Chiến tranh Iran kéo kinh tế toàn cầu vào vòng xoáy bất định

Chiến tranh Iran kéo kinh tế toàn cầu vào vòng xoáy bất định

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) được dự báo sẽ hạ triển vọng kinh tế toàn cầu trong tuần tới, khi các nhà hoạch định chính sách bắt đầu tính toán tác động ngày càng lớn từ cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran.

Các thống đốc ngân hàng trung ương và quan chức kinh tế hàng đầu từ nhiều nền kinh tế lớn sẽ nhóm họp tại Washington trong khuôn khổ kỳ họp mùa xuân của IMF và Ngân hàng Thế giới, trong bối cảnh bất định gia tăng.

Các chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi lệnh ngừng bắn hiện tại được duy trì, những tổn thất kinh tế từ xung đột vẫn có thể kéo dài. Ông Eswar Prasad, Chuyên gia tại Viện Brookings, cho rằng kinh tế toàn cầu đã “bị chệch hướng” và gián đoạn này “gần như chắc chắn sẽ đẩy lạm phát tăng cao”.

Nghiên cứu của Brookings cho thấy trước khi chiến tranh nổ ra, kinh tế toàn cầu đang có động lực tăng trưởng mạnh nhất kể từ sau đại dịch Covid-19. Chỉ số Tiger của Brookings-FT ghi nhận hoạt động kinh tế, thị trường tài chính và niềm tin nhà đầu tư đều cải thiện, cho thấy nền kinh tế thế giới đang trên đà phục hồi vững chắc.

Tuy nhiên, triển vọng hiện nay phụ thuộc lớn vào diễn biến của xung đột. “Mức độ ảnh hưởng đến tăng trưởng sẽ phụ thuộc vào thời gian chiến tranh kéo dài. Nếu không có giải pháp trong vài tuần tới, nguy cơ lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông sẽ trở thành rủi ro lớn đối với kinh tế toàn cầu”, ông Prasad nhận định.

Chiến tranh cũng đặt các ngân hàng trung ương vào thế khó, khi phải cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh dư địa chính sách hạn chế. Nợ công cao và thâm hụt ngân sách lớn tại nhiều nền kinh tế phát triển khiến khả năng ứng phó trở nên hạn hẹp hơn.

Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho biết, nếu không có chiến tranh, quỹ có thể đã nâng dự báo tăng trưởng. Tuy nhiên, với những thiệt hại về cơ sở hạ tầng, gián đoạn chuỗi cung ứng và suy giảm niềm tin, “ngay cả kịch bản lạc quan nhất cũng sẽ phải điều chỉnh giảm”.

Các tổ chức tài chính cũng đồng loạt cảnh báo về tác động kéo dài của cú sốc năng lượng. Ông Ajay Rajadhyaksha, Chủ tịch nghiên cứu toàn cầu của Barclays, cho rằng giá dầu cao, chính sách tiền tệ thắt chặt hơn và sức mua của người tiêu dùng suy yếu sẽ tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế. “Ngay cả khi chiến tranh kết thúc, cái giá vẫn còn đó”, ông nói.

Bà Beata Manthey, Trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu châu Âu và toàn cầu tại Citi, cho biết: “Ngay cả lệnh ngừng bắn cũng không thể đảo ngược hoàn toàn những gì đã xảy ra, chi phí đầu vào cao hơn, áp lực lạm phát, sức ép lên người tiêu dùng. Môi trường chúng ta kỳ vọng đầu năm đã không còn… không dễ để quay lại”.

Công ty tư vấn Independent Economics cho biết chi phí và rủi ro cao hơn “sẽ tiếp tục kéo dài”, và cần thời gian để “khôi phục dòng chảy năng lượng”.

“Giống như thập niên 1970, các sự kiện này sẽ dẫn đến tái cấu trúc sâu sắc về kinh tế, tài chính và địa chính trị”, trích từ báo cáo.

Ông Stefano Scarpetta, nhà kinh tế trưởng OECD, cho biết nếu xuất khẩu qua eo Hormuz được nối lại, tổ chức này có thể giữ nguyên dự báo đã hạ trước đó thay vì chuyển sang kịch bản tiêu cực hơn.

“Các dự báo hiện tại vẫn giữ nguyên”, ông nói, đồng thời cho biết mức độ thiệt hại cơ sở hạ tầng năng lượng ở Vùng Vịnh vẫn chưa rõ. “Bất định vẫn rất cao. Cần xem điều kiện ngừng bắn và liệu có dẫn tới hòa bình ổn định hay không”.

Ông Ricardo Amaro từ Oxford Economics cho rằng lệnh ngừng bắn “giảm bớt nguy cơ kịch bản gián đoạn nghiêm trọng hơn trong ngắn hạn”, nhưng “thỏa thuận này vốn mong manh ngay từ đầu”.

Trong thư gửi khách hàng, các chuyên gia kinh tế của Bank of America cho biết: “Ngay cả khi lệnh ngừng bắn được duy trì, khó có thể quay lại kịch bản trước chiến tranh. Gián đoạn năng lượng vẫn tồn tại, kéo tăng trưởng xuống và đẩy lạm phát lên”.

Bank of America đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 từ 3.5% xuống 3.1%, đồng thời nâng dự báo lạm phát từ 2.4% lên 3.3%. Ngân hàng này cho rằng cú sốc hiện tại mang tính “đình lạm”, khi lạm phát tăng nhanh hơn so với mức suy giảm của tăng trưởng.

Ông Bruce Kasman, kinh tế trưởng JPMorgan, nhận định: “Các cú sốc nguồn cung năng lượng lớn thường làm suy yếu tăng trưởng toàn cầu và đẩy lạm phát lên”.

Ông cho rằng hệ quả từ chiến tranh có thể dẫn đến “một xu hướng đình lạm toàn cầu ở mức vừa phải và tạm thời”, nhưng rủi ro từ việc eo Hormuz đóng cửa kéo dài vẫn là mối đe dọa lớn đối với kinh tế thế giới.

Dù vậy, một số tổ chức cho rằng thế giới có thể tránh được kịch bản tiêu cực hơn nếu dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz sớm được khôi phục. Tuy nhiên, các chuyên gia đồng thuận rằng mức độ bất định vẫn ở mức rất cao và triển vọng kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị trong thời gian tới.

Vũ Hạo

FILI

– 10:13 13/04/2026