ĐBQH đề xuất cấm bán và sử dụng thuốc lá đối với người sinh năm 2010 trở về sau, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nói gì?

Đề xuất cấm bán và sử dụng thuốc lá đối với người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau

Bày tỏ đồng tình đưa chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ vào luật sửa đổi lần này, đại biểu Lê Hoàng Anh, đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề nghị bổ sung vào Điều 9 hành vi bị cấm, bổ sung một khoản: “Bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 01/01/2010 trở về sau; người sinh từ ngày 01/01/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá”, hiệu lực từ ngày 01/01/2028, khi người sinh ngày 01/01/2010 vừa tròn 18 tuổi.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, việc cấm sử dụng thuốc lá theo công năng thay vì danh mục, giảm sản lượng có mốc sàn, giữ lá chắn tuổi 18 trọn đời cho thế hệ trẻ: đó là bảo vệ sức khỏe Nhân dân, cũng là bảo vệ ngân sách và nguồn nhân lực của đất nước.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh cho rằng đề xuất cấm hút và cấm bán thuốc lá cho người sinh từ năm 2010 trở về sau là một chính sách có tính đột phá, chuyển đổi căn bản từ việc kiểm soát độ tuổi sang chính sách bảo vệ trọn vẹn một thế hệ không khói thuốc.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc thụ động có nguy cơ thai chết lưu tăng 23% và nguy cơ sinh con bị dị tật bẩm sinh tăng 13%. Những đứa trẻ chưa chào đời, chưa có khả năng tự bảo vệ mình đã phải chịu tổn thương sức khỏe do hành vi của người lớn. Dẫn chiếu những hậu quả nặng nề từ khói thuốc thụ động mà những người hoàn toàn không hút thuốc phải gánh chịu, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh thiết lập một thế hệ không thuốc lá chính là cam kết chính sách bền vững cho tương lai.

Để đảm bảo tính khả thi, đại biểu đề nghị cần đánh giá kỹ lưỡng các tác động pháp lý – xã hội, quy định rõ ngày sinh làm căn cứ nhận diện, làm rõ trách nhiệm của người bán và hoàn thiện cơ chế kiểm soát; tập trung xử lý hành vi bán, cung cấp thuốc lá trái phép và không hình sự hóa hay tạo sự kỳ thị đối với giới trẻ.

Trước giải trình của Bộ Y tế cần nghiên cứu thêm về đề nghị “nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21”, đại biểu Nguyễn Hải Long, đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng viện dẫn các cơ sở khoa học, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động, lấy ý kiến đã có trong hồ sơ của Bộ Y tế để cho thấy: cần thiết nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21.

Theo đó, đại biểu cho biết đến nay ít nhất 15 nước đã áp dụng mốc 21 tuổi. Điều tra năm 2021 được dẫn trong báo cáo của Bộ Y tế, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15–19 tuổi là 5,46%, đến 20–24 tuổi đã là 32,6%, gấp gần 6 lần.

“Lứa tuổi 18 đến 21, lúc các em rời gia đình, có tiền riêng, sống giữa nhóm bạn mới, lại là lứa tuổi chưa được bảo vệ. Theo mô hình của Bộ Y tế, mỗi năm giữ mốc 18 tuổi, nước ta có thêm khoảng 190 nghìn nam thanh niên trở thành người hút thuốc. Nghĩa là mỗi năm chờ nghiên cứu thêm, lại có gần 200 nghìn thanh niên bước vào nghiện và hàng chục nghìn người trong số đó sẽ chết sớm. Vì vậy, tôi đề nghị: nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, để người đang được mua hợp pháp không bị mất quyền”, đại biểu Nguyễn Hải Long đề nghị.

Bộ trưởng Bộ Y tế nói gì trước các đề xuất của ĐBQH?

Tiếp thu các ý kiến tâm huyết và sâu sắc của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sau 13 năm thi hành là cần thiết. Chính phủ đã tổ chức tổng kết, lấy ý kiến các cấp, các ngành và thảo luận kỹ lưỡng trước khi hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội. Trên cơ sở ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu, tiếp thu tối đa để hoàn thiện dự thảo luật.

Giải trình trước ý kiến đại biểu đề nghị nâng độ tuổi được sử dụng thuốc lá lên 21 tuổi, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, việc quy định độ tuổi cần bảo đảm đồng bộ với Bộ luật Dân sự và các quy định pháp luật liên quan. Qua tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đa số quốc gia quy định độ tuổi được sử dụng thuốc lá từ 18 tuổi trở lên. Do đó, cơ quan soạn thảo cho rằng quy định từ đủ 18 tuổi trở lên tương đối phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành.

Về đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung mới, đã được cơ quan soạn thảo nghiên cứu trong quá trình xây dựng chính sách và xin ý kiến các thành viên Chính phủ. Qua đánh giá kinh nghiệm quốc tế, hiện mới có một số quốc gia xem xét hoặc ban hành chính sách này. 

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, do chính sách còn mới, chưa có đủ căn cứ thực tiễn để đánh giá đầy đủ tác động và hiệu quả khi triển khai. Sau khi thảo luận, đa số thành viên Chính phủ thống nhất chưa đưa nội dung này vào dự thảo Luật.

Bộ trưởng cũng khẳng định quá trình xây dựng chính sách được thực hiện theo các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và ngăn chặn lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật. Bộ trưởng cho rằng, bên cạnh yêu cầu về mục tiêu chính sách, các quy định khi ban hành cần bảo đảm tính khả thi. 

Thực tế triển khai quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi và cấm người dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá vẫn còn nhiều khó khăn, cần tiếp tục có giải pháp quyết liệt hơn. Vì vậy, cơ quan soạn thảo nhận thấy chưa có đủ căn cứ để chứng minh hiệu quả của việc áp dụng chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ tại thời điểm này.

Về địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu và sẽ tiếp tục rà soát, bảo đảm lộ trình quy định của Chính phủ phù hợp với điều kiện thực tiễn. Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến đại biểu góp ý đối với các hành vi bị nghiêm cấm và sẽ rà soát, nghiên cứu bổ sung.