“Cuộc chiến ngầm” dữ dội đẩy Nga–NATO sát miệng vực

Tuyên bố của Đức hôm thứ Ba (1/9) rằng Nga phải chịu trách nhiệm về vụ việc liên quan đến một máy bay không người lái mang chất nổ tại sân bay Leipzig hồi tháng trước là dấu hiệu mới nhất cho thấy các nước đồng minh của Mỹ đang phải đối mặt với một thách thức ngày càng lớn từ những hoạt động được cho là của Moscow trên lãnh thổ châu Âu.

Franz-Stefan Gady, nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Chương trình Quốc phòng của Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS), nói với Newsweek: “Vụ việc ở Leipzig phù hợp với mô hình gia tăng hoạt động ngầm của Nga trên khắp châu Âu, và xu hướng rõ ràng đang hướng tới leo thang chứ không phải kiềm chế.”

“Không có chuyện xung đột là ngẫu nhiên hay leo thang ngoài ý muốn,” ông Gady nói. “Leo thang luôn là một lựa chọn chính trị. Rủi ro thực sự là Nga cuối cùng sẽ đánh giá NATO quá chia rẽ và phản ứng quá chậm chạp, dựa trên phản ứng tương đối yếu ớt của Đức tại Leipzig. Đây chính xác là điểm yếu trong sự chuẩn bị của các đồng minh.”

Ông cho rằng NATO hiện chưa có một “ngưỡng” thống nhất về mức độ phản ứng tập thể trước các hoạt động như vậy. Trong khi đó, nhiều năng lực quân sự thiết yếu trong một cuộc khủng hoảng, từ chế áp hệ thống phòng không đối phương (SEAD), tên lửa tấn công tầm xa đến tên lửa đánh chặn, đều đang chịu sức ép do các cuộc chiến tại Ukraine và Iran, hoặc vẫn cần được tăng cường.

“Mối nguy hiểm cực độ” giữa Nga – Nato

Vụ việc xảy ra ngày 4/8 tại Leipzig được cho là liên quan đến một máy bay không người lái bốn cánh quạt mang theo chất nổ dẻo kiểu Semtex, xuất hiện gần một máy bay vận tải Antonov An-124 của Ukraine đang chở đạn dược do Pháp cung cấp.

Một ngày sau, chiếc máy bay không người lái được phát hiện gần máy bay Ukraine mà không phát nổ. Trong khi đó, một máy bay chở hàng Boeing được cho là đã va chạm với một vật thể không xác định, nghi là một máy bay không người lái thứ hai. Cho đến nay, chính quyền Đức vẫn chưa thu hồi được thiết bị này.

Bộ Nội vụ Đức hôm 1/9 cho rằng vụ việc nằm trong “mô hình hoạt động hỗn hợp của Nga ở châu Âu đã được thiết lập từ lâu”. Berlin sau đó triệu tập Đại sứ Nga Sergey Nechaev, chấm dứt hợp đồng cho thuê Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tại Berlin cùng lãnh sự quán Nga ở Bonn, đồng thời áp đặt các hạn chế thị thực mới đối với công dân Nga.

Moscow nhiều lần bác bỏ mọi liên quan. Ông Nechaev hôm thứ Tư 2/9 cho biết Đức vẫn chưa đưa ra bằng chứng cụ thể liên kết vụ việc với Nga.

Theo hãng thông tấn nhà nước Nga TASS, ông Nechaev nói: “Chúng tôi bị buộc tội không khác gì hành vi khủng bố hoặc âm mưu khủng bố. Một số lời khai, bằng chứng vật chất và đánh giá chuyên môn – tóm lại là một vụ án vững chắc – cần phải chứng minh những cáo buộc nghiêm trọng như vậy. Nhưng không có gì cả. Do đó, tất cả điều này thật khó hiểu.”

Đây cũng không phải lần đầu các quan chức Nga phủ nhận liên quan đến những sự cố máy bay không người lái tại châu Âu. Kể từ tháng 9 năm ngoái, thời điểm xuất hiện các báo cáo về máy bay không người lái Nga xâm phạm không phận Ba Lan, nhiều UAV cỡ nhỏ đã được phát hiện gần sân bay và các cơ sở hạ tầng tại một số quốc gia NATO. Trong không ít trường hợp, giới chức địa phương nghi ngờ Moscow đứng sau.

Trong khi đó, NATO tiếp tục tăng cường các cuộc tập trận quân sự gần biên giới Nga, trong đó có khu vực Bắc Cực. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov hôm thứ Hai 31/8 cáo buộc liên minh quân sự này “đang đẩy khu vực hướng tới quân sự hóa và tạo ra những điểm nóng căng thẳng quốc tế”.

Khi căng thẳng tiếp tục gia tăng, ông Dmitry Trenin, giảng viên tại Viện Kinh tế và Chiến lược Quân sự Toàn cầu thuộc Đại học Nghiên cứu Quốc gia Trường Kinh tế Cao cấp ở Moscow, nói với Newsweek rằng ông nhận thấy “mối đe dọa đang gia tăng” về khả năng xảy ra một cuộc đụng độ trực tiếp giữa Nga và NATO.

