“Có gì gắn nấy, mỗi chiếc lắp một kiểu, bay được là tốt, không được thì thôi”

Mặc dù Bộ Công Thương Nga đưa ra những báo cáo thành tích rầm rộ về ngành hàng không, thực tế triển khai các dòng máy bay chở khách nội địa đang gặp nhiều trở ngại.

Theo SvobodnayaPressa, giới lãnh đạo ngành chế tạo máy bay mới đây đã phải lên tiếng thừa nhận về tính bất khả thi trong việc sản xuất dòng máy bay Tu-214. Nhiều chương trình sản xuất máy bay dân dụng đứng trước rủi ro chậm tiến độ, thiếu hụt ngân sách và không đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật hàng loạt.

Tại cuộc họp lưu động về phát triển ngành hàng không diễn ra ở Zhukovsky hồi tháng 7, đoàn công tác do Phó Thủ tướng thứ nhất Denis Manturov dẫn đầu cùng lãnh đạo ngành đã báo cáo với Tổng thống Vladimir Putin về các bước tiến khoa học – kỹ thuật cùng triển vọng đóng mới máy bay chở khách nội địa.

Kết quả, người đứng đầu nhà nước đã đưa ra đánh giá ghi nhận những nỗ lực đã đạt được của ngành. Tuy nhiên, tình hình thực tế sau đó cho thấy nhiều thách thức lớn.

Dự án sản xuất máy bay Il-114-300 tiếp tục đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn vốn. Dù mục tiêu ban đầu được đề ra là sản xuất 70 chiếc, hiện ngân sách đang được tập trung phân bổ để đảm bảo hoàn thành 8 chiếc đầu tiên.

Bên cạnh đó, hợp đồng giữa hãng hàng không S7 và Công ty Cho thuê Vận tải Nhà nước (GTLK) về việc cung cấp 100 chiếc Tu-214 có nguy cơ bị hủy bỏ. Rào cản chính xuất phát từ việc phía nhà sản xuất chưa hoàn thành việc nâng cấp và chuyển đổi khoang lái từ phi hành đoàn 3 người sang 2 người.

Theo phân tích từ báo Svobodnaya Pressa, năng lực hiện tại của Nhà máy Hàng không Kazan trong điều kiện tối ưu chỉ sản xuất được tối đa 2 chiếc Tu-214 mỗi năm.

Bất cập trong quy chuẩn kỹ thuật và quy trình sản xuất

Chuyên gia Alexander Yavkin, Tổng kỹ sư thiết kế dòng thủy phi cơ Be-200 (giai đoạn 1992–2016), hiện là Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn REC Aerospace, đã có bài phân tích chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm tiến độ của các dòng máy bay nội địa Nga.

Trả lời về việc không thể chuyển đổi khoang lái Tu-214 từ 3 người sang 2 người, ông Alexander Yavkin cho biết, nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc phớt lờ các quy tắc nền tảng trong lịch sử ngành hàng không.

“Trong khi các tập đoàn lớn như Boeing, Airbus hay ngành hàng không Trung Quốc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quy định rõ trách nhiệm và trình tự từng khâu, thì tại Nga, quy định gần đây nhất được thông qua từ năm 1994 lại không được áp dụng đồng bộ. Tình trạng này xuất hiện ở cả dự án Tu-214 cải tiến, MC-21 lẫn quá trình phát triển các dòng động cơ PD-8 và PD-14”, chuyên gia Yavkin nhấn mạnh.

“Quy định không ai đọc. Chúng ta có gì gắn nấy, lắp được gì thì thành cái đó. Bay được là tốt rồi, còn không được thì thôi”.

Chiếc thủy phi cơ Be-200 từng nhiều lần được Tổng thống Putin khen ngợi là dòng máy bay xuất sắc nhất. Thế nhưng người ta vẫn tự hỏi chiếc máy bay này giờ ở đâu. Ông Yavkin cho rằng việc chiếc máy bay này chưa đi vào sử dụng là một điều may mắn.

“Toàn bộ vòng đời của chiếc máy bay đó chỉ gói gọn trong việc được trầm trồ và khen ngợi. Rồi giờ nó ở đâu? Nó cũng nằm chung số phận với tất cả các mẫu máy bay khác của chúng ta, vì cùng những lý do giống nhau. Nhưng suy cho cùng, việc những chiếc máy bay ở trạng thái này không được phép đưa vào khai thác thương mại lại là một điều may mắn. Rắc rối thực sự sẽ chỉ bùng nổ khi bàn giao chúng cho các hãng hàng không để chạy các chuyến bay định kỳ”.

