Chờ đợi gì từ hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập?

Chờ đợi gì từ hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập?

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến tìm cách củng cố sự ổn định thương mại và đạt được những kết quả kinh tế cụ thể khi gặp nhau tại Washington. Tuy nhiên, nỗ lực này có thể gặp trở ngại bởi những bất đồng về trí tuệ nhân tạo (AI), chính sách thuế quan thay đổi của Mỹ và các biện pháp trừng phạt liên quan đến cuộc chiến với Iran.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump thăm Đàn Thiên Đàn ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 14/5/2026. China Pool | Getty Images

Hai nhà lãnh đạo dự kiến tìm cách củng cố thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh khi có cuộc gặp trực tiếp lần thứ hai trong năm nay.

Dù Washington và Bắc Kinh đã phát đi một số tín hiệu thiện chí trước thềm hội nghị, hai bên vẫn cáo buộc lẫn nhau và tiếp tục triển khai các biện pháp thương mại trả đũa.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC vào ngày 21/09, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết sự tôn trọng mà ông Trump và ông Tập dành cho nhau đã tạo ảnh hưởng tích cực, lan sang các cuộc đàm phán giữa hai nước.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng Trung Quốc vẫn chưa thực hiện đầy đủ một số cam kết trong thỏa thuận thương mại mà ông Trump và ông Tập đạt được tại Busan, Hàn Quốc, gần một năm trước.

Một số chuyên gia Trung Quốc lo ngại cách tiếp cận ngoại giao tập trung cao độ giữa hai nhà lãnh đạo có thể tạo ra khoảng cách với những diễn biến thực tế trong quan hệ song phương.

“Một loạt quan điểm không nhất quán dường như đang cạnh tranh với nhau”, trong đó ông Trump định hình “cách tiếp cận tổng thể” đối với Trung Quốc, trong khi “những hành động tiêu cực hơn vẫn diễn ra ở các khía cạnh khác”, Claire Reade, Chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định.

Hội nghị diễn ra chưa đầy 6 tuần trước một kỳ bầu cử tại Mỹ, trong đó chi phí sinh hoạt là một trong những vấn đề được cử tri quan tâm. Khi mức độ ủng hộ dành cho ông Trump về vấn đề này giảm xuống mức thấp mới, Tổng thống Mỹ có thêm động lực để rời cuộc gặp với ông Tập cùng một thỏa thuận kinh tế cụ thể để công bố.

Dưới đây là những vấn đề chính trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung và những lĩnh vực có thể chịu tác động từ cuộc gặp Trump – Tập.

Tình hình thương mại

Cuộc chiến thương mại bùng nổ vào năm ngoái, đẩy thuế quan mà hai cường quốc kinh tế áp lên hàng hóa của nhau lên những mức chưa từng có. Thuế Mỹ áp lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc từng lên tới 145%, trong khi Bắc Kinh nâng thuế trả đũa lên 125% ở đỉnh điểm căng thẳng.

Các mức thuế này được cắt giảm vào tháng 5/2025, sau khi các nhà đàm phán hai nước đạt thỏa thuận tạm thời tại Thụy Sĩ. Thỏa thuận sau đó được gia hạn vào giữa tháng 8/2026. Tiếp đến, ông Trump và ông Tập đạt một thỏa thuận tại Busan, qua đó tiếp tục thu hẹp quy mô các biện pháp thương mại trả đũa.

Theo thỏa thuận, Trung Quốc đồng ý đình chỉ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và tăng mua nông sản Mỹ. Đổi lại, Mỹ giảm một số mức thuế và đình chỉ thêm các biện pháp trả đũa thương mại. Thỏa thuận có hiệu lực trong một năm và sẽ hết hạn vào ngày 10/11, tức một tuần sau cuộc bầu cử Mỹ, nếu hai bên không gia hạn.

Dù căng thẳng đã hạ nhiệt, thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn ở mức cao, theo nhiều phân tích.

Tính đến tháng 7, mức thuế hiệu dụng của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc là 22.8%, cao nhất trong nhóm các đối tác thương mại lớn của Mỹ. Theo Penn Wharton Budget Model thuộc Đại học Pennsylvania, thép và nhôm nhập khẩu đang chịu mức thuế cao nhất.

Ước tính của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) thậm chí còn cao hơn, cho thấy mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc trong tháng 7 vào khoảng 36.5%, so với 31% mà Bắc Kinh áp lên hàng hóa Mỹ.

Thương mại Mỹ – Trung giảm mạnh trong năm 2025, khi tổng giá trị thương mại hàng hóa giữa hai nước giảm gần 30% so với năm trước. Xu hướng này tiếp tục trong bảy tháng đầu năm 2026, theo dữ liệu của Cục Điều tra Dân số Mỹ.

