Lợi thế tạo ra tiền (Kỳ 2): Hệ thống giám sát bất lực trước xung đột lợi ích của ông Trump

Lợi thế tạo ra tiền (Kỳ 2): Hệ thống giám sát bất lực trước xung đột lợi ích của ông Trump

Việc Tổng thống Trump chào bán gói dữ liệu Truth API với mức phí 100,000 USD mỗi tháng cho Phố Wall chỉ là phần nổi của một hệ sinh thái tài chính khép kín. Dữ liệu công khai cho thấy sự ăn khớp có hệ thống giữa các dòng trạng thái làm chao đảo thị trường và hàng chục ngàn lệnh giao dịch của ông Trump. Thực tế này cho thấy nhiều rào cản thể chế đã bị vô hiệu hóa và cơ chế giám sát bị tê liệt.

Những thông lệ, giới hạn, hay chuẩn mực truyền thống đối với ông Trump chỉ là đống giấy lộn.

21,000 lệnh mua bán dồn vào những ngày chính sách đổi chiều

Ngày 15/04/2025, Tổng thống Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng mọi giấy phép cần thiết cho kế hoạch xây siêu máy tính trí tuệ nhân tạo của Nvidia tại Mỹ “sẽ được đẩy nhanh và cấp sớm”. Vài ngày trước bài đăng, các tài khoản đầu tư đứng tên ông đã mua từ 200,000 đến 500,000 USD cổ phiếu Nvidia. Giá cổ phiếu hãng chip này tăng sau thông điệp của Tổng thống Mỹ.

Phân tích dữ liệu của CNN còn tìm thấy ít nhất 44 lần các tài khoản mua cổ phiếu của 21 doanh nghiệp trong vòng một tuần trước khi ông Trump đăng bài khen doanh nghiệp, lãnh đạo hoặc sản phẩm của những công ty đó.

Thay vì sử dụng “quỹ tín thác mù thực sự” như những người tiền nhiệm, tài sản của Tổng thống Trump được đặt trong các “tài khoản tự quyết” do các định chế tài chính bên thứ ba quản lý.

Đại diện Nhà Trắng và Trump Organization khẳng định tổng thống không hề can thiệp hay biết trước các lệnh giao dịch. Tuy nhiên, ông Trump biết rõ danh mục đầu tư của mình gồm những mã cổ phiếu nào. Khi đưa ra các chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp đó, ranh giới giữa việc quản lý tài sản ngẫu nhiên và trục lợi chính sách bị xóa nhòa.

Hồ sơ tài chính đệ trình lên Văn phòng Đạo đức Chính phủ Mỹ năm 2025 tiết lộ các tài khoản cá nhân của Tổng thống đã thực hiện hơn 21,000 lệnh giao dịch chứng khoán chỉ trong vòng một năm đầu nhiệm kỳ. Tổng giá trị tài sản luân chuyển trong các tài khoản này trong khoảng từ 600 triệu USD đến hơn 1.86 tỷ USD, với tần suất bình quân 85 lệnh mỗi ngày.

Tần suất mua bán chứng khoán bùng nổ tập trung vào đúng 10 ngày thị trường có biến động mạnh nhất. Phân tích định lượng cho thấy 25% tổng số lệnh giao dịch của cả năm 2025 nằm trọn trong 10 ngày nhạy cảm này. Đây đều là những phiên giao dịch Phố Wall hứng chịu cú sốc từ các quyết định thuế quan hoặc đe dọa thương mại từ Nhà Trắng.

Phân tích của CNN và Bloomberg cho thấy ít nhất 44 lần tài khoản của Tổng thống mua gom cổ phiếu của 21 tập đoàn khác nhau ngay trước khi ông đăng bài khen ngợi chúng trên mạng xã hội Truth Social.

Sự ăn khớp tuyệt đối giữa thời điểm ra quyết định chính sách quốc gia và thời điểm chốt lệnh giao dịch cá nhân đặt ra một vấn đề nghiêm trọng về xung đột lợi ích và cơ chế giám sát.

