Dân số bằng 1/14, diện tích bằng 1/29 nhưng Việt Nam đã vượt Trung Quốc thành nhà sản xuất lớn nhất cho một đại bàng Mỹ

Năm 2025, Việt Nam tiếp tục giữ vị trí trung tâm sản xuất lớn nhất của Nike trên toàn cầu. Theo báo cáo tài chính năm tài khóa 2025 của Nike, 51% tổng sản lượng giày dép của Nike được sản xuất tại Việt Nam, trong khi Indonesia chiếm 28% và Trung Quốc khoảng 17%. Đối với quần áo thể thao của Nike, Việt Nam cũng đứng đầu với 31% sản lượng, vượt xa Trung Quốc và Campuchia (cùng khoảng 15%).

Tính đến đầu năm 2025, Nike có 98 nhà cung ứng, sản xuất với khoảng 162 nhà máy tại Việt Nam, sử dụng hơn 493.000 lao động để sản xuất giày dép, quần áo và thiết bị thể thao. Theo đó, Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Nike.

Thực tế, quá trình chuyển dịch sản xuất của Nike đã diễn ra từ nhiều năm trước. Theo CNBC, trước đây, Trung Quốc từng là trung tâm sản xuất lớn nhất của hãng. Hồi năm 2006, Trung Quốc sản xuất giày cho Nike khoảng 35% sản lượng, tuy nhiên tỷ lệ này giảm dần theo thời gian. Đến năm 2021, phần lớn sản lượng giày Nike đã được sản xuất tại Việt Nam, trong khi tỷ lệ tại Trung Quốc giảm xuống chỉ còn khoảng 21%.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh các thương hiệu toàn cầu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất. Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da – Giày – Túi xách Việt Nam cho biết, “Việt Nam trở thành nơi sản xuất giày Nike lớn nhất thế giới là bởi Việt Nam có nguồn nhân lực rất dồi dào. Bên cạnh đó, chất lượng gia công các sản phẩm giày dép của Việt Nam khá tốt, đáp ứng yêu cầu khắt khe từ phía đối tác. Hơn nữa, một số doanh nghiệp trong ngành giày dép đã đầu tư máy móc thiết bị hiện đại, tự động hóa một số công đoạn sản xuất, từ đó nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm”.

Có thể thấy, một trong những nguyên nhân quan trọng là lao động. Mặc dù Việt Nam có dân số khoảng hơn 101 triệu người, chỉ bằng 1/14 Trung Quốc (khoảng 1,4 tỷ người) nhưng Việt Nam vẫn có lợi thế trong lực lượng lao động. Trong nhiều năm qua, mức lương tại Trung Quốc tăng nhanh khi nền kinh tế nước này chuyển sang các ngành công nghệ cao. Ngược lại, Việt Nam vẫn có lực lượng lao động trẻ, dồi dào và chi phí cạnh tranh, phù hợp với ngành sản xuất giày dép và dệt may, những lĩnh vực cần nhiều lao động thủ công.

Một lợi thế lớn khác là Việt Nam đã hình thành các cụm công nghiệp chuyên sản xuất giày dép. Nike hiện sử dụng hàng chục nhà máy tại nhiều tỉnh, thành tại, tập trung chủ yếu ở khu vực phía Nam, nơi tập trung phần lớn dây chuyền sản xuất giày. Khi một hệ sinh thái sản xuất đã hình thành bao gồm nhà máy, nhà cung cấp linh kiện, logistics và lao động, doanh nghiệp có xu hướng tiếp tục mở rộng tại cùng khu vực để tận dụng lợi thế chuỗi cung ứng.

Diện tích lớn đi kèm với quỹ đất cho khu công nghiệp và nhà máy cũng được xem là một lợi thế. Việt Nam có diện tích khoảng hơn 331.000 km2, chỉ bằng 1/29 Trung Quốc (khoảng 9,6 triệu km2) nhưng Việt Nam cũng có một số lợi thế nhất định để thu hút các doanh nghiệp nước ngoài chọn xây dựng nhà máy sản xuất.

Theo nhận định của Dezan Shira & Associates, một công ty có 25 kinh nghiệm tư vấn cho các nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam nổi lên là điểm đến của những tập đoàn lớn mà vốn trước đó xây dựng căn cứ vững chắc tại Trung Quốc vì nằm trên tuyến đường vận chuyển hàng hóa sầm uất của khu vực châu Á nên dễ dàng cho việc thiết lập chuỗi cung ứng.

Với các ngành như giày dép hay điện tử, yếu tố quan trọng là quỹ đất công nghiệp sẵn sàng và hạ tầng logistics. Theo đó, Việt Nam đã phát triển hàng loạt khu công nghiệp đáp ứng, giúp doanh nghiệp có thể xây dựng và vận hành nhà máy. Ngoài ra, vận tải hàng hóa là Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.000 km, nơi đây có các cảng biển lớn và quan trọng chạy dọc đất nước, gồm Hải Phòng, Đà Nẵng và TP.HCM, một yếu tố quan trọng trong việc xuất khẩu.