Châu Âu họp khẩn, chuẩn bị cho cuộc chiến thương mại mới với ông Trump

Châu Âu họp khẩn, chuẩn bị cho cuộc chiến thương mại mới với ông Trump

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang vội vã tìm cách phản ứng trước mối đe dọa thuế quan của Mỹ, do họ phản đối kế hoạch kiểm soát Greenland của Tổng thống Donald Trump. EU có nhiều lựa chọn phản đòn, từ trả đũa thương mại, cắt giảm quan hệ quốc phòng đến sử dụng công cụ chống cưỡng chế kinh tế.

Nếu hành động riêng lẻ, các quốc gia bị ông Trump đe dọa áp thuế quan 10% khó có thể phản ứng mạnh mẽ. Tuy nhiên, khi hành động như một khối thống nhất, họ có thể khiến Trump phải trả giá đắt hơn nhiều khi dùng thuế quan để ép buộc về vấn đề Greenland – lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.

* Những lý do kinh tế khiến Mỹ ‘thèm muốn' Greenland

* Châu Âu cảnh báo hậu quả sau tuyên bố áp thuế của Mỹ liên quan đến Greenland

EU đã có sẵn danh sách hàng hóa Mỹ trị giá hơn 100 tỷ USD để áp thuế quan trả đũa. Khối này cũng có quyền từ chối các phần quan trọng của thỏa thuận thương mại với Mỹ mà ông Trump từng gọi là “thỏa thuận khổng lồ”.

Trong cuộc họp khẩn cấp ngày 18/01, các đại sứ EU đã thảo luận việc sử dụng công cụ chưa từng triển khai – thường được gọi là “bazooka” – cho phép dùng các biện pháp đáp trả mạnh tay khi chịu áp lực kinh tế từ quốc gia khác.

Các đại sứ chưa đạt được quyết định cuối cùng. Giới ngoại giao cho biết vẫn còn thời gian để đàm phán với Mỹ và thảo luận nội bộ trước khi khối quyết định phản ứng.

Một cuộc biểu tình diễn ra vào cuối tuần tại Greenland nhằm phản đối yêu cầu của Tổng thống Trump về việc hòn đảo Bắc Cực này phải được chuyển giao cho Mỹ.

Các nhà lãnh đạo châu Âu dự kiến họp thảo luận vấn đề này cuối tuần, sau Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos mà ông Trump dự kiến tham dự.

Khi Tổng thống Trump công bố thuế quan “Ngày Giải phóng” tháng 4/2025, các nhà lãnh đạo châu Âu – nhiều người là đồng minh NATO – đã do dự không phản đòn. Họ hy vọng giữ ông Trump trong liên minh quân sự và đặc biệt là tiếp tục hỗ trợ Ukraine. Nhưng ông Trump công khai sử dụng thương mại để gây áp lực về vấn đề an ninh, khiến họ phải cân nhắc lại.

“Lần này EU cảm thấy phải phản ứng. Cái giá phải trả cho sự hỗ trợ của Mỹ trong NATO và Ukraine đang trở nên quá đắt”, Mujtaba Rahman, Giám đốc điều hành châu Âu tại Eurasia Group, nhận xét.

Tuy nhiên, EU khó có thể thực hiện động thái lớn nào trước khi thuế quan mới có hiệu lực vào ngày 01/02/2026 như ông Trump tuyên bố. Vậy họ có những lựa chọn khả dĩ nào?

Trì hoãn cắt giảm thuế quan cho hàng hóa Mỹ

EU là khối kinh tế thống nhất với 450 triệu người tiêu dùng và là đối tác thương mại khu vực lớn nhất của Mỹ.

Mùa hè năm ngoái, EU đã đồng ý thỏa thuận thương mại có lợi cho Mỹ. Theo thỏa thuận, hàng hóa EU nhập vào Mỹ phải chịu thuế 15%, trong khi EU sẽ loại bỏ thuế quan hiện tại cho nhiều sản phẩm Mỹ.

Nghị viện châu Âu vẫn chưa phê duyệt việc cắt giảm thuế này. Lời đe dọa áp thuế của ông Trump trong ngày 17/01 đã khiến một số nhóm chính trị quyền lực nhất kêu gọi tạm dừng quá trình phê chuẩn.

