Hơn 800 tàu mắc kẹt chờ mở đường thoát qua eo biển Hormuz

Thỏa thuận được công bố trong khuôn khổ lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran, chỉ vài giờ trước khi thời hạn do Tổng thống Donald Trump đưa ra hết hiệu lực vào tối 7/4 (giờ Mỹ). Phía Tehran cho biết sẽ triển khai cơ chế bảo đảm hành lang đi lại an toàn dưới sự phối hợp của quân đội và tùy thuộc vào các giới hạn kỹ thuật, trong khi Tổng thống Trump mô tả kết quả này là việc “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn” đối với eo biển Hormuz.

Thông tin về thỏa thuận đã ngay lập tức tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thế giới giảm hơn 10%, xuống dưới ngưỡng 100 USD/thùng, khi lo ngại về gián đoạn nguồn cung phần nào được xoa dịu, qua đó giúp giảm áp lực lạm phát trên các thị trường tài chính.

Tuy nhiên, theo giới phân tích và các doanh nghiệp vận tải biển, hoạt động hàng hải qua Hormuz khó có thể sớm trở lại bình thường do nhiều chi tiết then chốt của thỏa thuận vẫn chưa được làm rõ, bao gồm thời điểm áp dụng, mức độ an toàn thực tế và khả năng phát sinh các loại phí quá cảnh.

Ngay cả trong kịch bản thuận lợi nhất, quá trình giải tỏa lượng tàu ùn ứ cũng được dự báo sẽ mất nhiều thời gian. Hiện hàng trăm tàu vẫn đang neo đậu dày đặc ở cả hai phía eo biển, trong khi lưu lượng vận tải còn cách xa mức thông thường trong thời bình.

Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch đối với thương mại năng lượng toàn cầu – gần như bị tê liệt kể từ cuối tháng 2, sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel khiến Iran siết chặt kiểm soát khu vực này. Nhiều công ty bảo hiểm hàng hải khi đó đã rút bảo hiểm rủi ro chiến tranh, buộc hàng loạt tàu phải nằm chờ, khiến lưu lượng tàu thuyền giảm xuống mức tối thiểu.

Trong những ngày gần đây, hoạt động vận tải đã có dấu hiệu cải thiện nhẹ, khi một số quốc gia đạt được các thỏa thuận song phương với Iran nhằm bảo đảm hành lang đi lại cho tàu hàng. Theo số liệu giám sát hàng hải, số tàu qua lại mỗi ngày đã tăng lên khoảng 15 chiếc, song vẫn thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình khoảng 135 lượt/ngày trong điều kiện bình thường.

Dữ liệu vận tải cho thấy phần lớn lượng hàng tồn đọng tại khu vực Vịnh Persian là các lô hàng năng lượng. Hiện còn 426 tàu chở dầu thô và nhiên liệu tinh chế, 34 tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) và 19 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) chưa thể rời khu vực. Ngoài ra còn có nhiều tàu chở hàng khô, nông sản, kim loại và container.

Đáng chú ý, vận chuyển LNG đang là lĩnh vực được theo dõi sát nhất. Kể từ khi xung đột bùng phát, chưa có tàu chở LNG đầy tải nào đi qua được eo biển Hormuz. Một nỗ lực gần đây với hai tàu xuất phát từ Qatar cũng đã phải quay đầu vào phút chót, cho thấy rủi ro an ninh trên tuyến hàng hải này vẫn ở mức cao. Năm ngoái, eo biển Hormuz chiếm khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, thị trường vận tải biển và năng lượng quốc tế đang chờ đợi thêm các tín hiệu rõ ràng từ cả Washington và Tehran, nhằm đánh giá liệu tuyến vận tải chiến lược này có thể sớm vận hành trở lại một cách ổn định hay không.