Ông Yavkin chỉ ra nguyên nhân chung của mọi vấn đề là do tính thiếu đồng bộ trong sản xuất.

“Hãy nhìn xem, máy bay MC-21 đã được chế tạo rất nhiều, liên tục được lắp ráp trong những năm qua và đang chờ cấp chứng nhận. Nhưng tất cả chúng đều không giống nhau, mỗi chiếc được lắp một kiểu. Cứ chiếc sau lại có điểm khác so với chiếc trước. Điều tương tự cũng xảy ra với dòng Sukhoi Superjet, ngay cả các thế hệ cũ. Trước đây, chỉ có các linh kiện nhập khẩu là đồng bộ hoàn toàn”.

Việc đẩy nhanh tiến độ chế tạo động cơ PD-8 trong thời gian ngắn kỷ lục cũng đặt ra những câu hỏi về tuổi thọ vận hành thực tế của sản phẩm.

“Bây giờ mọi thứ đều do chúng ta tự làm. Chúng ta tự hào vì đã chế tạo thành công động cơ PD-8 trong thời gian ngắn kỷ lục. Không ai trên thế giới làm nhanh đến thế nhưng tôi rất tò mò muốn biết tuổi thọ của một chiếc động cơ được làm nhanh gấp đôi chuẩn mực thế giới sẽ kéo dài được bao lâu?”.

Thách thức đối với công tác bảo dưỡng và triển vọng sản xuất hàng loạt

Từ thực trạng “mỗi chiếc lắp một kiểu nói trên”, ông Yavkin chỉ ra vấn đề khó khăn cho đội ngũ kỹ thuật.

Khi sản phẩm đưa vào vận hành thương mại, việc thiếu tính đồng bộ kỹ thuật giữa các máy bay cùng model sẽ gây áp lực lớn cho lực lượng kỹ thuật bảo dưỡng. Mỗi chiếc máy bay lại phải đòi hỏi một quy trình chăm sóc riêng, dẫn đến tình trạng quá tải cho bộ phận vận hành để duy trì các tiêu chuẩn tối thiểu.

Dẫn chứng từ thực tiễn quốc tế, ông Yavkin chia sẻ về dự án Boeing-777. Trong giai đoạn thử nghiệm khắc phục lỗi kéo dài khoảng 5 năm, dự án Boeing-777 từng gặp sự cố ẩn tàng với hệ thống tự động điều chỉnh công suất động cơ xuất hiện rải rác trên nhiều máy bay.

Nhờ quy trình sản xuất đồng bộ hoàn toàn, nhà sản xuất đã tìm ra nguyên nhân gốc rễ sau sự cố thứ 15 và xử lý triệt để trên toàn bộ phi đội. Ngược lại, phương thức chế tạo thiếu chuẩn hóa hiện nay khiến các lực lượng bảo dưỡng tại Nga gặp nhiều khó khăn nếu đưa máy bay vào khai thác sớm.

“Ở nước ta, mỗi chiếc máy bay sẽ đòi hỏi một cách tiếp cận riêng. Vì vậy, việc các dòng máy bay mới chưa được đưa vào vận hành thực sự là một điều may mắn — ít nhất là đối với lực lượng kỹ thuật và bảo dưỡng”, chuyên gia nhấn mạnh.

Đánh giá về khả năng đáp ứng nhu cầu bay nội địa của Be-200 và triển vọng sản xuất hàng loạt, ông Yavkin cho rằng việc này hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật nhưng đòi hỏi phải có một chương trình cấp quốc gia toàn diện, xác định rõ nguồn vốn, tiến độ và tầm nhìn chiến lược.

Đối với Be-200, dòng thủy phi cơ này vẫn giữ nguyên giá trị sử dụng. Trước đây, từng có dự án quốc tế hướng tới việc xây dựng phi đội khoảng 500 chiếc Be-200NG phục vụ công tác ứng phó sự cố và chữa cháy rừng trên quy mô toàn cầu, tuy nhiên dự án hiện đang tạm dừng triển khai.