Thế tiến thoái lưỡng nan của Alphabet khi 500 tỷ USD vốn hóa bị thổi bay

Thế tiến thoái lưỡng nan của Alphabet khi 500 tỷ USD vốn hóa bị thổi bay

Ngày 29/10, Alphabet, công ty mẹ sở hữu Google, mất gần 500 tỷ USD vốn hóa dù doanh thu quý 3 tăng 25%. Phố Wall bán tháo vì tìm kiếm AI làm chậm đà tăng doanh thu quảng cáo giữa lúc chi phí trung tâm dữ liệu đốt cạn tiền mặt. Từ chỗ dư tiền mua cổ phiếu quỹ, công ty mẹ Google nay phải vay nợ kỷ lục.

Trụ sở chính của Google (Googleplex) ở Mountain View, California – Ảnh: mercurynews

Phiên giao dịch ngày 29/10/2026 chứng kiến mức giảm trong một ngày mạnh nhất của Alphabet kể từ khi lên sàn chứng khoán hồi tháng 8/2004. Cổ phiếu hạng A của tập đoàn đóng cửa giảm 12.6% xuống 284 USD, vượt qua mức giảm 11.6% trong đợt bán tháo vì đại dịch COVID ngày 16/03/2020 và xóa sổ gần 500 tỷ USD vốn hóa từ mốc gần 4,000 tỷ USD.

Đợt bán tháo diễn ra ngay sau khi công bố quý 3 có doanh thu hợp nhất tăng 25% lên 128 tỷ USD và lợi nhuận hoạt động tăng 30% lên 41 tỷ USD. Lợi nhuận ròng trên sổ sách giảm 25% xuống 26.2 tỷ USD chủ yếu do khoản lỗ chứng khoán vốn 8.66 tỷ USD, trong đó phần lớn là lỗ chưa thực hiện từ khoản đầu tư vào SpaceX. Tuy nhiên, lý do chính khiến giới đầu tư rút chạy nằm ở mảng tìm kiếm và dòng tiền.

Tìm kiếm bằng AI “ăn” mất nguồn thu quảng cáo

Sức ép đầu tiên xuất hiện ở mảng quảng cáo tìm kiếm vốn nuôi sống tập đoàn suốt hơn hai thập kỷ qua. Quý 3/2026, doanh thu từ Google Search và dịch vụ liên quan đạt 63.35 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ, thấp hơn so với tốc độ 19.1% của quý 1 và 16.8% của quý 2.

Sự chững lại của mảng tìm kiếm kéo theo đà giảm tốc của khối dịch vụ truyền thống trong tập đoàn. Doanh thu quảng cáo trên YouTube quý 3 tăng 9.2% lên 11.2 tỷ USD, thấp hơn mức tăng 12.9% của quý 2. Tính chung cả quý 3, tổng doanh thu quảng cáo của Alphabet tăng 10.6%, mức tăng chậm nhất trong 5 quý.

Điểm đáng chú ý là doanh thu tìm kiếm tăng chậm lại ngay trong lúc lượng truy vấn của người dùng tăng cao. CEO Sundar Pichai cho biết tốc độ tăng số lượt tìm kiếm so với cùng kỳ cao nhất trong 5 năm qua nhờ AI. Tại cuộc họp tối 28/10, đại diện JPMorgan đã đặt câu hỏi trực tiếp về độ vênh này.

Trả lời câu hỏi trên, Giám đốc Kinh doanh Philipp Schindler cho biết ngoài tỷ giá và việc châu Âu bỏ miễn thuế kiện hàng nhỏ từ châu Á, đà tăng nhanh của chế độ AI Mode đã ảnh hưởng tới doanh thu. Ông thừa nhận khả năng thu tiền quảng cáo trên AI Mode hiện thấp hơn tìm kiếm truyền thống, lần đầu xác nhận công cụ AI làm chậm nguồn thu cốt lõi.

Hiện tượng hụt thu này bắt nguồn từ việc người dùng đổi thói quen khi nhận câu trả lời tóm tắt sẵn. Theo nghiên cứu của Pew Research Center trên 68,879 lượt tìm kiếm thực tế tại Mỹ, khi bản tóm tắt AI xuất hiện ở đầu trang, tỷ lệ bấm vào đường dẫn kết quả truyền thống giảm từ 15% xuống 8%, còn 26% người dùng đóng trình duyệt ngay sau khi đọc, so với mức 16% khi chưa có AI.

