Cơn khát bộ nhớ: Khi AI ngốn sạch RAM của thế giới

Cơn khát bộ nhớ: Khi AI ngốn sạch RAM của thế giới

Trên các diễn đàn công nghệ và tài chính những ngày này lan truyền một câu nói nửa đùa nửa thật: “499 USD cho con chip M5, và 8 triệu USD cho phần RAM đi kèm”. Lời nói cường điệu ấy phản ánh một thực tế không hề cường điệu chút nào, giá bộ nhớ máy tính đang tăng phi mã.

Theo các số liệu mới nhất, giá chip nhớ DRAM đã tăng tới 80-90% chỉ trong một quý, trong đó riêng quý đầu năm 2026 đã vọt khoảng 90% so với quý cuối năm 2025, một mức tăng khiến cả những nhà phân tích kỳ cựu cũng bất ngờ. Các mô-đun DDR5 mật độ cao hiện có giá cao hơn gấp đôi so với đầu năm 2025. Một linh kiện vốn được xem là thứ hàng hóa phổ thông, rẻ tiền và luôn sẵn có, bỗng chốc trở thành nút thắt cổ chai của cả ngành công nghiệp điện tử. Và như mọi cơn khan hiếm, nguyên nhân không nằm ở phía cung đột nhiên cạn kiệt, mà ở phía cầu đột nhiên bùng nổ.

Cỗ máy trí tuệ nhân tạo “ăn” bộ nhớ như thế nào

Thủ phạm của cơn đói này chính là trí tuệ nhân tạo (AI). Để huấn luyện và vận hành các mô hình ngôn ngữ khổng lồ, các trung tâm dữ liệu cần một loại bộ nhớ đặc biệt gọi là bộ nhớ băng thông cao (HBM). Chip xử lý đồ họa (GPU) tính toán cực nhanh, nhưng sẽ vô dụng nếu dữ liệu không được đưa tới kịp; HBM được xếp chồng ngay sát GPU để tiếp dữ liệu đủ nhanh, không để con chip phải “ngồi chờ”.

Vấn đề là cùng một dây chuyền, cùng một tấm wafer silicon, nhà sản xuất có thể chọn làm ra HBM cho AI hoặc RAM thông thường cho điện thoại và máy tính. Trước sức hút lợi nhuận từ AI, ba ông lớn thống trị ngành bộ nhớ là Samsung, SK Hynix và Micron đã dồn tới khoảng 93% năng lực sản xuất gộp của họ sang HBM, chỉ chừa lại một phần nhỏ cho RAM phổ thông. Ước tính trí tuệ nhân tạo sẽ ngốn khoảng 20% tổng sản lượng DRAM toàn cầu trong năm 2026, và con số này còn có thể tăng tiếp khi cuộc đua xây dựng hạ tầng AI tăng tốc. Hệ quả là phần còn lại của thế giới, từ nhà sản xuất điện thoại, máy tính cho tới ô tô, phải tranh nhau số bộ nhớ ít ỏi còn lại, đẩy giá lên cao.

Nút thắt lan xuống chuỗi cung ứng

Điều đáng lo ngại là cơn khan hiếm không dừng ở chip nhớ. Khi nhu cầu AI lan ra toàn bộ chuỗi cung ứng, những linh kiện thụ động tưởng chừng tầm thường nhất cũng trở thành điểm nghẽn. Tụ gốm đa lớp (MLCC), những con tụ nhỏ li ti có mặt trong mọi bo mạch điện tử đang được giới phân tích cảnh báo là nút thắt tiếp theo, một “cơn sốt tụ điện” khiến nút thắt bộ nhớ trông còn nhẹ nhàng. Lý do là mỗi máy chủ AI cần số lượng linh kiện thụ động lớn hơn nhiều lần một máy chủ thông thường. Khi cả chip nhớ lẫn linh kiện cơ bản cùng thiếu, hệ quả vượt xa phạm vi của giới đầu tư công nghệ. Những tập đoàn lớn như Apple hay Tesla đã phải lên tiếng cảnh báo rằng tình trạng khan hiếm bộ nhớ sẽ kìm hãm sản lượng của họ.

Nếu trước đây cơn đói bộ nhớ còn là câu chuyện của các nhà phân tích và giới đầu tư, thì giờ đây nó đã hiện hình ngay trên bảng giá mà người tiêu dùng nhìn thấy mỗi ngày.