Các giao dịch chứng khoán của ông Trump tập trung vào những ngày ông công bố thay đổi chính sách lớn.

Khoảng trống pháp lý đối với ông Trump

Theo án lệ của tòa án Mỹ, “giao dịch nội gián” là hành vi dùng thông tin quan trọng chưa công bố của một doanh nghiệp cụ thể để trục lợi. Từ năm 2012, Đạo luật STOCK đã mở rộng lệnh cấm này sang cả quan chức lập pháp và hành pháp, kể cả khi thông tin là một quyết định chính sách chứ không chỉ thông tin nội bộ doanh nghiệp. Nhưng trên thực tế, việc giao dịch dựa trên thông tin chính sách quốc gia như áp thuế hay cấm vận gần như không bị xử lý vì quá khó chứng minh ý định phạm tội, và mức phạt quá nhẹ khiến luật không có tính răn đe.

Luật hình sự Mỹ cấm quan chức hành pháp tham gia công vụ ảnh hưởng đến lợi ích tài chính của chính mình, nhưng định nghĩa “quan chức và nhân viên” lại không bao gồm Tổng thống và Phó tổng thống.

Một tài khoản tự quyết cho phép tổ chức quản lý thực hiện giao dịch thay khách hàng, nhưng chủ tài khoản vẫn biết danh mục có những gì. Một quỹ tín thác mù còn ngăn chủ tài sản biết mình đang sở hữu mã chứng khoán nào. Khác biệt ấy quyết định liệu Tổng thống có thể nhận ra một chính sách sắp ban hành sẽ tác động đến tài sản của chính mình hay không.

Ngày 03/02/2025, khi ông Trump đồng ý hoãn thuế với Canada và Mexico trước thời điểm dự kiến có hiệu lực, các nhà quản lý tài sản của ông thực hiện 616 lệnh. Ngày 04/03, khi thời gian hoãn kết thúc, con số là 640. Ngày 04/04, giữa đợt bán tháo sau gói thuế “Ngày Giải phóng”, tài khoản ghi nhận thêm 446 lệnh.

Ngày 09/04/2025, ông Trump đăng “Đây là thời điểm tuyệt vời để mua!!!” rồi thông báo hoãn phần lớn thuế đối ứng 90 ngày. S&P 500 tăng 9.5% trong phiên. Một tổng thống vừa biết danh mục của mình có gì, vừa có thể tạo ra biến động giảm sâu tăng sốc dễ khiến thị trường phải nghi ngờ lợi ích công – tư thực sự có tách biệt hay không.

Truth API tạo thêm doanh thu từ các phát ngôn có thể làm thị trường biến động. Các hoạt động tiền mã hóa và đồng tiền trào lưu (memecoin) mang lại cho ông Trump ít nhất 1.2 tỷ USD, theo tổ chức chống tham nhũng Transparency International US. Cùng lúc, chính quyền thúc đẩy khung pháp lý thuận lợi hơn cho tiền mã hóa. Công chúng chưa có cơ chế đủ mạnh để loại trừ khả năng chính sách phục vụ lợi ích riêng.

Hệ thống giám sát tê liệt

Năm 1977, Tổng thống Jimmy Carter từng chủ động chuyển giao toàn bộ trang trại đậu phộng của gia đình vào một quỹ tín thác độc lập chỉ để gạt bỏ mọi nghi ngờ về xung đột lợi ích. 

Năm 2020, Thượng nghị sĩ Richard Burr bán khoảng 1.6 triệu USD cổ phiếu sau khi tham dự các cuộc họp kín về Covid-19. FBI tịch thu điện thoại của ông để điều tra các giao dịch này. Trong thời gian cuộc điều tra diễn ra, Burr rời ghế Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện. Bộ Tư pháp và SEC cuối cùng khép hồ sơ mà không đưa ra cáo buộc.

Trong khi đó, 21,000 giao dịch của ông Trump năm 2025 không dẫn đến hậu quả đáng kể nào. Nguyên nhân đầu tiên là luật có ngoại lệ miễn trừ cho tổng thống. Nguyên nhân thứ hai là chuẩn mực và thông lệ chỉ có tác dụng khi người nắm quyền tự nguyện tuân thủ chứ không có sức mạnh cưỡng ép.