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn là một trong những đối tác kinh tế lớn nhất của Washington, chỉ đứng sau Mexico và Canada. Mới năm 2019, Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ.

Ông Trump từ lâu chỉ trích thâm hụt thương mại lớn của Mỹ với các đối tác, trong đó có Trung Quốc, đồng thời thúc đẩy việc đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Từ đầu năm đến nay, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Trung Quốc đã giảm so với cùng kỳ năm 2025, nhưng vẫn thuộc nhóm lớn nhất thế giới, ở mức khoảng 91.2 tỷ USD.

Dọn đường cho hội nghị

Lần gần nhất ông Trump và ông Tập gặp nhau là tại một quốc yến ở Bắc Kinh vào giữa tháng 5, trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh được tổ chức với nhiều nghi thức nhưng cuối cùng không mang lại nhiều cam kết cụ thể.

Nhiều chuyên gia theo dõi Trung Quốc cho rằng cuộc gặp lần này cũng có thể đi theo hướng tương tự.

Các chuyên gia Trung Quốc của Bank of America Global Research xem việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại thêm một năm là kịch bản cơ sở. Động thái này sẽ duy trì hiện trạng thuế quan và ngăn hai bên áp thêm các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới, vốn là một trong những điểm gây căng thẳng lớn trước cuộc gặp tại Busan.

Trung Quốc cũng có thể cam kết mua thêm hàng hóa Mỹ, có khả năng bao gồm máy bay Boeing, theo các chuyên gia của ngân hàng.

Sau cuộc gặp tại Bắc Kinh, hai nước xác nhận Trung Quốc sẽ mua 200 máy bay Boeing, thấp hơn con số mà một số nhà đầu tư kỳ vọng.

“Chúng tôi kỳ vọng tiến triển sẽ hạn chế ở những lĩnh vực khác”, bao gồm khả năng mở rộng quyền tiếp cận các loại chất bán dẫn tiên tiến hoặc thay đổi những biện pháp kiểm soát xuất khẩu vẫn đang được áp dụng, các chuyên gia nhận định.

Các chuyên gia Trung Quốc khác cũng có chung quan điểm.

Ông Trump và ông Tập “dường như đang hướng tới những lợi ích nhỏ và tránh xung đột”, Ryan Hass, Giám đốc Trung tâm John L. Thornton về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, nói với CNBC qua email.

Theo ông Hass, “sự cân bằng mong manh này tồn tại vì nó phục vụ hai mục tiêu cho cả hai nhà lãnh đạo”.

“Thứ nhất, nó cho phép cả hai nhà lãnh đạo phát tín hiệu với người dân trong nước rằng họ đang kiểm soát tình hình với đối thủ địa chính trị hàng đầu. Thứ hai, nó tạo thời gian và không gian để cả hai giảm sự phụ thuộc cũng như những điểm dễ tổn thương trước đối phương”, ông giải thích.

Ông Bessent dường như đã xác nhận một phần những dự đoán này khi nói với CNBC sáng ngày 21/09: “Tôi nghĩ chúng ta sẽ duy trì” thỏa thuận đình chiến thương mại.

“Đó là trọng tâm” của các cuộc đàm phán cuối tuần với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, ông Bessent nói, đồng thời cho rằng “quan hệ giữa hai nước đã duy trì sự ổn định đáng kể kể từ mùa thu năm ngoái”.

Ông Bessent cũng cho biết hai bên đã đạt tiến triển trong đề xuất giảm thuế đối ứng trị giá 30 tỷ USD mà Bắc Kinh đưa ra hồi đầu tháng.

Theo ông, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã “đưa đề xuất này vào vận hành”, gọi đây là một “thỏa thuận thương mại 30 đổi 30 đối với các mặt hàng không thiết yếu”.

Theo đó, Mỹ sẽ bán nông sản, năng lượng và các sản phẩm khác như thiết bị y tế, trong khi Trung Quốc “sẽ nhập khẩu thêm các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày”.

Tuy nhiên, Reade của CSIS cho rằng Washington có thể chỉ muốn gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại trong một khoảng thời gian tương đối ngắn.

Thỏa thuận này vẫn là một nguồn đòn bẩy quan trọng của Mỹ, vì vậy “họ sẽ không muốn từ bỏ đòn bẩy đó bằng cách để thỏa thuận kéo dài quá xa trong tương lai”, Reade, người từng là trợ lý Đại diện Thương mại Mỹ phụ trách Trung Quốc dưới thời chính quyền Obama, nói.

