[Longform] Tổng Giám đốc Huang Bo (IVS): “Equity Story” tốt phải nối được chiến lược với định giá

Trong cuộc trao đổi với người viết, ông Huang Bo, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Guotai Haitong (Việt Nam) (GTHT, HNX: IVS), nhiều lần nhắc đến “Equity Story” – câu chuyện đầu tư mà doanh nghiệp đưa ra thị trường. Nhưng điểm xuất phát, theo ông, là những yếu tố nhà đầu tư cần biết để có thể định giá doanh nghiệp, thay vì những điều doanh nghiệp muốn nói về mình.

Từ cách nhìn này, việc GTHT vừa mang tên mới sau thương vụ hợp nhất ở cấp tập đoàn cũng trở thành bài toán IR để thị trường thấy những thay đổi thực sự phía sau tên gọi đó.

Ông Huang Bo: IR nên tham gia ngay từ khi doanh nghiệp bắt đầu xây dựng và đánh giá thay đổi chiến lược, thay vì đợi quyết định đã hoàn tất rồi mới truyền đạt ra bên ngoài.

Thay đổi lớn về mô hình kinh doanh, M&A, tái cấu trúc hay định vị lại doanh nghiệp thường tạo ra khoảng cách thông tin. Nếu IR chỉ xuất hiện ở cuối quá trình, vai trò dễ dừng ở việc thông báo quyết định đã có sẵn.

Việc tham gia sớm giúp IR làm được 2 việc. Một chiều là cùng ban lãnh đạo xác định thông điệp, chỉ tiêu và những mốc mà thị trường có thể theo dõi. Chiều còn lại là đưa những câu hỏi, giả định và điểm nhà đầu tư còn hoài nghi trở lại quá trình ra quyết định.

Việc chuyển sang thương hiệu Guotai Haitong Securities (Vietnam) cũng vậy. Thị trường cần hiểu ý nghĩa chiến lược và những năng lực mới nào đi cùng sự thay đổi đó, thay vì chỉ nhận thông báo hành chính.

Tên gọi mới là phần dễ thấy nhất. Sau thương vụ hợp nhất Guotai Junan Securities và Haitong Securities ở cấp tập đoàn, thay đổi đối với GTHT tại Việt Nam nằm ở quy mô nguồn lực, quản trị, kết nối quốc tế và hướng phát triển.

Công ty sẽ từng bước đồng bộ các chuẩn về quản trị, quản lý rủi ro, tuân thủ và dịch vụ với tập đoàn. Mạng lưới hiện diện tại 17 quốc gia và vùng lãnh thổ với 641 chi nhánh, phòng giao dịch cũng mở thêm khả năng phối hợp với các đơn vị như Haitong USA và Guotai Junan International trong huy động vốn, tư vấn tài chính và tiếp cận nhà đầu tư quốc tế.

Nhưng quy mô tự nó chưa tạo ra giá trị. Điều cần theo dõi là nguồn lực được GTHT chuyển đổi tại Việt Nam.

Trong ngân hàng đầu tư, chúng tôi muốn đi sâu hơn vào toàn bộ vòng đời thương vụ – từ thẩm định, định giá, thiết kế cấu trúc giao dịch, tìm nhà đầu tư hoặc đối tác chiến lược đến thu xếp vốn và thực thi. Mạng lưới quốc tế có ý nghĩa khi doanh nghiệp Việt cần tiếp cận vốn ngoại, hoặc doanh nghiệp Trung Quốc, Đài Loan hoạt động tại Việt Nam cần vốn, đối tác và tư vấn tại chỗ.

6 tháng đầu năm có một số chuyển động ở nhiều mảng. Số tài khoản mở mới tăng 47% so với cùng kỳ, trong đó tài khoản trong nước tăng 19% và tài khoản nước ngoài tăng 63%. Dư nợ cho vay ký quỹ tăng 30% sau khi Công ty đưa vào hệ thống tự động gia hạn và cơ chế phí mới.