Nghiên cứu của BrightEdge cũng cho thấy tổng lượt hiển thị trang tìm kiếm tăng 49% nhưng lượt bấm chuột giảm 30%, trong khi khảo sát trên 2.43 tỷ lượt hiển thị của Seer Interactive cho thấy tỷ lệ bấm chuột tự nhiên bị thu hẹp đáng kể. Để bảo vệ nguồn thu quảng cáo mua sắm có biên lợi nhuận cao, Google đã phải thu hẹp tỷ lệ hiển thị bản tóm tắt AI ở truy vấn thương mại điện tử từ 29% xuống còn 4%.

Bên cạnh việc thu ít tiền quảng cáo hơn, mỗi lượt tìm kiếm bằng AI còn tốn chi phí vận hành máy chủ cao hơn nhiều so với tra cứu từ khóa cũ. Trên chế độ AI Mode, câu hỏi dài gấp ba lần thông thường và 1/5 lượt truy vấn đính kèm giọng nói hoặc hình ảnh, khiến hệ thống mô hình Google phải xử lý gần 32 tỷ đơn vị dữ liệu mỗi phút.

Chi phí xây trung tâm dữ liệu đẩy dòng tiền xuống âm

Khi mảng tìm kiếm vừa thu ít tiền hơn trên mỗi câu hỏi vừa tốn nhiều năng lượng tính toán hơn, áp lực tài chính lập tức dồn xuống báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Quý 3/2026, chi phí mua tài sản cố định của Alphabet lên tới 51.36 tỷ USD, tăng 114% so với 24 tỷ USD cùng kỳ và nâng tổng vốn đầu tư 9 tháng lên 132 tỷ USD.

Riêng số tiền Alphabet chi mua máy chủ và xây trung tâm dữ liệu trong quý 3 đã vượt một nửa tổng vốn đầu tư tài sản cố định cả năm 2025 là 91 tỷ USD. Bất chấp sự thận trọng của thị trường, Alphabet vẫn giữ kế hoạch đầu tư năm 2026 ở mức 195 tỷ đến 205 tỷ USD, tức quý 4 phải chi tới 73 tỷ USD.

Trong lúc chi phí xây trung tâm dữ liệu tăng gấp đôi, dòng tiền hoạt động kinh doanh quý 3 lại giảm 13% xuống 42.3 tỷ USD. Dòng tiền thu hẹp do Alphabet chi tiền tích trữ linh kiện máy chủ và cụm chip tự thiết kế, đẩy hàng tồn kho tăng từ 2.44 tỷ USD lên 13.3 tỷ USD, cộng thêm khoản nộp phạt chống độc quyền 5.2 tỷ USD tại châu Âu.

Lấy 42.3 tỷ USD dòng tiền hoạt động trừ 51.4 tỷ USD chi phí mua tài sản cố định, dòng tiền tự do quý 3 của Alphabet âm 9.07 tỷ USD, cao gấp ba lần dự báo. Đây là quý thứ hai liên tiếp công ty mẹ Google âm dòng tiền tự do, kéo dòng tiền tự do 9 tháng âm 4.8 tỷ USD.

Từ khi lên sàn năm 2004, Google chưa từng có quý nào âm dòng tiền tự do cho tới năm 2026. Đặt cạnh các đối thủ công bố báo cáo cùng tuần, sự khác biệt càng lộ rõ, Microsoft chi 39.4 tỷ USD mua tài sản cố định trên dòng tiền hoạt động 58 tỷ USD nên vẫn giữ dòng tiền tự do dương 18.6 tỷ USD; còn Meta chỉ hụt nhẹ 1.16 tỷ USD.

Alphabet dừng mua cổ phiếu quỹ để vay nợ hàng trăm tỷ USD

Khi tiền mặt làm ra không đủ trả tiền mua máy chủ, Alphabet phải thay đổi chính sách phân bổ vốn duy trì nhiều năm. Trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ quý 3 và 9 tháng đầu năm 2026, khoản mục chi tiền mua lại cổ phiếu phổ thông của tập đoàn giảm còn 0 USD, trái ngược với mức chi 40 tỷ USD mua cổ phiếu quỹ trong 9 tháng năm 2025.

Thay vì dùng tiền dư mua cổ phiếu quỹ, Alphabet phải liên tục huy động vốn từ thị trường tài chính để bù đắp thiếu hụt. Riêng quý 3 vừa qua, tập đoàn phát hành trái phiếu dài hạn thu ròng 28.7 tỷ USD và bán cổ phiếu mới thu 12.4 tỷ USD. Tính chung 9 tháng, hãng vay mới 85 tỷ USD nợ dài hạn và phát hành 62 tỷ USD cổ phiếu.

