Đừng vội mừng nếu Fed hạ lãi suất trong vài tháng tới

Đừng vội mừng nếu Fed hạ lãi suất trong vài tháng tới

Một đợt giảm lãi suất trong vài tháng tới có thể là tín hiệu cho thấy nền kinh tế đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Fed không hạ lãi suất trong cuộc họp tuần này. Với chiến sự đẩy giá năng lượng tăng cao, thị trường thực tế nên hy vọng Fed sẽ không cắt giảm lãi suất trong những tháng tới, bởi một động thái như vậy có thể là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang rơi vào tình trạng suy yếu trầm trọng.

Ở mức hiện tại, lãi suất không còn mang lại nhiều tác dụng kích thích nền kinh tế, vốn đang có dấu hiệu mong manh. Các doanh nghiệp Mỹ đã cắt giảm nhiều việc làm hơn số việc làm tạo ra trong tháng 2, tăng trưởng kinh tế nhìn chung yếu, và lạm phát vẫn cao hơn mức mong muốn, ngay cả trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Thị trường chứng khoán cũng đã chững lại. Nếu các yếu tố khác không đổi, lãi suất thấp hơn có thể mang lại một cú hích đáng hoan nghênh.

Tuy nhiên, cú sốc kép từ chiến sự Iran và việc chính quyền Trump khôi phục thuế quan đang gây áp lực tăng giá tại Mỹ cũng như trên toàn cầu. Cú sốc dầu mỏ bắt nguồn từ xung đột ở Iran – đặc biệt là tại eo biển Hormuz – đã bắt đầu tạo ra những tác động tiêu cực rõ rệt.

Trong bối cảnh này, Fed gần như không có nhiều lựa chọn. Cơ quan này vẫn dự báo sẽ có thêm một lần cắt giảm lãi suất trong năm 2026. Nhưng họ buộc phải chờ xem giá cả sẽ tăng đến đâu và hiện chưa có câu trả lời rõ ràng. Trong cuộc họp báo ngày 18/03, Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết: “Điều tôi thực sự muốn nhấn mạnh là không ai biết”.

Chủ tịch Fed Jerome Powell

Kể từ khi chiến sự bắt đầu, giá năng lượng – bao gồm dầu, xăng và khí tự nhiên hóa lỏng – đã tăng mạnh. Một loạt giá hàng hóa toàn cầu khác cũng đi lên. Phân bón, yếu tố then chốt đối với nông nghiệp và an ninh lương thực, cũng trở nên đắt đỏ hơn. Các nước châu Á chịu tác động nặng nề từ việc gián đoạn nguồn cung dầu, trong khi các nước châu Âu bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu hụt LNG.

Những chi phí này sẽ lan rộng trong nền kinh tế toàn cầu trong những tuần tới. Dù Mỹ – một nhà sản xuất năng lượng lớn – có mức độ chống chịu tốt hơn nhiều quốc gia khác, nền kinh tế vẫn đối mặt với rủi ro. Đối với Fed, việc cắt giảm lãi suất khi lạm phát đang gia tăng sẽ là một canh bạc nguy hiểm. Hiện chưa rõ chiến sự Iran và cú sốc dầu sẽ kéo dài bao lâu. Giá dầu vốn đã tăng hơn 45% trong tháng này và hoàn toàn có thể tiếp tục leo thang.

Hãy nhớ lại những gì đã xảy ra sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra vào tháng 2/2022. Giá dầu Brent đã vượt 120 USD/thùng, nhưng phải 4 tháng sau mới đạt mức đó. Giá xăng tại Mỹ cũng vượt 5 USD/gallon trong tháng đó, theo AAA, và lạm phát – đo bằng chỉ số CPI – đã vượt 9%. Đây là mức cao nhất kể từ các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 và 1980.

Hiện tại, thế giới chưa nguy hiểm tới mức đó, và nền kinh tế toàn cầu cũng đã giảm dần phụ thuộc vào dầu mỏ qua từng năm. Tuy nhiên, khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu và một lượng lớn khí tự nhiên vẫn đi qua eo biển Hormuz. Nếu Iran tiếp tục hạn chế lưu thông qua tuyến đường này trong vài tháng, giá năng lượng nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng.

Điều đó có thể dẫn đến lạm phát tăng vọt. Theo ước tính của các nhà nghiên cứu JPMorgan, nếu giá dầu Brent (hiện khoảng 116 USD/thùng) vượt 125 USD/thùng và duy trì trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, nền kinh tế sẽ rơi vào vùng rủi ro thực sự.

Trong tháng này, lợi suất trái phiếu Chính phủ đã tăng mạnh tại nhiều quốc gia, với lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm dao động dưới 4.3%, tăng từ mức dưới 4% trước khi chiến sự nổ ra.