“Tôi cảm thấy rằng nhiều chính phủ châu Âu đã đi đến kết luận – thực chất là ảo tưởng – rằng Nga sẽ không dám động đến họ trong bất kỳ cuộc tấn công trả đũa nào,” ông Trenin nói. “Theo đánh giá của tôi, họ đã đi quá xa rồi và đang tự chuốc lấy nguy hiểm cực độ.”

Theo ông, nếu một cuộc đối đầu trực tiếp xảy ra, tình hình an ninh xấu đi có thể đẩy xung đột lên một cấp độ nguy hiểm hơn, thậm chí dẫn tới khủng hoảng hạt nhân.

“Tôi không thể tưởng tượng một cuộc xung đột giữa Nga và NATO chỉ được tiến hành bằng vũ khí thông thường.”

Hai cuộc chiến giao thoa

Nguy cơ đối đầu Nga–NATO không chỉ xuất phát từ những sự cố trên lãnh thổ châu Âu. Hai cuộc xung đột lớn tại Ukraine và Trung Đông đang ngày càng có những điểm giao thoa, kéo theo những hệ lụy rộng hơn đối với an ninh khu vực.

Ngay từ khi phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã cảnh báo các cường quốc phương Tây sẽ phải trả giá nếu can thiệp để hỗ trợ Kiev.

Kể từ đó, Ukraine đã nhận hoặc được cam kết hàng trăm tỷ USD viện trợ tài chính, quân sự và nhân đạo, phần lớn đến từ Mỹ và các thành viên NATO. Quy mô viện trợ vũ khí cũng ngày càng mở rộng, từ xe tăng, hệ thống tên lửa, phòng không cho tới máy bay chiến đấu.

Ngay cả khi Tổng thống Donald Trump công khai đặt câu hỏi về việc tiếp tục hỗ trợ Kiev vô thời hạn, tình báo Mỹ được cho là vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các cuộc tập kích của Ukraine nhằm vào lãnh thổ Nga.

Ở chiều ngược lại, một số báo cáo cáo buộc tình báo Nga hỗ trợ Iran trong việc nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông, kể từ khi ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran hồi tháng 2 năm nay.

Sự giao thoa giữa hai cuộc chiến còn thể hiện rõ ở lĩnh vực vũ khí.

Các dòng máy bay không người lái Shahed do Iran thiết kế đã trở thành một trong những công cụ chủ lực trong kho vũ khí của Nga. Một số biến thể của dòng UAV này từng bị cáo buộc liên quan đến vụ xâm nhập không phận Ba Lan năm ngoái.

Trong khi đó, Financial Times hôm thứ Ba 1/9 đưa tin về những thư từ bị rò rỉ được cho là cho thấy Moscow có thể đang hỗ trợ Tehran chế tạo tên lửa hành trình siêu thanh.

Hồi tháng 7, Ukraine được cho là đã tấn công một tàu Iran có liên quan đến hoạt động thương mại với Nga trên Biển Caspi. Nếu được xác nhận, đây có thể là một trong những trường hợp rõ nét đầu tiên cho thấy tác động trực tiếp từ cuộc chiến ở Ukraine lan sang cuộc xung đột tại Trung Đông.

Những cuộc khủng hoảng chồng lấn cũng đang gây sức ép lên an ninh châu Âu. Kho dự trữ đạn dược của Mỹ suy giảm đã khiến một số gói vũ khí dành cho các đồng minh châu Âu bị trì hoãn. Điều này diễn ra trong lúc các nước châu Âu vốn đã chịu sức ép từ Nhà Trắng về mức độ hỗ trợ trong cuộc đối đầu với Tehran và các đồng minh thuộc “Trục Kháng chiến” của Iran.

Chuyến thăm bất ngờ tới Moscow của Giám đốc CIA John Ratcliffe hồi tuần trước càng khiến những diễn biến này thu hút sự chú ý. Đây được cho là chuyến đi đầu tiên được biết đến của một lãnh đạo tình báo Mỹ tới Nga kể từ khi chiến tranh Nga–Ukraine bắt đầu.

Chuyến thăm làm dấy lên đồn đoán rằng Điện Kremlin có thể đang chuẩn bị một cuộc tấn công hoặc bước leo thang mới. Tuy nhiên, Tổng thống Trump sau đó tìm cách xoa dịu những lo ngại này.

“Tôi đã có những cuộc trao đổi tốt đẹp với ông ấy,” ông Trump nói tại Nhà Trắng trong thời gian chuyến thăm diễn ra. “Ông ấy sẽ không tấn công lãnh thổ NATO.”

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng tìm cách dập tắt những đồn đoán xung quanh chuyến thăm trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm thứ Tư 2/9 . Ông gọi đây là một hoạt động “thường lệ”, đồng thời hạ thấp tác động của những cáo buộc về việc Nga hỗ trợ Iran.

“Bất chấp những khác biệt về địa chính trị, Mỹ vẫn phải có khả năng liên lạc với Nga từ góc độ thực tế,” ông Rubio nói. “Họ sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn thứ hai thế giới. Mỹ phải có khả năng liên lạc với họ.”