Đợt huy động vốn này làm thay đổi nhanh cơ cấu nguồn vốn của công ty mẹ Google. Tổng nợ dài hạn của Alphabet tăng gấp 2.7 lần sau 9 tháng, từ 47 tỷ USD cuối năm 2025 lên 125 tỷ USD ngày 30/9/2026, kéo chi phí lãi vay quý 3 tăng từ 143 triệu USD lên 967 triệu USD. Tháng 2/2026, hãng còn phát hành trái phiếu 100 năm trị giá 1 tỷ bảng Anh.

Bên kia bảng cân đối kế toán, tổng tài sản của Alphabet lần đầu vượt 1,000 tỷ USD vào cuối quý 3, với tài sản cố định ròng tăng từ 247 tỷ USD lên 373 tỷ USD. Giám đốc Tài chính Anat Ashkenazi cho biết 65% vốn đầu tư hạ tầng vừa qua đổ vào máy chủ và thiết bị mạng khấu hao 6 năm, đẩy chi phí khấu hao tăng 49% lên 8.37 tỷ USD.

Gánh nặng chi phí cố định tương lai còn lớn hơn nếu tính các khoản nghĩa vụ ngoài bảng cân đối kế toán. Theo số liệu công bố ngày 28/10/2026, đến hết quý 3, Alphabet có 924 tỷ USD cam kết mua hạ tầng kỹ thuật, linh kiện và năng lượng cùng 152 tỷ USD hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu chưa bàn giao, nâng tổng nghĩa vụ chi trả lên 1,076 tỷ USD.

Thế kẹt của người dẫn đầu trong cuộc đua tăng vốn đầu tư

Việc dừng mua cổ phiếu quỹ, gánh hơn 1,000 tỷ USD cam kết tương lai và để công cụ AI làm chậm đà tăng doanh thu tìm kiếm cho thấy thế kẹt của Alphabet. Tập đoàn đứng trước bài toán khó của người dẫn đầu: nếu dồn lực phổ cập tìm kiếm AI thì tự ăn vào nguồn thu quảng cáo truyền thống, còn nếu giữ mảng cũ thì mất người dùng về tay đối thủ.

Sự giằng xé giữa hai mục tiêu trái ngược khiến Google gặp trở ngại trong cuộc đua giành người dùng cuối dù nắm trình duyệt Chrome và hệ điều hành Android. Theo khảo sát tháng 6/2026 của Pew Research Center trên 5,119 người trưởng thành Mỹ, dù ứng dụng Gemini đạt 1 tỷ người dùng toàn cầu, chỉ có 24% người trưởng thành Mỹ từng dùng Gemini, thấp hơn nhiều mức 44% của ChatGPT.

Cánh cửa lớn nhất để Alphabet bù đắp đà giảm tốc tìm kiếm là biến nhánh đám mây Google Cloud thành nhà cung cấp máy chủ và chip cho ngành AI. Quý 3, doanh thu Google Cloud tăng 103% lên 30.7 tỷ USD, đóng góp 62% mức tăng doanh thu tập đoàn, nâng biên lợi nhuận hoạt động từ 23.7% lên 36.2% và tích lũy 561 tỷ USD hợp đồng chờ thực hiện.

Tuy vậy, ngay cả động lực đám mây cũng kèm ràng buộc về vốn khi gần 1/3 mức tăng doanh thu quý của Google Cloud đến từ liên doanh mà Alphabet góp vốn cùng các khách hàng AI đang đốt tiền như Anthropic. Hơn nữa, do xây trung tâm dữ liệu không kịp nhu cầu, Google phải thuê công suất máy chủ bên thứ ba vào cuối năm 2026, gây sức ép lên biên lợi nhuận.

Đợt bán tháo ngày 29/10 đánh dấu bước ngoặt định giá lại mô hình kinh doanh của Google. Hơn 20 năm qua, cổ phiếu Alphabet được ưa chuộng nhờ mô hình phần mềm ít vốn, viết thuật toán một lần, phục vụ hàng tỷ người với chi phí biên gần bằng 0 và thu tiền quảng cáo. Cuộc đua AI năm 2026 buộc hãng phải chuyển thành tập đoàn công nghiệp nặng thâm dụng vốn.

Phố Wall cũng thay đổi cách chấm điểm các hãng công nghệ lớn. Thị trường không còn trả định giá cao cho lời hứa hẹn lượng truy vấn hay mô hình dẫn đầu kỹ thuật nếu đi kèm dòng tiền tự do âm. Cho tới khi doanh thu AI tự nuôi được khối hạ tầng hơn 1,000 tỷ USD, Alphabet vẫn chịu áp lực định giá lại.

Đức Quyền

FILI

– 16:30 30/10/2026