Grab và GoTo lao đao khi tài xế nổi giận, các nước Đông Nam Á siết chiết khấu

Grab và GoTo lao đao khi tài xế nổi giận, các nước Đông Nam Á siết chiết khấu

Grab đang chịu áp lực ngày càng lớn khi các nước Đông Nam Á tăng cường giám sát mức hoa hồng và yêu cầu các nền tảng cải thiện thu nhập, quyền lợi cho tài xế. Tại Việt Nam, nhiều tài xế từng tạm thời tẩy chay Grab vì cho rằng các khoản khấu trừ có lúc lên tới 50% giá cước mà hành khách thanh toán.

Ảnh: FT

Grab, công ty gọi xe lớn nhất Đông Nam Á có trụ sở tại Singapore và niêm yết trên Nasdaq, đã giảm 50% trong 12 tháng qua. Công ty có hàng triệu tài xế và đạt doanh thu 3.37 tỷ USD trong năm ngoái.

Tại Việt Nam, nơi hoa hồng của các ứng dụng gọi xe chưa được quản lý, nhiều tài xế Grab từng phản đối mức khấu trừ của nền tảng. Sau những khiếu nại này, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia yêu cầu Grab và các đối thủ công khai chính sách về giá, phí và các khoản khấu trừ, đồng thời cho rằng các công ty cần bảo đảm “tính minh bạch, công bằng và cân bằng lợi ích giữa nhà cung cấp nền tảng, đối tác tài xế và người tiêu dùng”.

Các công ty gọi xe phân loại tài xế là “đối tác” thay vì nhân viên chính thức, do đó họ không được hưởng các quyền lợi dành cho lao động toàn thời gian, dù nhiều người phải làm việc trong thời gian dài để trang trải cuộc sống.

Ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Tài xế xe máy tại TPHCM, cho rằng Chính phủ cần làm nhiều hơn.

“Bằng cách không chính thức tuyển dụng, thuê hoặc trả lương cho họ theo cách truyền thống, các công ty này né tránh những nghĩa vụ mà chủ doanh nghiệp thông thường phải thực hiện đối với người lao động”, ông Sên, cũng là một tài xế Grab, nói.

Nếu thực sự là đối tác, ông cho rằng tài xế “phải có các quyền như đối tác, quyền thương lượng về giá cước, thời gian làm việc, chính sách thưởng và phạt”.

Đông Nam Á siết hoa hồng

Áp lực không chỉ xuất hiện tại Việt Nam. Grab và GoTo, công ty gọi xe lớn thứ hai Đông Nam Á, đang phải đối mặt với sức ép tại nhiều thị trường sau nhiều tháng tài xế biểu tình và sự giám sát ngày càng chặt chẽ của các cơ quan quản lý.

Theo Euromonitor International, Grab và GoTo kiểm soát khoảng 85% thị trường gọi xe tại Đông Nam Á. Cả hai đều đã có lãi, nhưng các nhà phân tích cho rằng làn sóng phản đối của tài xế tại Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Philippines sẽ tiếp tục gây sức ép lên biên lợi nhuận.

Giá nhiên liệu tăng vọt do chiến tranh tại Trung Đông càng làm tình hình khó khăn hơn. “Cuộc sống hiện khó khăn hơn đối với rất nhiều lao động trong số này… đó là lý do chúng ta bắt đầu chứng kiến mức độ biểu tình gia tăng”, Jiong Shao, Chuyên gia phân tích tại Barclays, nói.

Ông cho biết các chính phủ Đông Nam Á đang “theo dõi rất sát” mức chiết khấu mà các nền tảng thu, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế tương đối yếu và giá nhiên liệu tăng.

Indonesia, nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, đã giới hạn mức chiết khấu mà các công ty gọi xe có thể thu từ tài xế xe hai bánh ở 8% hồi tháng 7, thấp hơn nhiều so với mức trần 20% trước đó. Jakarta cũng đang chuẩn bị đưa ra các quy định về phí giao hàng mà các nền tảng thu đối với thực phẩm và hàng hóa khác.

Tại Việt Nam, nơi mức chiết khấu đối với dịch vụ gọi xe công nghệ chưa được quản lý bằng quy định cụ thể, nhiều tài xế Grab đã tạm thời tẩy chay ứng dụng để phản đối các khoản khấu trừ của công ty. © Anadolu/Getty Images

Thái Lan cho biết hồi tháng 8 rằng nước này đang chuẩn bị các quy định mới về chiết khấu đối với dịch vụ gọi xe và giao hàng theo nhu cầu.