Doanh thu tư vấn tài chính doanh nghiệp tăng 323%. Tại chi nhánh TPHCM, doanh thu tăng 47%, lợi nhuận trước thuế tăng 70%. Nền tảng Fundmart hiện phân phối 24 quỹ mở. Ở mảng quản lý tài sản, Công ty đã triển khai giải pháp SMA, nghiên cứu IMA, đồng thời từng bước phát triển Model Portfolio, sản phẩm thu nhập cố định và các giải pháp phân bổ tài sản phù hợp với từng phân khúc khách hàng.

Đối với những kết quả này, nhà đầu tư cần phân biệt được phần nào đến từ điều kiện thị trường và phần nào được hình thành từ chiến lược, con người, khách hàng hay hệ thống vận hành. Thiếu sự phân tách đó, một kết quả tốt vẫn chưa nói được nhiều về khả năng duy trì tăng trưởng. Đó là điều IR cần làm.

Nhu cầu của khách hàng đang thay đổi. Bên cạnh tự giao dịch, khách hàng ngày càng có nhu cầu phân bổ tài sản theo mục tiêu tài chính và mức chấp nhận rủi ro.

Fundmart, vì vậy, chỉ là điểm bắt đầu. Mô hình GTHT hướng tới là mỗi khách hàng được đồng hành bởi một chuyên viên tư vấn chuyên trách, hiểu hồ sơ tài chính, mục tiêu và nhu cầu để đưa ra tư vấn phù hợp trong từng giai đoạn. Phía sau đội ngũ này là các bộ phận dịch vụ, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, cung cấp phân tích, thông tin thị trường và các giải pháp đầu tư phù hợp, qua đó hỗ trợ khách hàng xuyên suốt quá trình quản lý tài sản.

Về phía Công ty, quản lý tài sản còn giúp thay đổi cơ cấu nguồn thu. Môi giới và hoạt động giao dịch có tính chu kỳ cao; phí tư vấn, phí quản lý và nguồn thu gắn với tài sản khách hàng có thể ổn định hơn khi mối quan hệ được kéo dài. Mục tiêu xa hơn là chuyển từ cung cấp từng giao dịch sang quản lý quan hệ đầu tư với khách hàng trong thời gian dài.

Trước thương vụ. Tốt hơn nữa là từ giai đoạn doanh nghiệp chuẩn bị chiến lược cho giao dịch. Khi đó mới có thể xác định thị trường cần hiểu doanh nghiệp ra sao, nguồn vốn mới sẽ phục vụ mục tiêu gì và những luận điểm nào có thể theo dõi trong nhiều năm sau.

Tôi cho rằng, có 3 thứ cần chuẩn bị trước khi doanh nghiệp bước ra gặp nhà đầu tư.

Thứ nhất là luận điểm đầu tư rõ ràng và có thể kiểm chứng. Doanh nghiệp tạo giá trị ở đâu, sẽ sử dụng vốn thế nào và tiến độ thực hiện được phản ánh bằng chỉ tiêu nào.

Thứ hai là dữ liệu phải có chất lượng và nhất quán, giữa các kỳ và giữa tài liệu công bố với những gì doanh nghiệp trao đổi trực tiếp.

Thứ ba là khả năng đối thoại minh bạch. Bên cạnh kịch bản thuận lợi, người bỏ vốn cần biết giả định nào có thể sai, rủi ro nằm ở đâu và doanh nghiệp dự kiến quản trị chúng bằng cách nào.

Tôi thường bắt đầu từ câu hỏi về điều gì nhà đầu tư cần để có thể định giá doanh nghiệp, thay vì doanh nghiệp muốn nói về mình như thế nào.