Ví dụ điển hình nhất là Apple. Ngày 25/06/2026, Apple đã làm một việc gần như chưa từng có tiền lệ: Tăng giá giữa chu kỳ trên gần như toàn bộ dòng sản phẩm phần cứng mà không bổ sung bất kỳ cấu hình mới nào để giải thích cho mức tăng. Đợt điều chỉnh đánh vào Mac, iPad, Apple TV, HomePod, HomePod mini và Vision Pro, người mua trả nhiều tiền hơn cho đúng phần cứng cũ.

Chiếc MacBook Neo giá rẻ vừa ra mắt đầu năm bị đội giá tức thì, còn iPhone, Apple Watch và AirPods, những thiết bị cần ít bộ nhớ hơn, tạm thời được giữ giá. Bản thân CEO Tim Cook gọi tình trạng này là một “trận lụt trăm năm có một”, và thị trường phản ứng lạnh lùng: Cổ phiếu Apple rơi hơn 6% trong phiên, mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 04/2025.

Apple không hề đơn độc. Microsoft đã nâng giá Xbox, Samsung đẩy giá dòng Galaxy S26, Sony và Nintendo cũng tăng giá máy chơi game, trong khi Dell, HP, Lenovo, Acer và ASUS đồng loạt nâng giá laptop. Giới phân tích dự báo các hãng máy tính sẽ tăng giá khoảng 15–20% trong nửa cuối năm 2026, bởi riêng bộ nhớ và lưu trữ đã chiếm tới 20-30% chi phí linh kiện của một chiếc máy tính, và khi cả hai cùng tăng giá gấp đôi, mặt bằng giá tối thiểu để lắp ráp một cỗ máy hoàn chỉnh bị đẩy lên đáng kể.

Với điện thoại, sức ép thậm chí còn khắc nghiệt hơn: Kế hoạch nâng RAM lên 16GB hay 24GB cho dòng flagship 2026 phần lớn bị huỷ bỏ, nhiều mẫu cao cấp giữ nguyên ở mức 12GB, người dùng không chỉ phải trả giá cao hơn mà còn nhận về cấu hình bị “đóng băng”. Ngay cả Apple, với lợi thế quy mô và khả năng tự thiết kế chip, cũng phải nhượng bộ vì các nhà sản xuất bộ nhớ có thể bán RAM cho trung tâm dữ liệu với đơn giá cao hơn nhiều.

Và đây mới chỉ là sự khởi đầu, hầu hết giới phân tích tin rằng iPhone sẽ đến lượt, nhiều khả năng vào kỳ ra mắt iPhone 18 tháng 9, với mức tăng dự báo dao động rất rộng, từ khoảng 50 USD theo JPMorgan cho tới 270 USD theo TechInsights. Nút thắt từng nằm sâu trong nhà máy wafer giờ đang lan ra toàn bộ chuỗi, từ con chip nhớ, qua nhà máy lắp ráp, đến ví tiền của người tiêu dùng.

Cái giá vật chất của một cuộc cách mạng “phi vật chất”

AI, thứ được ca ngợi là phi vật chất, là trí tuệ thuần tuý, đang ngốn những tài nguyên hữu hình nhất, từ điện năng, nước làm mát cho tới từng thanh RAM và từng con tụ điện.

Cái giá ấy không còn được hấp thụ âm thầm ở đâu đó trong chuỗi cung ứng, mà được chuyển thẳng tới người mua hàng. Như một giáo sư của Harvard Business School nhận xét, trong lịch sử dài hạn giá bộ nhớ luôn đi xuống, việc nó tăng lên như hiện nay là điều hết sức bất thường, gần như chưa từng thấy. Đáng ngại hơn, đây không phải cơn sốt vài tháng: AMD cảnh báo giá DDR5 khó trở lại bình thường trước năm 2028, và nhiều dự báo còn kéo dài sức ép giá tới tận 2030.

Với mỗi cuộc cách mạng công nghệ, cái giá vật chất của nó luôn được phân bổ không đồng đều khắp chuỗi cung ứng, và lần này, mắt xích chịu thiệt rõ nhất lại chính là người tiêu dùng phổ thông, những người chẳng mua một con GPU AI nào nhưng vẫn phải trả thêm cho chiếc laptop, chiếc điện thoại của mình.

LH

FILI

– 13:48 05/07/2026