Áp thuế quan trả đũa lên sản phẩm Mỹ

EU đã chuẩn bị sẵn danh sách hàng hóa Mỹ trị giá hơn 100 tỷ USD để đáp trả Trump năm ngoái. Danh sách này bao gồm kẹo cao su, xe máy và bơ đậu phộng. Tuy nhiên, EU đã tạm gác danh sách sau khi đạt thỏa thuận thương mại, giúp giảm một nửa mức thuế mà Trump đe dọa áp đặt.

Hiện tại, một số nước EU phải đối mặt với thuế quan 10% mới từ Mỹ (sẽ tăng lên 25% vào tháng 6). Do đó, EU có thể sử dụng lại danh sách trả đũa này.

Việc trả đũa có thể khiến ông Trump tức giận và làm tình hình căng thẳng hơn. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng vấn đề Greenland đủ nghiêm trọng để EU quyết định phản đòn bằng thuế quan.

Sử dụng công cụ chống cưỡng chế kinh tế

Công cụ “bazooka” của EU cho phép khối này thực hiện nhiều biện pháp mạnh. EU có thể kiểm soát hàng xuất khẩu, đánh thuế các dịch vụ, hạn chế bản quyền trí tuệ và ngăn cản các công ty Mỹ tham gia đấu thầu các hợp đồng công tại châu Âu.

Công cụ này xuất phát từ quy định EU có hiệu lực hơn hai năm nhưng chưa từng được sử dụng. Theo luật, EU có thể chính thức coi hành động của quốc gia khác là “cưỡng chế kinh tế”, mở cửa cho việc áp dụng các biện pháp mạnh tay nếu hành vi cưỡng chế không dừng lại.

“Nếu có tình huống nào thực sự cần thiết để kích hoạt công cụ chống cưỡng chế kinh tế, thì đó chính là bây giờ”, Ignacio García Bercero, cựu quan chức thương mại EU, nhận xét về việc ông Trump đe dọa áp thuế vì vấn đề Greenland.

Để sử dụng công cụ này chống lại Mỹ, Ủy ban châu Âu cần sự đồng ý từ hơn một nửa các nước thành viên, đại diện cho ít nhất 65% dân số toàn khối. Tuy nhiên, để được chấp nhận về mặt chính trị, cần có sự ủng hộ rộng rãi hơn nữa.

Một tàu hải quân Đan Mạch di chuyển ngoài khơi Nuuk, Greenland, vào ngày 18/01. Ảnh: Mads Claus Rasmussen/AP

Tăng cường quốc phòng, hạn chế căn cứ Mỹ

Nhiều nhà lãnh đạo EU – đồng thời là thành viên NATO – lo ngại nếu để ông Trump kiểm soát Greenland, các lãnh thổ châu Âu khác có thể trở thành mục tiêu tiếp theo. Điều này cũng đe dọa sự thiêng liêng của liên minh quân sự và ảnh hưởng đến Ukraine trong bối cảnh nước này đang xung đột với Nga.

Châu Âu có thể mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland, đẩy nhanh kế hoạch chi tiêu quốc phòng hoặc chuyển hướng mua sắm vũ khí khỏi Mỹ. Tuy nhiên, nhiều vũ khí và hệ thống quân sự quan trọng chỉ được sản xuất tại Mỹ, trong khi châu Âu đang gặp khó khăn củng cố cơ sở công nghiệp quân sự riêng.

Lựa chọn cực đoan là hạn chế hoặc chấm dứt việc Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên khắp châu Âu, như căn cứ không quân Ramstein ở Đức với hơn 12,000 quân nhân và nhân viên dân sự Mỹ. Phản ứng này sẽ leo thang căng thẳng mạnh mẽ và có thể thúc đẩy ông Trump rút lực lượng khỏi châu Âu – điều cả hai bên đều không muốn.

Tăng cường hợp tác với thế giới

Thuế quan Trump đã thúc đẩy EU quan tâm hơn đến các thỏa thuận thương mại với các nước khác nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ. EU đã ký hiệp định thương mại với 4 nước Nam Mỹ trong ngày 17/01 – cùng ngày ông Trump đe dọa áp thuế quan liên quan tới Greenland – và hy vọng công bố thỏa thuận với Ấn Độ trong tháng này. Họ cũng có thể tiến tới thỏa thuận với Australia.

Mối đe dọa mới của ông Trump có thể thúc đẩy EU xem xét lại chiến lược “giảm rủi ro” với Trung Quốc, theo đó khối đã có lập trường cứng rắn hơn về nhập khẩu sản phẩm Trung Quốc được trợ cấp và các hạn chế của Bắc Kinh đối với doanh nghiệp châu Âu.

Vũ Hạo

FILI

– 10:32 19/01/2026