Sự bất định liên quan đến chính sách thuế quan của ông Trump cũng góp phần gây thêm căng thẳng. Nhiều chuyên gia dự báo sẽ có thêm các tác động lạm phát bổ sung, nhưng rất khó định lượng khi mức thuế vẫn liên tục thay đổi do các nghiên cứu chính sách, tranh chấp pháp lý và đàm phán quốc tế.

Trước những rủi ro này, các ngân hàng trung ương trên thế giới, bao gồm cả Fed, có thể sẽ duy trì lập trường chính sách mang tính “diều hâu”.

Họ thậm chí có thể phải tăng lãi suất nếu chiến sự khiến lạm phát trở nên mất kiểm soát, khiến người dân kỳ vọng giá cả sẽ tiếp tục tăng nhanh trong nhiều năm. Trong kinh tế học, điều này được gọi là kỳ vọng lạm phát bị “mất mỏ neo”. Một khi kỳ vọng lạm phát tăng cao lan rộng, nó có thể tạo ra vòng xoáy giá cả tự củng cố, rất khó kiểm soát. Kể từ thời Paul Volcker lãnh đạo Fed (1979–1987), việc ngăn chặn kịch bản này luôn là ưu tiên hàng đầu của các ngân hàng trung ương.

Một thế giới ảm đạm

Không chỉ lạm phát, nền kinh tế còn đối mặt với một rủi ro khác: Suy thoái. Nguy cơ suy giảm tăng trưởng thường tăng đáng kể khi chi phí năng lượng tăng cao và duy trì ở mức cao.

“Suy thoái một lần nữa trở thành mối đe dọa nghiêm trọng”, Mark Zandi, kinh tế trưởng tại Moody’s Analytics, nhận định trong tuần này. Ông cho biết ngay cả trước những diễn biến đáng lo ngại gần đây tại Trung Đông, xác suất suy thoái đã ở mức khoảng 50-50 theo mô hình của tổ chức này.

Cú sốc dầu hiện tại chỉ làm gia tăng nguy cơ đó.

Dự báo suy thoái luôn khó khăn, và không ai có thể chắc chắn. Mỹ chưa trải qua suy thoái kể từ khi kết thúc suy thoái do đại dịch vào tháng 4/2020, dù nhiều chỉ báo đã nhiều lần phát tín hiệu cảnh báo.

Có thể lần này sẽ không có cú sốc lạm phát lớn hay suy thoái. Chiến sự Iran có thể sớm kết thúc, hoạt động vận chuyển dầu qua Hormuz có thể được khôi phục, và giá cả có thể hạ nhiệt. Nhưng hiện tại, chúng ta chưa thể biết chắc.

Chi phí tăng mạnh thường kéo theo hệ quả chính trị đáng kể. Lạm phát tăng cao sau chiến sự Ukraine đã góp phần làm suy giảm mạnh mức độ ủng hộ đối với cựu Tổng thống Joe Biden. Vấn đề “chi phí sinh hoạt” vốn đã là chủ đề nóng tại Mỹ, và thuế quan cùng chiến sự Iran có thể khiến nó trở nên nghiêm trọng hơn trong năm bầu cử.

Đây không phải là điều Fed có thể hoàn toàn phớt lờ, nhưng Fed dưới sự lãnh đạo của ông Powell vẫn đang cố gắng duy trì tính độc lập trước áp lực từ Tổng thống Trump yêu cầu cắt giảm lãi suất. Nhiệm kỳ của Powell sẽ kết thúc vào ngày 15/05. Tuy nhiên, người được đề cử thay thế là Kevin Warsh có thể chưa được Thượng viện phê chuẩn vào thời điểm đó. Ông Powell cho biết ông có thể tiếp tục giữ vai trò Chủ tịch tạm thời nếu điều này xảy ra.

Fed vì thế đang ở trong một tình thế rất khó xử. Rất khó để một ngân hàng trung ương độc lập, đối mặt với áp lực lạm phát, có thể cắt giảm lãi suất vào lúc này. Nhưng nếu xảy ra suy thoái hoặc khủng hoảng tài chính, mọi tính toán sẽ phải thay đổi ngay lập tức.

Như đã cảnh báo trong nhiều tuần qua, rủi ro đối với nhà đầu tư đã tăng mạnh dưới thời chính quyền Trump.

Trong bối cảnh đầy thách thức này, điều tốt nhất mà thị trường có thể kỳ vọng từ Fed có lẽ là một giai đoạn yên ắng – không biến động, không bất ngờ.

*Bài viết thể hiện quan điểm của Jeff Sommer trên New York Times

Vũ Hạo

FILI

– 19:00 19/03/2026