Ngược lại, Singapore cho biết nước này sẽ không quản lý mức chiết khấu hoặc giá cước hành khách.

“Cách tốt nhất để cải thiện sinh kế của tài xế vận tải hành khách là giúp họ bảo đảm thị trường luôn mở cửa và có tính cạnh tranh”, Bộ trưởng Giao thông Jeffrey Siow nói với Quốc hội Singapore hồi tháng 7.

GoTo cũng chịu sức ép

Khó khăn của GoTo cho thấy áp lực mà các công ty gọi xe đang phải đối mặt. Có thời điểm cổ phiếu GoTo, công ty gọi xe lớn thứ hai Đông Nam Á, nhiều tháng mắc kẹt ở mức giá sàn 50 Rupiah, chưa đến một phần ba xu Mỹ.

Việc Indonesia hạ giá sàn cổ phiếu xuống 1 Rupiah vào tuần trước đã phơi bày mức độ thất vọng sâu sắc của nhà đầu tư đối với startup từng được tung hô nhưng đạt doanh thu 1 tỷ USD vào năm ngoái. Cổ phiếu GoTo đóng cửa ở mức 29 Rupiah trong phiên ngày 05/10, giảm hơn 90% so với đỉnh trên 390 Rupiah hồi năm 2022.

Một lãnh đạo cấp cao tại một công ty gọi xe hoạt động ở Đông Nam Á cho biết khu vực này đang chứng kiến nhiều bất ổn hơn các thị trường khác do thu nhập của tài xế thấp hơn và họ chịu tác động nặng nề hơn từ giá nhiên liệu tăng.

“Nếu không có lạm phát tăng cao, mức độ biểu tình sẽ không lớn như vậy”, vị lãnh đạo này nói. “Với tư cách là một ngành, chúng ta cần nhìn nhận tài xế như khách hàng của mình thay vì chỉ xem họ là người dùng ứng dụng”.

Thái Lan cho biết vào tháng 8 rằng nước này đang chuẩn bị các quy định mới về mức hoa hồng đối với dịch vụ gọi xe công nghệ và giao hàng theo yêu cầu. © Alamy

Grab và GoTo tìm cách giảm phụ thuộc vào gọi xe

Trong bối cảnh áp lực quản lý ngày càng lớn, Grab đang đẩy mạnh đa dạng hóa hoạt động.

Tháng trước, Grab đồng ý mua cổ phần chi phối tại Atome Financial với giá 1.49 tỷ USD, đặt cược vào công ty cung cấp dịch vụ “mua trước, trả sau” (BNPL). Trong năm nay, Grab cũng lần đầu tiên mở rộng ra ngoài Đông Nam Á khi hoàn tất thương vụ mua Foodpanda tại Đài Loan.

Grab lần đầu có lãi vào năm 2025 và công bố quý kinh doanh tốt nhất trong tháng 8 năm nay, nhờ doanh thu từ mảng giao hàng, gọi xe và dịch vụ tài chính cùng tăng trưởng.

GoTo, vốn đã rút khỏi các thị trường khu vực khác để tập trung vào Indonesia và Singapore, cũng kỳ vọng mảng cho vay tiêu dùng sẽ tăng trưởng nhanh hơn các dịch vụ cốt lõi. Trong quý 2 năm nay, lợi nhuận từ dịch vụ tài chính của công ty Indonesia lần đầu tiên vượt lợi nhuận từ mảng gọi xe và giao hàng.

“Việc đa dạng hóa hoạt động, giảm phụ thuộc vào mảng gọi xe và giao đồ ăn cốt lõi, cũng như rút khỏi một số quốc gia nếu quy định trở nên quá chặt chẽ, là điều rất hợp lý đối với họ”, Shao của Barclays nhận định.

Grab cho biết mục tiêu của công ty là “duy trì một thị trường lành mạnh, cân bằng giữa khả năng chi trả của người dùng và cơ hội tạo thu nhập công bằng, bền vững trong dài hạn cho các đối tác tài xế”. Công ty cũng cho biết đã triển khai các biện pháp hỗ trợ tạm thời nhằm giúp tài xế giảm bớt tác động từ giá nhiên liệu tăng.

GoTo cho biết công ty ủng hộ cơ cấu hoa hồng mới tại Indonesia và đang hỗ trợ tài xế trước chi phí sinh hoạt cao.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục tập trung vào phúc lợi của các đối tác tài xế, nhằm xây dựng một hệ sinh thái cân bằng và bền vững, hỗ trợ tất cả các bên liên quan”, GoTo cho biết.

Vũ Hạo

FILI

– 09:22 06/10/2026