “lá chắn” bảo vệ cho một số đồng nghiệp. Mối quan hệ giữa ông và các thành viên Fed khác có thể “mạnh mẽ hơn bao giờ hết vì cả ủy ban đều hiểu rõ tình thế khó khăn mà cả Chủ tịch lẫn thể chế đang phải đối mặt”, Faust nhận xét.

Một số chuyên gia cho rằng những cuộc tấn công công khai và ồn ào của ông Trump nhắm vào ông Powell ít nguy hiểm hơn so với khả năng Nhà Trắng tiến hành chiến dịch có hệ thống nhằm làm suy yếu cấu trúc của Fed, bao gồm cả 12 ngân hàng dự trữ khu vực.

Các cuộc họp quyết định lãi suất có sự tham gia của 12 Chủ tịch ngân hàng khu vực và hội đồng quản trị gồm 7 thành viên. Tuy nhiên, tại mỗi thời điểm chỉ có 5 chủ tịch ngân hàng khu vực được quyền bỏ phiếu về các quyết định chính sách.

Điểm khác biệt quan trọng là trong khi các thống đốc Fed được Tổng thống Mỹ đề cử, các chủ tịch ngân hàng khu vực lại được chọn bởi hội đồng quản trị địa phương. Theo truyền thống, những vị trí này hoạt động hoàn toàn độc lập khỏi Washington.

Các chủ tịch Fed có nhiệm kỳ 5 năm và cả 12 chủ tịch này phải được hội đồng thống đốc tái bổ nhiệm cho nhiệm kỳ mới trước tháng 3 tới. Hội đồng Fed có thể sa thải một chủ tịch ngân hàng khu vực bằng phiếu đa số, tuy nhiên điều này chưa bao giờ xảy ra.

Bởi vì các thống đốc Fed do Tổng thống Mỹ chỉ định, nhiều người đang lo lắng về viễn cảnh Nhà Trắng có thể lập ra một hội đồng với đa số thành viên do ông Trump bổ nhiệm. Nhóm người này có thể cản trở việc tái bổ nhiệm các Chủ tịch Fed trước tháng 3 hoặc thậm chí sa thải họ sau khi được tái bổ nhiệm.

Trong ngày 20/08, một quan chức chính quyền Trump đã đưa ra cáo buộc rằng bà Cook – vị Thống đốc Fed do cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm – có khả năng đã gian lận thế chấp. Cụ thể, bà bị tố cáo đã làm đơn vay cho hai bất động sản khác nhau nhưng đều khai báo là nơi cư trú chính.

Ông Trump đã lựa chọn một trong các cố vấn kinh tế của mình để thay thế vị trí của thống đốc Fed vừa từ chức trong tháng này. Nếu có thêm một thống đốc khác rời ghế sớm, Tổng thống Mỹ có thể bổ nhiệm thêm đồng minh và giúp những người do ông chỉ định chiếm đa số trong hội đồng.

Tuần trước, nguồn áp lực mới nhất lên Fed đến từ Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent – từng là người đứng đầu quỹ đầu cơ có hiểu biết sâu về chính sách tiền tệ và hiện đang chịu trách nhiệm tìm kiếm ứng viên cho vị trí Chủ tịch Fed tiếp theo.

Mặc dù trước đó cam kết không bình luận về vấn đề lãi suất, ông Bessent cho rằng Fed nên cân nhắc cắt giảm lãi suất nửa điểm phần trăm vào tháng 9. Sau đó, ông khuyên Fed tiếp tục hạ lãi suất chuẩn từ mức hiện tại khoảng 4.3% xuống dưới 3%. Phát biểu này đã khiến nhiều nhà đầu tư nâng cao kỳ vọng về đợt cắt giảm nửa điểm.

Với phát biểu này, ông Bessent dường như đã đặt ông Powell vào thế bí. Nếu các nhà đầu tư quyết định mua bán tài sản dựa trên những phát biểu của vị Bộ trưởng Tài chính Mỹ – vì họ tin rằng khả năng Fed cắt giảm lãi suất mạnh tay đã tăng lên – thì ông Powell sẽ đối mặt với nguy cơ làm thị trường thất vọng. Nếu Fed không thực hiện theo kỳ vọng đã được tạo ra, ông Powell có thể phải chịu trách nhiệm cho bất kỳ đợt bán tháo nào xảy ra sau đó.

Khi được hỏi về những bình luận của mình trong cuộc phỏng vấn trong ngày kế đó, ông Bessent phủ nhận: “Tôi không ra lệnh cho Fed phải làm gì cả”.

Vũ Hạo (Theo WSJ)

FILI

– 19:00 21/08/2025