Điểm đáng lo ngại nhất hiện nay là thái độ thách thức công khai đối với các giới hạn truyền thống. Việc Tập đoàn Trump Media & Technology Group (TMTG) chào bán gói dữ liệu Truth API với giá 100,000 USD/tháng là hành vi tiền tệ hóa các phát ngôn chính trị, cho phép các công ty giao dịch tần suất cao kiếm lợi nhờ nhận tin sớm hơn công chúng vài mili-giây.

Những chuẩn mực mà các đời tổng thống trước không dám vượt qua đều đã bị ông Trump phá bỏ.

Sự công khai trong việc thương mại hóa thông tin cho thấy rủi ro thể chế đối với các hành vi vượt rào đã gần như biến mất. Hệ thống giám sát tài chính và đạo đức công vụ lâm vào trạng thái tê liệt hoàn toàn trước quyền lực tuyệt đối của ông chủ Nhà Trắng.

Ngày 24/01/2025, tức chỉ 4 ngày sau khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ 2, chính quyền sa thải 17 tổng thanh tra độc lập mà không báo trước cho Quốc hội 30 ngày kèm lý do cụ thể theo luật. Quyết định đó làm suy yếu cơ chế điều tra chống lãng phí, gian lận và lạm quyền trong bộ máy hành pháp.

TMTG hiện có thể bán quyền nhận thông tin chính sách sớm mà chưa gặp một hàng rào pháp lý nào. Khi việc vừa tạo ra thông tin có sức nặng chính sách, vừa thu lợi từ quyền phân phối thông tin ấy được chấp nhận, xung đột lợi ích dần trở thành một phần bình thường của cách thị trường vận hành.

Thận trọng với rủi ro chính sách đảo chiều

Nhà đầu tư nên coi các ngành phụ thuộc mạnh vào quyết định đơn phương của Nhà Trắng, (như bán dẫn, quốc phòng, thuế quan và tiền mã hóa) có thêm rủi ro về quy trình chính sách.

Rủi ro chính sách thiếu minh bạch đòi hỏi biên an toàn lớn hơn, quy mô vị thế nhỏ hơn và mức sử dụng đòn bẩy thấp hơn. Nhà đầu tư cũng cần xây dựng nhiều kịch bản thay vì chỉ dự báo một kết quả dựa trên phát ngôn gần nhất.

Chiến lược “TACO”, viết tắt của nhận định “Trump thường lùi bước”, từng giúp nhà đầu tư mua khi ông đe dọa tăng thuế rồi bán khi chính quyền hoãn áp dụng. Chiến tranh Iran năm 2026 cho thấy giới hạn của việc đánh cược ấy. Gián đoạn tại eo biển Hormuz từng đẩy dầu Brent lên gần 120 USD/thùng; quyết định xuống thang không thể lập tức khôi phục vận tải và nguồn cung.

Nhà đầu tư cá nhân sẽ luôn phản ứng chậm hơn các quỹ trả tới 100,000 USD mỗi tháng để máy tính nhận và xử lý các bài đăng Truth Social sớm hơn công chúng vài mili-giây. Khi tin xuất hiện trên màn hình điện thoại, thuật toán đã hoàn tất những lệnh đầu tiên.

Với mỗi quyết định lớn của Nhà Trắng, nhà đầu tư cần kiểm tra ba điểm. Chính sách đó làm lợi cho ngành hoặc loại tài sản nào? Ông Trump và gia đình đang nắm lợi ích tài chính nào trong khu vực ấy? Cơ quan nào còn đủ thẩm quyền điều tra xung đột lợi ích?

Nếu cơ chế giám sát không hoạt động, giá tài sản còn phải phản ánh nguy cơ chính sách bị kiện, bị đảo ngược hoặc bị hủy bỏ sau một cuộc bầu cử.

Đức Quyền

FILI

– 09:52 21/07/2026