Có ít nhất 4 nhóm vấn đề cần được trả lời. Đầu tiên là thị trường và chất lượng tăng trưởng. Quy mô thị trường, tốc độ tăng và dư địa ở đâu. Tiếp theo là lợi thế cạnh tranh – điều cho phép doanh nghiệp tăng trưởng nhanh hơn hoặc sinh lời tốt hơn đối thủ, và lợi thế đó có thể tồn tại bao lâu.

Nhóm thứ ba là chiến lược và khả năng thực thi. IPO hay đợt huy động vốn là cột mốc, và người bỏ tiền cần biết vốn mới được đưa vào đâu, doanh nghiệp dùng KPI nào để chứng minh hiệu quả.

Cuối cùng là rủi ro và quản trị. Luận điểm đầu tư đáng tin phải đề cập cả những rủi ro chính, giả định quan trọng và cách xử lý khi kịch bản đi chệch kế hoạch.

Tôi đặc biệt coi trọng khả năng kiểm chứng. Nếu doanh nghiệp nói tăng trưởng đến từ việc mở rộng thị phần thì thị phần phải theo dõi được. Nếu động lực là công suất, cần có số liệu về công suất và mức sử dụng. Nếu chiến lược mới được kỳ vọng nâng hiệu quả, thị trường cần những chỉ tiêu như ROE, ROIC, biên lợi nhuận hay dòng tiền để đối chiếu.

Luận điểm tốt, vì vậy, chưa chắc là luận điểm nghe hấp dẫn nhất. Quan trọng hơn là chiến lược, dữ liệu, kết quả thực tế và định giá có nối được với nhau qua thời gian hay không.

Trước hết là cách nhìn về chức năng của IR. Nhiều doanh nghiệp vẫn tập trung vào công bố thông tin và truyền thông. Nhà đầu tư quốc tế lại kỳ vọng IR phản ánh được chất lượng quản trị và tham gia vào đối thoại chiến lược.

Vấn đề nữa là chi phí xử lý thông tin còn cao. Báo cáo có thể đã được công bố, nhưng dữ liệu nằm ở nhiều nơi, thiếu cấu trúc hoặc thiếu phần giải thích, khiến nhà đầu tư phải tự ghép chúng lại với nhau.

Vậy nên doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “thông tin có sẵn” sang “thông tin hữu ích”. Báo cáo tài chính được đăng đúng hạn mới giải quyết phần công bố. Để phục vụ việc ra quyết định, dữ liệu còn phải dễ tiếp cận, có thể so sánh giữa các kỳ và được đặt trong bối cảnh của ngành.

Có thể hình dung bằng 3 dòng thông tin.

Dòng đầu tiên đi từ doanh nghiệp ra thị trường qua việc công bố thông tin và dữ liệu. Dòng thứ hai là đối thoại trực tiếp thông qua analyst meeting, investor meeting, cập nhật chiến lược hoặc giải thích những thay đổi quan trọng. Dòng cuối cùng là những câu hỏi và phản hồi ngược lại từ thị trường phải quay trở về ban lãnh đạo để hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Đây là phần tôi cho rằng còn thiếu ở nhiều mô hình IR. Nếu thông tin chỉ đi một chiều, doanh nghiệp biết mình đã công bố gì nhưng chưa chắc biết thị trường đang hiểu điều đó ra sao.

Trong vài năm tới, dữ liệu song ngữ, dễ truy cập; bộ KPI nhất quán để theo dõi chiến lược; cùng việc chủ động đối thoại thay vì chờ có câu hỏi mới phản hồi nên dần trở thành những thực hành phổ biến hơn.

Đây chỉ là lời chào đối thoại với nhà đầu tư, nhưng không thể thay cho phần còn lại.

Sau con số kỷ lục, nhiều câu hỏi quan trọng hơn xuất hiện như kết quả được tạo ra từ đâu, động lực nào có thể kéo dài, phần nào phụ thuộc vào chu kỳ và doanh nghiệp đang xây nền tảng gì cho giai đoạn sau.