AI trở thành tâm điểm

Ông Bessent cho biết AI sẽ là một trong những vấn đề trọng tâm trong chương trình nghị sự của ông Trump và ông Tập, khi hai nước đang cạnh tranh quyết liệt trong một ngành ngày càng có ảnh hưởng lớn đến kinh tế toàn cầu.

Mỹ và Trung Quốc hiện là hai quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực AI. Với ông Trump, vị thế dẫn đầu về AI gắn chặt với sức mạnh kinh tế của Mỹ, qua đó thúc đẩy chính quyền đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng AI và hạn chế tối đa các rào cản pháp lý.

“Đang có một âm mưu chống lại AI và các trung tâm dữ liệu, và người duy nhất vui mừng về điều đó là Trung Quốc”, ông Trump viết trên Truth Social tuần trước.

“Quốc gia nào chiến thắng trong lĩnh vực AI sẽ thắng! Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc và tất cả những nước khác, và sẽ tiếp tục như vậy”, ông viết.

Tuy nhiên, một số lãnh đạo các công ty AI Mỹ cảnh báo những rủi ro có thể mang tính thảm họa nếu các mô hình AI tiên tiến phát triển quá nhanh.

Những cảnh báo này từng vấp phải phản ứng từ ông Trump. Tuy nhiên, trong bài đăng trên Truth Social hôm thứ Hai, ông cho biết chính phủ “sẽ kiềm chế nếu cần”. Tuyên bố này cho thấy một sự điều chỉnh nhất định so với lập trường ít can thiệp trước đây và có thể trở thành một phần trong cuộc trao đổi với ông Tập.

Hôm Chủ nhật, ông Bessent cho biết ông và các quan chức Trung Quốc đã thảo luận về khả năng thiết lập một cơ chế đối thoại, qua đó hai nước có thể thông báo cho nhau về những sự cố liên quan đến AI.

Các lệnh trừng phạt Iran

Những động thái mới của ông Trump trong cuộc chiến với Iran cũng có thể tác động đến chuyến thăm của ông Tập.

Tháng trước, Mỹ khởi động chiến dịch gia tăng sức ép kinh tế lên Iran, nhắm vào các tổ chức và cá nhân hỗ trợ tài chính cho Tehran. Động thái này lập tức đặt Trung Quốc vào tâm điểm chú ý, bởi Bắc Kinh là đối tác thương mại lớn nhất của Iran.

Chính quyền ông Trump cho biết không quốc gia nào được miễn khỏi nguy cơ bị trừng phạt, nhưng Washington vẫn chưa trực tiếp nhắm vào Bắc Kinh.

Ông Bessent nói với CNBC hôm thứ Hai rằng “chúng tôi đã” thảo luận về các biện pháp trừng phạt này trong cuộc gặp cuối tuần với các quan chức Trung Quốc.

“Những cuộc thảo luận kín phía sau hậu trường tốt hơn một màn phô diễn công khai”, ông Bessent nói, đồng thời cho biết các cơ quan tài chính Trung Quốc “đã tham gia rất tích cực vào quá trình này”.

Những ai sẽ tham dự?

Tương tự chuyến thăm Bắc Kinh, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu dự kiến tham gia các hoạt động bên lề chuyến thăm của ông Tập.

Một quan chức cấp cao Mỹ nói với báo giới tuần trước rằng các CEO tham dự quốc yến vào thứ Năm sẽ gồm Jeff Bezos của Amazon, Elon Musk của Tesla và SpaceX, Sundar Pichai của Google, Michael Dell của Dell và Tim Cook, Chủ tịch hội đồng quản trị Apple.

CNBC trước đó đưa tin CEO JPMorgan Chase Jamie Dimon, CEO Citigroup Jane Fraser, CEO Nvidia Jensen Huang và CEO OpenAI Sam Altman cũng dự kiến tham dự.

Những dấu hiệu khác cho thấy Nhà Trắng đang chuẩn bị một chương trình đón tiếp trọng thể dành cho nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Theo các nguồn tin, Văn phòng Đệ nhất phu nhân Melania Trump cho biết nghi thức đón ông Tập sẽ bao gồm lễ chào mừng của lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ tại bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng, tiếp đó là lễ duyệt binh tại Vườn Hồng với các kèn hiệu trên mái nhà và kết thúc bằng màn bay biểu diễn của nhiều máy bay.

Tuần trước, Đệ nhất phu nhân đăng một video cho thấy bà đang chuẩn bị cho quốc yến.

Bản thân Tổng thống Trump sẽ đón ông Tập tại đường băng khi nhà lãnh đạo Trung Quốc đến Căn cứ Liên hợp Andrews ở bang Maryland.

Vũ Hạo

FILI

– 12:07 22/09/2026